Articulus 21

ARTICULUS XXI. An virtutibus fruendum sit ?

Incidit autem dubium hic, Utrum virtutibus sit fruendum? Et videtur, quod sic.

1. Dicit enim Augustinus in hbro LXXXIT Questionum, quod sicut differunt utile et honestum, sic frui et uti: sed omnt utili est utendum: ergo omni honesto fruendum: virtutes autem (se- cundiuim Tullium) sunt de genere hoteal; orzo virtulibus est fraendum.

2 fem, Omni co quod propter se est appetendum (ul supra dictum est) est feeedum, non utendum: sed virtutes sunt appetende, ut dicit ergo virtulibus est fruendum nen atendiim,

3. Prwterea, Bonum a Philosophis dhvehtur in delectabile, utile, et honeatuus: sed dividentia oppositas habent pationes in specie: ergo utile et honealums per rationes speciales opponuatur : acd utile est quod ad aliud referimus: ergo herent crit quod appetimus propter se hoc autem est fraendum: ergo hotede est fruendum: virtutes autem sunt jules honesti: ergo virtutibus est fruenelisa.

1. Res quibus fruendum est, sunt stern ot immutabiles : virtutes non werne nec immutabiles : ergo vettatihas non est fruendum,

2. Item, Augustinus in libro de Civitate Dei dicit, quod si illud persuadent welus virtutes ut propter se amemus sifan, superbse sunt.

Solutio, Dicendum, quod virtutes pessunt considerari dupliciter, scilicet, aceumduin quod sunt habitus rectificanen an opere, et sic omnes propter aliud appetontur, eb sic nullo modo nec in via wc um patria fraendum est eis. Possunt lsum considerari prout sunt dispositio pesfecti ad optimum : quia sic essentialies vel substantialiter manent in beatitudiae, vel in sibi succedentibus, vel in meagass et sic conjungunt nos beatitushoe increate : et sic dicunt quidam, endl per ipsas ut proximas dispositiowes truimur: non tamen fruimur ipsis. Sot aliter dicendum est aliquantulum, quod sicut dicit Augustinus : Cum diligo peestimum, vel Deum, diligo ipsum amorend, non alia dilectione, sed eadem, wt supra dictum est. Ita hac fruitio una atel Det et virtutum: quia Deus est in virtutibus: et hoc modo virtutes attingunt Deum: sed fruitio non erit ratione utriusque, sed erit virtutum ut eorum qu contrarium saporem removent a palato anime, Dei autem ut reficientis sapore proprio: et ita etiam potest esse in via in fruitione pregustationis, et spei.

Ap primum ergo dicendum, quod si fiat vis in verbo Augustini, utile et honestum dicuntur creatum et increatum: quia nihil omnino vi propria trahit, et propria dignitate allicit, nisi summum bonum. Tullius autem dicit, quod honestum est quod sua vi nos trahit, et sua dignitate nos allicit.

Ad aliud quod propter se quandoque tantum valet quantum per se: et hoc opponitur quandoque ad per accidens: etsic per se virtus appetitur: quia ex sua natura habet unde moveat appetitum, et delectet suos possessores sincera et sancta delectatione. Sed hoc non excludit quin etiam propter aliud expetatur: quod tamen non est sine ipsa, quia virtutes quoad sibi succedentia manent in beatitudine, et beatitudo in Deo. Et ita illud propter quod appetuntur, non est simpliciter separatum ab eis, sicut est ab aliis virtutibus. Quandoque autem propter se opponitur ei quod est propter aliud: et tunc non propler se absolute expetuntur, sed propter aliud in quo et cum quo virlutes manent essentialiter, vel in sibi succedentibus.

Ad aliud dicendum, quod utile non sic habet diversam ralionem ab eo quod est honestum, quod non possit salvari in ipso: sed sic, quod non primo movet appetitum in ipso: sicut dicit Tullius in libro de Amicitia, quod licet amicilia per se expetatur, tamen plurimas habet utilitates adjunctas. Nec divisio boni in delectabile, utile, et honestum, est divisio generis in species, sed potius data est per prius et posterius participantia ipsum divisum: sicut ens dividitur per polentiam et actum: et tamen potentia est per actum et actus in potentia, Sunt tamen qui dicunt, quod propter dicitur duobus modis, scilicet, simpliciter, et ratione finis operis qui terminus vocatur : et ideo virtutes appetuntur propter se respectu operis, sed non respectu beatitudis: et similiter bealitudo creata respectu increate appetitur propter aliud, sed respectu virtutis per se: sed hoc parum est dicere.