Titulus 15

Ulpianus libro primo opinionum Etiam militibus pietatis ratio in parentes constare debet: quare si filius miles in patrem aliqua commisit, pro modo delicti puniendus est.

Et inter collibertos matrem et filium pietatis ratio secundum naturam salva esse debet.

Si filius matrem aut patrem, quos venerari oportet, contumeliis adficit vel impias manus eis infert, praefectus urbis delictum ad publicam pietatem pertinens pro modo eius vindicat.

Indignus militia iudicandus est, qui patrem et matrem, a quibus se educatum dixerit, maleficos appellaverit.

Iulianus libro 14 digestorum Honori parentium ac patronorum tribuendum est, ut, quamvis per procuratorem iudicium accipiant, nec actio de dolo aut iniuriarum in eos detur: licet enim verbis edicti non habeantur infames ita condemnati, re tamen ipsa et opinione hominum non effugiunt infamiae notam.

Interdictum quoque unde vi non est adversus eos reddendum.

Marcellus libro singulari responsorum Titius puerum emit, quem post multos annos venire iussit: postea exoratus accepto ab eo pretio eum manumisit: quaero, an eum filius et heres manumissoris ut ingratum accusare possit. Respondit posse, si nihil aliud esset impedimento: nam plurimum interesse, a suo servo quis vel etiam ab amico eius acceptis nummis dederit libertatem, an ab eo servo, qui cum esset alienus in fidem eius devenit. Etenim ille etiamsi non gratuitum, beneficium tamen praestitit, iste nihil amplius quam operam suam accommodare videri potest.

Marcianus libro secundo publicorum iudiciorum Per procuratorem ingratum libertum posse argui divus Severus et Antoninus rescripserunt.

Ulpianus libro decimo ad edictum Parens, patronus patrona, liberive aut parentes patroni patronave, neque si ob negotium faciendum vel non faciendum pecuniam accepisse dicerentur, in factum actione tenentur.

Sed nec famosae actiones adversus eos dantur, nec hae quidem, quae doli vel fraudis habent mentionem,

Paulus libro 11 ad edictum Nec servi corrupti agetur,

Ulpianus libro decimo ad edictum Licet famosae non sint.

Et in quantum facere possunt, damnantur.

Nec exceptiones doli patiuntur vel vis metusve causa, vel interdictum unde vi vel quod vi patiuntur.

Nec deferentes iusiurandum de calumnia iurant.

Nec non et si ventris nomine in possessionem calumniae causa missa dicatur patrona, libertus hoc dicens non audietur, quia de calumnia patroni quaeri non debet. His enim personis etiam in ceteris partibus edicti honor habebitur.

Honor autem his personis habebitur ipsis, non etiam interventoribus eorum: et si forte ipsi pro aliis interveniant, honor habebitur.

Paulus libro decimo ad edictum Heres liberti omnia iura integra extranei hominis adversus patronum defuncti habet.

Ulpianus libro 66 ad edictum Liberto et filio semper honesta et sancta persona patris ac patroni videri debet.

Tryphoninus libro 17 disputationum Nullum ius libertatis causa impositorum habet in mancipato filio, quia nihil imponi liberis solet. Nec quisquam dixit iureiurando obligari filium patri manumissori ut libertum patrono: nam pietatem liberi parentibus, non operas debent.

Papinianus libro 13 responsorum Libertas ingrata non est, quod arte sua contra patronae voluntatem utitur.