Articulus 6

ARTICULUS VI. An in divinis sit relatio ?

Hic autem incidunt tria querenda, quorum primum est de relationibus. Secundum, de notione. Tertium, de proprietate.

Circa relationem incidunt hic duo dubitabilia ante Litteram, scilicet utrum sit in divinis relatio? Et secundum, Utrum ipsa sola multiplicet Trinitatem ?

Ad PRiMUM proceditur sic : 1. Relatio aut dicit aliquis ens, aut rationem solam. Si dicit aliquid ens in divinis : aut illud est idem quod substantia, et nihil amplius : aut est aliquid plus. Si est sola substantia : ergo idem est esse relativum quod est esse substantiam : ergo ad distinctionem relativi sequitur distinctio substantiae, quod est heresis Arii. Si autem est aliquid plus, et in illo plus distinguuntur persone : ergo persona majoris compositionis est quam substantia, quod iterum est heresis. Si autem est relatio solum ens in ratione : tunc tantum secundum rationem differunt, quae relatione distinguuntur. Persone divine sola relatione distinguuntur. Ergo non distinguuntur nisi secundum rationem, quod est heresis Sabellii.

2. Item, Duo sunt in relatione si res esse ponatur. Unum est quod est acci- dens : et aliud est quod est respectus. Aut ergo quoad neutrum, aut quoad alterum. Si quoad utrumque manet in di-~ vinis, aut quoad neutrum, aut quoad alterum. Si quoad utrumque : sed omne accidens exigit subjectum : ergo oportet ponere subjectum esse in divinis, quod supra improbatum est’. Si quoad neutrum : tunc non erit in divinis nisi ratio, et ex hoc sequitur heresis Sabellii ut prius. Si quantum ad alterum aut quoad accidens, aut quoad respectum. Si quoad accidens, sequitur iterum quod compositio sit in divinis. Si quoad respectum :sed hoc modo (ut dicit Boetius) est assistens : ergo in divinis sunt relationes assistentes extrinsecus : et sic relationes non erunt Deus : ergo videtur, quod relationes non sunt in divinis.

3. Item, Ininferioribus videmus, quod per se simplicissima seipsis distinguuntur et denominantur : sicut unilas seipsa est una, et differt a puncto cum igitur in infinitum simplicior sit quaelibet persona quam unitas, videtur quod seipsa referatur ad aliam, et non per relationem.

4. Item, Relationes licet non sint proprie termini motus, tamen non innascuntur nisi per motum, non enim est pater nisi qui genuit de sua substantia : in Deo autem nec in personis est motus aliquis : ergo videtur, quod nec relationes.

5. Item, Plus distat Deus a creatura, quam una persona ab alia : sed seipso sine relatione reali distinguitur a creatura : ergo videtur, quod etiam seipsa una persona distinguatur ab alia.

6. Item, In inferioribus invenitur ali-- quando, quod relativum secundum suam substantiam est relativum. Creatura enim refertur ad Creatorem : aut seipsa, aut relatione quae non est ipsa. Si primo modo : habetur propositum. Si secundo modo: ergo separata relatione a substantia creature, jam non refertur ad Creatorem, quod videtur falsum : ergo in ipsa substantia adhuc est relatio, aut eadem cum substantia, aut alia : et sic ibitur in infinitum : ergo necesse est, quod secundum substantiam referatur.

7. Item, Illa relatio qua creatura ad Creatorem refertur, est creatura : ergo et ipsa refertur: aut eadem relatione que ipsa est, aut alia: et sic proceditur in infinitum, ut prius : ergo aliquid refertur substantialiter in inferioribus : ergo multo magis hoc convenit personis divinis propter majorem simplicitatem.

8. Item, Materia seipsa (ut quidam dicunt) refertur ad formam. Si enim dicas, quod mediante potentia refertur : illa potentia, aut est materia, aut forma, aut compositum, aut substantia, aut accidens. Constat quod non materia : quia sic materia esset materiae. Nec forma quia sic forma esset ante primam formam. Nec compositum, ut patet per se : quia primum compositum est a prima materia et prima forma. Nec subantia, ut patet per se : quia esset forma, vel materia, vel compositum : et hoc improbatur ut prius. Nec accidens : quia materia non est susceptibilis accidentis, nisi per formam substantialem, ut in multis locis probatur in Philosophia : accidentis enim adventus est motus subjecti ad subjectum : et ideo quod movetur secundum accidens, oportet quod sit actu ens : ergo ipsa materia per seipsam est potentia ad formam : aliter etiam forma non esset immediata materie, et sic ex materia prima et forma prima non esset vere unum : quae omnia cum inconvenientia sint, videtur quod seipsa materia referatur ad formam : ergo multo magis persona ad personam refertur propter majorem simplicitatem.

Sed contra hoc multipliciter opponitur Sic :

1. Pater habet se ad Filium aut seipso aut aliquo alio secundum modum intelligendi. Si aliquo alio : tunc habeo propositum : quia hoc erit relatio in Patre. Si seipso tantum : sed cum dicitur, Pater spirat Spiritum sanctum, ibi etiam Pater seipso habet se ad Spiritum sanctum per eamdem rationem : ergo eodem modo Pater generat Filium, et spirat Spiritum sanctum : ergo Spiritus sanctus est Filius : quia eadem sunt secundum rationem, quae eodem modo sunt ab eodem : sed hoc est inconveniens : ergo oportet ponere relationes etiam praeter intellectum personarum in divinis.

2. Praeterea, Generatio est in divinis, et solum spiratio. Aut ergo ista eadem ratione referuntur ad hypostasim, aut diversa. Si eadem : ergo generatio est spiratio : quia illi actus idem sunt, supple, ad minus, qui eadem ratione referuntur ad agentem : sed hoc falsum est : ergo diversa ratione referuntur ad Patrem : ergo necesse est ponere diversas relationes istis actibus respondentes.

3. Item, Ut dicit Richardus, persone distinguuntur proprietate originis, et proprietate sola, et proprietate et origine : in Deo autem distinguuntur originis proprietate : originis autem proprietas est illa quae determinat existentiae modum : sed illa non est nisi relatio originis : ergo in divinis necesse est ponere relationes, ut videtur.

Soxutio. Dico relationes esse in divinis, sicut probant ultime rationes, et modo loquor de relationibus quae sunt persone, et in personis secundum modum intelligendi : quia licet realiter loquendo relatio nihil sit in persona in divinis, tamen secundum modum intelligendi distinguens est in distincto, et supposita persona, relatio non supponitur : et sic ponimus in una persona plures relationes.

Ad id ergo quod primo objicitur, dicendum quod relatio dicit ens respecti— vum quod ad alterum est, et id est idem cum substantia : tamen non supponitur, supposita substantia : et ideo ad distinctionem ejus non sequitur distinctio substantiae : quod enim in inferioribus facit diversitas rei, hoc in divinis facit diversitas supponendi. Et est instantia ad argumentum : persona est idem omnino cum natura : sed persone sunt plures : ergo nature plures : mutatur enim pradicamentum theologicum, et sic incidit fallacia figure dictionis, vel etiam accidentis: quia licet idem sint, non tamen quidquid convenit uni et alii.

Ad aliud dicendum, quod relatio in divinis non servat naturam accidentis, sicut Magister probat in sequenti parte istius lectionis : et hujus ratio dicta est supra‘: quia non transsumitur in divina ratione generis, sed ratione differentiae quam superaddit generationi : nec tamien sequitur, quod sit assistens : quia cum in inferioribus relatio habeat duo, scilicet accidentis naturam, et quod est ad alterum : in divinis vertitur in substantiam quoad naturam accidentis, sicut omnia alia quae nominant accidens, et de Deo praedicantur : et ideo relatio que est in inferioribus inest relativo, et ad alterum referri facit, in divinis est relativum secundum substantiam, et facit ipsum referri ad aliud : et ideo non est extrinsecus assistens tantum.

Ad aliud dicendum, quod simplicissima distinguuntur distinctione essentiali sive substantiali : sed relatio non importat talem distinclionem in divinis, sed potius tres sunt unum in essentia. Unde si dicamus puncitum a puncto differre in hoc quod unum est principium, et alterum finis, et unitatem ab unitate ejusdem generis in simplicissimo, ponemus adhuc distinctionem penes relationes. Ita est in divinis : quia, sicut in sequenti articulo patebit, nihil componitur ex hoc quod additur ei respectus relationis, sed adhuc manet simplex sicut prius, dummodo tantum respectus relationis addatur ei.

Ad aliud dicendum, quod relationes aliter sunt in divinis, et aliter in inferioribus : in divinis enim sunt ipse relatio- nes existentiae modi, sed in inferioribus causantur cx modis existentiae : et hoc ideo est, quia relationes sunt distinguentes, et secundum intellectum ante rela~ liva :et hoc patuit in precedenti quextione de hypostasi : sed tamen adhuc in sequenti distinctione erit de hoc questio : et ideo non est substantiale relationi quod constituatur ex motu, sed accidit huic relationi vel ill.

Ad aliud dicendum, quod major differentia causat majorem distinctionem : et ideo essentialiter distinguitur Deus a creaturis : sed a supposito ejusdem nature divine non potest distingui suppositum ejusdem nature, nisi distinctione minima : et haec non est essentialis, quia illa maxima est, sed potius distinctio relationis : et ideo per relationem necesse est distingut.

Ad aliud dicendum, quod bene concedo, quod aliquid seipso refertur ad aliud, sicut Creator et ipsa relatio creata : sed non concedo hoc de substantia, vel alia creatura. Et ad objectum dicendum, quod si separetur relatio creature ab ipsa substantia creature, quod non erit jam creatura, nec referetur ad aliud : et hoc non-est inconveniens secundum intellectum : dicit enim Boetius in libro de Hebdomadibus, quod ea quae non separantur actu, bene seperantur intellectu: bene enim intelligitur lapis esse non creatus. Et si objicis, quod primo non intellecto, non intelligitur secundum : dicendum quod hoc verum est de primo ut primo et secundo ut secundo : et non est verum de secundo secundum id quod est : hoc enim bene intelligibile est sine dependentia ad primum.

Ad aliud dicendum, quod hoc non credo esse verum, quod materia seipsa secundum id quod est, referatur ad formam : quia non dico potentiam quae privatio est, esse idem omnino cum materia: sed dico eam esse ordinem materiae ad formam. Et si dicas : Aut est ma- teria, aut forma, etc. Dicendum, quod hoc non valet: quia puotentia est ens secundum quid, et non simpliciter : unde sicut motus, qui est exitus de potentia ad actum, diffinitur per potentiam ad actum, eo quod est existens in potentia et inactu: ita dico, quod potentia habet aliquid rationis materie si referatur ad id cujus est, et aliquid forme si referatur ad id quod est. Et ideo etiam non sequitur, quod non immediate uniatur forma materie : quia potentia non reducitur nisiad esse materia et forme. Licet autem omnia haec concederentur, adhuc non sequitur quod persona seipsa referretur ad personam aliam, propter causam jam dictam : quia seipsis possunt aliqua essentialiter distingui, sed non personaliter in eadem natura existentia : quia illa habent minorem distinctionem, quam essentialem,