Titulus 41

Imperatores Severus, Antoninus Quaestionem de servis contra dominos haberi non oportet, exceptis adulterii criminibus, item fraudati census accusationibus et crimine maiestatis, quod ad salutem principis pertinet.

In ceteris autem, quamquam ea, quae servus contra dominum dixit, iudicaturi sententiam formare non debeant, tamen si aliis quoque probationibus fides veritatis investigetur, praescriptionis invidia evanescit.

In pecuniariis vero causis nec inopia probationum servos contra dominum interrogari posse manifestum est.* SEV. ET ANT. AA. SPICIO ANTIGONO. *<A 196 PP.K.IAN.DEXTRO ET PRISCO CONSS.>

Imperatores Severus, Antoninus Insolitum est et grave exemplo audiri servos adversus tutores vel matrem dominorum suorum, nisi tutelae agatur. * SEV. ET ANT. AA. CATULO. *<A 204 PP.III ID.SEPT.CILONE ET LIBONE CONSS.>

Imperator Antoninus Primum servi alieni interrogabuntur. Si praestita fuerint ex tanto scelere argumenta, ut videantur accedere ad verisimilia causae crimina, ipsa quoque mulier torquebitur: neque enim aegre feret, si torqueatur, quae venenis viscera hominis extinxit * ANT. A. CUM COGNITIONALITER AUDISSET, DIXIT: *<A 216 PP.VII K.APRIL.SABINO ET ANULLINO CONSS.>

Imperator Antoninus Sicuti convictis confessisque ad societatem scelerum vocantibus eos, a quibus apprehensi custoditive sunt, facile credi non oportet, ita, si evidentibus rationibus post commissum communiter facinus ad evitandam de se sententiam id fecisse fuerint probati, publicae vindictae non sunt subtrahendi. * ANT. A. PARS EX RESCRIPTO *<A 216 PP.V K.APRIL.SABINO ET ANULLINO CONSS.>

Imperator Alexander Severus Nec si mors testatoris vindicanda est, quaestioni indiscrete subiciuntur hi, qui libertatem supremo iudicio acceperunt. * ALEX. A. RESPECTO. *<A 224 PP.VI ID.MART.IULIANO ET CRISPINO CONSS.>

Imperator Gordianus Pridem placuit domestica servorum seu libertorum propriorum vel maternorum interrogatione in causis ad dominos vel patronos pertinentibus abstinendum esse, ut neque pro his neque adversus eos in capitalibus vel pecuniariis quaestionibus veritatis vim obtinere possit, quod in confessionem ab eis fuerit deductum. * GORD. A. HERODIANO. *<A 240 PP.VII ID.MAI.SABINO ET VENUSTO CONSS.>

Imperatores Diocletianus, Maximianus Servos, qui proprii indubitate iuris tui probabuntur, ad interrogationem nec offerente te produci sineremus: tantum abest, ut et invita te contra dominam vocem rumpere cogantur. * DIOCL. ET MAXIM. AA. URBANAE. *<A 286 PP.K.NOV.MAXIMO II ET AQUILINO CONSS.>

Imperatores Diocletianus, Maximianus Milites neque tormentis neque plebeiorum poenis in causis criminum subiungi concedimus, etiamsi non emeritis stipendiis videantur esse dimissi, exceptis scilicet his, qui ignominiose sunt soluti. Quod et in filiis militum et veteranorum servabitur

Oportet autem iudices nec in his criminibus, quae publicorum iudiciorum sunt, in investigatione veritatis a tormentis initium sumere, sed argumentis primum verisimilibus probabilibusque uti.

Et si his veluti certis indiciis ducti investigandae veritatis gratia ad tormenta putaverint esse veniendum, tunc id demum facere debebunt, si personarum condicio pateretur. Hac enim ratione etiam universi provinciales nostri fructum ingenitae nobis benevolentiae consequentur * DIOCL. ET MAXIM. AA. AD SALLUSTIANUM PRAES. *< PP. S. DIE ET CONSULE.>

Imperatores Diocletianus, Maximianus Super statu ingenuitatis per omnia interrogationum et quaestionum vestigia decurrendum est, ne alieni forte sordidae stirpis splendidis et ingenuis natalibus audeant subrogari, vel propria ac debita per compositam quaestionem quibus competit successio denegetur. * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC. AD CHARISIUM PRAES. SYRIAE. *<A 290 D.VI ID.MAI.HEMESA IPSIS IIII ET III AA. CONSS.>

Imperatores Diocletianus, Maximianus Cum testamentum falsum esse proponas, ad illuminandam veritatem servos hereditarios, etsi libertas eis ab eo qui se heredem esse adfirmat praestita est, etiam per tormenta interrogari constitutionibus principum est permissum. * DIOCL. ET MAXIM. AA. PTOLEMAEO. *<A 290 PP.VI K.SEPT.IPSIS IIII ET III AA. CONSS.>

Imperatores Diocletianus, Maximianus Divo marco placuit eminentissimorum quidem necnon etiam perfectissimorum virorum usque ad pronepotes liberos plebeiorum poenis vel quaestionibus non subici, si tamen propioris gradus liberos, per quos id privilegium ad ulteriorem gradum transgreditur, nulla violati pudoris macula adspergit.

In decurionibus autem et filiis eorum hoc observari vir prudentissimus domitius ulpianus in publicarum disputationum libris ad perennem scientiae memoriam refert. * DIOCL. ET MAXIM. AA. BOETHO. *<A 290 PP.V K.DEC.IPSIS IIII ET III AA.CONSS.>

Imperatores Diocletianus, Maximianus Quotiens de dominio mancipiorum tractatur, si aliis probationibus veritas illuminari non possit, de se ipsa esse cum tormentis interroganda iuris auctores probant. * DIOCL. ET MAXIM. AA. ASPRO. *<A 291 PP.III ID.MAI.SIRMI TIBERIANO ET DIONE CONSS.>

Imperatores Diocletianus, Maximianus Hoc, quod placet, si de hereditate quaeratur, hereditarios servos interrogari, tibi opitulari non potest. Ibi enim, dum de dominio incertum est, ad quem ex hereditate pertineat, merito per interrogationem hereditarii servi ad veritatis indaginem perveniatur. Tu autem adseverando servum communem esse non dubitas portionem ad eum pertinere, contra quem interrogari eum cupis: quae res quaestionem ab eo haberi non permittit, cum nec communis servus adversus dominum, qui non occidisse socium suum dicatur, interrogari possi * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC. PHILIPPAE. *<A 293 S.III K.MAI.HERACLIAE AA. CONSS.>

Imperatores Diocletianus, Maximianus Servos non solum pro dominis, sub quorum dominio sunt constituti, sed nec pro his quorum antea fuerunt interrogari posse constat. * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC. CONSTANTIO. *<A 294 S.VIII ID.APRIL.CC. CONSS.>

Imperatores Diocletianus, Maximianus Interrogari servos de facto suo non solum in criminali causa, sed etiam in pecuniaria ( veluti quando per eum depositi vel commodati nomine vel in aliis causis legibus cognitis res aliis praestitae sunt) posse non ambigitur. * DIOCL. ET MAXIM. AA. ET CC.MAXIMO. * <A 294 S.V ID.APRIL.CC.CONSS.>

Imperatores Valentinianus, Valens, Gratianus Decuriones sive ob alienum sive ob suum debitum exsortes omnino earum volumus esse poenarum, quas fidiculae et tormenta constituunt. Quod quidem capitale iudici erit, si in contumeliam ordinis exitiumque temptetur

Maiestatis tantummodo reos et quae nefanda dictu sunt conscios aut molientes ex ordine municipali maneat tam cruenta condicio. * VALENTIN. VALENS ET GRAT. AAA. AD ANTONIUM PP.GALLIARUM. *<A 376 D.XV K.OCT.TREVIRIS VALENTE V ET VALENTINIANO AA. CONSS.>

Imperatores Arcadius, Honorius Nihil sibi deflectens a iustitia indignatio cognitorum, nihil venalis exigentium terror in eas, quae aut innocentia securae aut principalis sunt honore munitae, intellegat licere personas ad inferendas iniurias corporales. Habeat hanc mercedem laboris multorum munerum testimoniis commendata devotio

Idem est et si munia decurionatus quis deposuit: nam et ipse propter pristinam dignitatem quaestionem non patitur. * ARCAD. ET HONOR. AA. MESSALAE PP. *<A 399 D.XII K.SEPT.THEODORO CONS.>

Imperator Justinianus De tormentis hereditariorum servorum sancimus, nullo discrimine secundum anteriores leges et constitutiones interposito, sive de iure hereditatis aliqua moveatur inter heredes quaestio sive de corporibus tantum hereditariis sive de utroque eorum, servos de corporibus tantum hereditariis interrogari: et licere servos eos tantummodo, qui res regendas detinent, sive in servitute relicti sunt sive libertatem adipisci per ultimam testatoris voluntatem praecepti sunt, in quaestionem rerum hereditariarum deduci et ex his ea quae occultata sunt revelari: prius sacramento super his a nobis statuto praestando. * IUST. A. DEMOSTHENI PP. *<A 529 D.XV K.OCT.CHALCEDONE DECIO VC.CONS.>