Titulus 16

CAPVT I. 1 Ad accusationem aduleerii quis admittatur, & quando pussit dimantta conium, uel non. in au. 2.

SI SEDVXERIT. Ad accusationem adulteriiquae fit ad separationem tori, nul. lus admittitur, nisi maritus & vxor, quia nullis interest, nisi eorum, & quia adulteram maritus tenere potest si vult, et meretur tenere aduli teram, si poenitet: vt 32. q. 1. si quis vxorem. non erit. & pluribus. c. eiusdem. qd si vero non ad separationem tori, sed ad aliam paenam legalem eum accusauerit, tam secundum leges, quam secundum canones quilibet bonae famae admittitur, sicut in alijs publicis accusationibus. de quo no. supra, de ac. cum P. manco. Nec credimus, quod propter vitium Sodomiticum dimitti possit a toro, nec propter aliud crimen, nisi vellet vxorem ad illud trahere. 28. q. 1. idololatria. & sic intelligitur. 32. qo 7r. omnss accusationes.

2 Sed & no. quod licet propter erimen possit dimitti coniunx, non tamen dimittetur, si vult se corrigere. 3. de diuor. deilla. nisi sit crimen adulterij, in illa etiam quantumcunque agat poenitentiam, nontamem tollitur ius accusationis eis, vel exceptionis. ar. di. primum. 33. q. 2. admonere. 6. q. 1. quod crimen (Dotabit). id est, donabit mulien aliqua quae postea in dotem recipiet, quod licet ante matrimonium. ff. de do. inter vi. & vxo. si quis vxori. C. de dote cau. non nu. l. 2. (Iabebit) hic est specialis casus, vbi quis cogitur ad matrimonium contrahendum. Contra. 30. q. 2. §. 1. & c. 1. & 2. & est propter delictum viri. si. 3. de eo qui dux. in ma. c. 1. 5. c. proxi. (Modum) inspectaclset dignitate & facultate puellae. C. de epis. audi. l. pen. C. de rei vxo. actio. Authen. sed quamuis. C. de dona. ante nup. cum multae.

CAPVT II.

SERVENIT. (De lege) insti. de pub. A iud. §. 2. (Castigatus) verberibus ( Excommunicat) quo ad sacramentorum conmmunionem (Detrudatur) vel dotem det. 2. c. proxi.

CAPVT III.

SI VIR. (Reus erit) quia praesumitur consentire, vel erit reus, nisi denunciet crimen eius ad poenitentiam. 2. q. 1. si peccauerit. supra, de iureiu. quemadmodum. (Debet) 32. q. 1. c. 1. 2. & 3. contra, sed illa loquuntur de incorrigibili (Saepe) . 3. de haeret. ad abolendam. §. illos. & c. excommunicamus.

CAPVT IIII.

MARITIS. (Suspicione.) violenta. 32 .1. c. 1. (Accusare ) 32. q. 1. publico. erat.

CAPVT V.

SIGNIFICASTI. ( Purgationem.) Not. ad solum dictum mulieris male indici purgationem, sed hoc est propter infamiam, quae orta

CAPVT VI. 1 In quibus casibus non possit uirobiicere adulterium uxcori. 2 In turpi causa potior est causa possidentis. 3 An peccet qui sine titulo ordinatur. 3 Non est admittenda petitio, qua errorem aliquem continet, uel est contra iua. Auxilium legis frustra expectatur, quando in eandem legem commisit. 5 Matrimonii accusatio quande per excep. tollatur. uel riosts

INTELLEXIMVS. ( Audiens) sed nec notorium erat, nec sententia lata. ( Adstrinxit) quia contumaces erant, on propter adulterium de quo non constabat (Abiurans) quia suspecta erat (Et quod ab ipso) haec exceptio non erat sufficiens. (Per euidentiam) No. solam fornicationem notoriam obstare petenti restitutionem. supra, de diuor. significasti.

1 Paria) no. virum non posse obiicere adulterium vxori, si & ipse fornicatus est. 32. q. 6. per totum. Item si eam adulteram tradiderit. 3. de eo qui cog. consan. vxo. suae. discretionem. Item si violenter fuit oppressa. ff. de adul. vim passa. Item si ignoranter est cognita. 34. quaest. 2. in lectum. Item si credens maritum mortuum de licentia episcopi, nupfit alteri. 33. q. 2. cum per bellicam. Item si post adulterium eam reconciliauit. supra, de iureiur. quemadmodum. (Paria) ff. de doli. exce. apud. §. Marcellus. contra Sol. quidam illud intelligunt, vbi super eodem est actum & excep. hic autem de dinersis adulterijs agitur. Alii dicunt illud ius commune, scilicet, qued communis malitia magis noceat actori, quam reo. hoc autem speciale in fauorem matrimonii. Vel dic. §. illum Marcellus. concordare ei, quod hic dicitur, nam ibi dicitur, quod si que agit contra aliquem actione de dolo, vel quae propter dolum detur, vt si agat interdicto de eo per quem fa. erit, si excipiatur contra eum de dolo circa id, de quo loquitur commissio, siue circa rem, siue circa contractum, siue iudicium, audiendus est excipiens. & agens non est audiendus replicans, & hoc sonat litera illius. §. vbi dicitur, quod communis malitia non debet prodesse petitori, & nocere ei, cum quo agitur, & est ad haec. ff. de eo per quem. fa. etit. l. vlti.

2 Item huic anostro dicto concordat, quod in turpi causa potior est causa possidentis. ff. de condi. ob tur. cau. l. pen. & l. vbi. huic etiam concordat, quod dicitur dolus dolo compensatur. ff. de contrahenempt. domum. ff. de do. si duo. I. de pen. constitutus. ff. de compensa. si ambo. Lluic concordat, quod dicitur paria crimina mutua compensatione tolluntur, quamuis non sit commissa causa alterum decipi endi. ff. solu. ma. viro. ff. de reg. iu. cum par.

Fallit hoc in ordinato sine titulo, qui petit beneficium ab ordinatore, & si ordinator excipiat, tu deliquisti ordinem recipiendo, & ordinatus replicabit, & tt si militer deliquisti, & per hanc replicationem exceptionem repellet, & tamen prima petitio incipit a dolo, vel delicto. petet enim sic cum me ordinauerit sine titulo, peto quod mihi prouideat, & est hoc vt vitetur communis iniuria, quae esset, si clericus mendicaret. 93. di. diaconi. Vel dic, quod agens de peccato, non faciet mentionem, ad prouidendum enim ordinatis tenetur ordinator, si etiam ordinasset cum titulo, si postea depauperaretur sine culpa causa. 7. q. 1. pasto. remoto. nam licet facilius contra ordinatores sine titulo detur haec petitio, tamen non est haec causa, quare detur, quia sine titulo ordinauit, & sic deliquit, sed haec est ratio, quia ordinator ordinato prouidere tenetur. 3. de praeben. c. cum secundum.

Vel dic, quod ordinatus sine titulo modo peccat, sed potius meretur, & poena quae ei imponitur in iniuriam ordinantis tantum est. 70. dist. c. 1. & idem quod dici. mus, quod agens de dolo potest replicare de dolo contra excipientem, de dolo intelligimus, quando excipiens incipit de dolo pro. nonere. VERBI GRATIA: Minor petit restitui in integrum, hic enim nihil de dolo proponitur, & reus excipit, tu dolose probasti te maiorem, & ideo quamuis sis minor, cum dolose hoc feceris, obstabit tibi exceptio contra hunc excipientem datur minori replicatio haec, circumuentus a te, hoc probaui. C. si min. se. ma. l. pe. ff. de mino. minor. 25. in Authen. de non alie. §. quia vero Leonis. 12. q. 2. vultera. & hoc praesens cap. vbi agitur, vel excipitur de criminibus, non circa eandem rem conmissis, secus est in illis enim non obest agenti de crimine, puta furti vel iniuriae, vel de homicidio exceptio, quod non sit audiende actor, vel etiam quod reus sit absoluendus, si excipiat, & tu similiter es fur, vel iniuriatus es alij, vel alium occidisti, nisi in casibus, in quibus periura datur exceptio, seeus secundum canones in ciuilibus accusato de crimine, datur exceptio contra accusantem de quolibet crimine. 3. q. 4. consanguineorum nulli. & etiam secundum leges admittitur exceptio quorundam criminum. 2. q. 1. prohibentur. nec dabitur contra eum mihi replicatio. e. de exce. dilecti. nam cum hae exceptiones non sint specialiter inductae in odium alicuius, sed generaliter contra omnes competant, & de iuris rigore ex certis causis sint introductae non euitabit ea actor praetextu consimilis criminis. & ad hoc. 2. q. 1. prohibentur vbi habemus, quod contra accusatorem competit exceptio, quod pecuniam ab accusato accepit, vel quod est infamis, non enim contra excipientem posset replicari, tu si mili crimine, vel infamia laboras, etiam in hac decr. adulteria vtrorumque circa idem matrimonium commissa sunt in eius praeiudicium. Not. tamen, quod sunt quaedam, quae non sunt crimina, si fiant, vel si petantur, tamen propter hoc, quod alias consimile crimen petitionis suae commisit, vel contra legem fecit ex qua petit, a petitione remouetur, vt in eo, quod repetit vsuras, legitima exceptio est contra eum, quod repellatur a petitione vsurarum, cum ipse sit vsurarius. 3. de vsu. quia frustra.

Sed obiicies ergo si quis petit vsutas, & excipiatur, quia tu non potes petere, quia es vsurarius, & ipse vsurarius potest replicare, frustra legis auxil. etc. Respon. non est verum, quia sua petitioa principio lacerari debet, cum sitcontra ius, & errorem continet: vt no. 5. de offi. vi. ad idem. ff. si quis omis. causa te. quidam ti. C. de inoff. test. in arena. Sed certe alii dicunt, & forte non male, quod sic intelligitur haec regula, sicut supradictae, scilicet, quod tunc frustra inuoeat auxilium legis, quam do circa idem in legem commisit, & sic loquitur. ff. si quis omis. nam te. quidamt. si vero non circa idem, secus, stulte enim diceretur non habere exceptionem Macedoniani, quia in eadem. l. commisit fi. fami. mutuando, & sic est inuenire exemplum in infinitum. Quo d autem decre. loquantur in vsuris, speciale est in odium vsurarum, esset enim de iure, quod & ipse posset repetere vsuras a lo. non obstante exceptione, quod a P. accepisset vsuras, quod autem dicitur de arenario, quod non po test exhaeredare filium arenarium. in. l. in arena. non ob. aliud enim est de priuatapersona, quae officium quod approbauit damnare non potest, primo enim debet trabem etc. 3. q. 7. §. tria. in fi. &. c. se. & maxime cum caulam illam oporteat eum exprimere. in Authen. vt cum de app. cog. aliud in iudice qui non, nisi secundum iustitiam iudicare debet, & excep. admittere, quae a iure admittuntur, secus autem, quando duo secundum. l. faciunt, puta quia ambo sunt absentes causa reipub. quia vterque iu. uatur restitutione in integrum contra alterum. ff. ex qui. cau. ma. l. vl. Item eodem modo diximus, quod remouetur ab exceptione si commisit in legem per quam datur ei exceptio. 3. de excep. cum ecclesiasticae. & sic loquitur. C. de inoff. testa. in arena. quamuis illa decr. possit aliter legi: vt ibi no. Idem autem quod diximus de dolo, quod compensatur cum dolo, idem dicimus in culpa. ff. de compen. si ambo. Si autem ex vtraque parte sit culpa lata, & ex alia leuis, lata culpa quae dolo comparatur, praeponderat leui. ff. si men. fal. mo. di. l. 1. §. lata. & multo fortius dolus culpae praeponderat. ff. ad le. Aquil. licet si obstet. § vl. & l. si procurator. imo si vns fuit in leui culpa, alius in leuissima, potior est, qui minus deliquit. ff. de ver. obl. si seruum. §. sequtur. (Paria) ff. solu. mat. viro. 2. de iureiu. tuo. ff. de compem. si ambo. 3. de excep. cum ecclesia. ff. de do. si duo. i. de appell. an sit.

Delicta) licet in modum exceptionis tollatur accusatio matrimonii, quae fit ad separationem tori, vt hic, si tamen in modo accusationis directe proponatur, non tollitur. 4. q. 9. c. 1. & 2. & diximus quod haec exceptio adulterii, quae proponitur contra accusantem de adulterio ad sepatationem toris est peremptoria, quae propo¬ nitur ante lit. contest. & post, quod bene ex hac decr. colligitur. arg. etiam in seq. c. Dicunt etiam quidam, quod declinatoria iudicii, vt licitum sit accusato de adulterio excipere contra accusatorem, quod non sit audiendus, cum & ipse sit adulter. arg. 32. q. 6. c. 1. & vlt. Si autem non ad separationem tori, sed ad poenitentiam infligendam agatur, tunc agenti de adulterio, non obstat exceptio adulterij, sicut nec lenocinii, quia peccatum vnius, alterum a poenitentia releuare non debet. ff. de adul. l. 1. §. expul. & tunc etiam nullae exceptiones proponuntur contra accusantem post lit. contest. ff. de adult. l. si maritus. §. praescriptiones. Item dicimus, quod si quis committit adulterium, licet postea egerit poenitemtiam, tamen repelletur ab accusatione adulterii. 5. de diuor. gaudemus. in fi. sed denunciare poterat adulterium vxoris non ad separationem tori, sed ad poenitentiam agendam. Item dicimus, quod quantumcunque reddat debitum vxori, huicexceptioni renunciare non videtur, cum reddere debeat antequam sententialiter absoluatur, nisi post sententiam absolutionis latam reddat debitum, quia tunc vere renunciare videtur, idem & si non reddat, sed exigat debitum. Alii contra dicunt. lec. fil.

CAPVT VII. TVA FRATERNITAS. &c.