I, P. 2, Inq. 2, Tract. 1, Q. 1, M. 3, c. 1

Ad primum sic: I. 1. Cum dicitur: "Ego sum qui sum", constans est quod hoc pronomen ego non significabat Moysi aliquam personam, sed divinam essentiam de se ad ipsum loquentem; ergo per pronomen ego significabatur et supponebatur divina essentia.

2. Item, Isai.: "Non cognoverunt me", Glossa: "meverum Deum", ducti propriis rationibus, et loquitur de gentilibus qui non attendebant nisi essentiam; ergo hoc pronomen me significat et supponit essentiam.

3. Item, pronomina primae personae significant substantiam de se loquentem, secundae personae substantiam ad quam fit sermo, tertiae personae substantiam de qua fit sermo ; sed divina essentia potest loqui de se, et ad ipsam et de ipsa potest fieri sermo; ergo potest significari per pronomina primae et secundae et tertiae personae.

4. Item, in libro De regulis fideli: "Omne nomen datum a forma, dictum de forma cadit a forma". Quod exponitur ibi: "Cum omne nomen secundum primam institutionem datum sit a proprietate sive a forma — unde Boethius: "Rebus ex materia et forma constantibus solus humanus animus extitit qui, prout voluit, nomina rebus impressit"— ad significandum divinam formam translatum cadit a forma ex qua est datum et ita quodammodo fit informe et pronominatur ipsum nomen, cum significat divinam usiam: meram enim significat substantiam". Ex hoc videtur quod divina essentia proprius designetur pronominaliter quam nominaliter.

Contra: a. Proprium est pronominis pro proprio nomine poni et certas significare personas; ergo pronomen semper habet accipi pro persona, non pro essentia; ergo divina essentia non significatur nec supponitur per pronomen.

b. Item, sicut dicitur in libro De regulis fidei: "Omne pronomen demonstrativum cadit a sua demonstratione in divinis" ; sed pronomen cum cadit a demonstratione et relatione, cassum est et vanum; ergo omne pronomen demonstrativum cassum erit significando divinam essentiam.

c. Item, ad hoc est ratio, quia Deus nec sensu nec intellectu demonstrabilis est, quia nec intellectu nec sensu capi potest, omnis autem demonstratio fit ad sensum vel ad intellectum.

Respondeo: Dicunt quod pronomina in masculino et feminino genere substantiva non possunt supponere essentiam, in neutro vero genere significant et supponunt essentiam.

Notandum tamen, sicut dicitur in libro De regulis fidei, quod cum sint pronomina demonstrativa et relativa et possessiva, "pronomina demonstrativamagis improprie conveniuntDeo quam relativa". Et ratio est: quia quamvis introducatur divina essentia "loquens de se, non habet ibi proprium locum demonstratio, quae fitad oculum", quia ipsa non est sensibilis; "nec habet ibi locum demonstratio ad veri nominis intellectum" ; et ratio est: quia "intellectus veri nominis surgit ex formae perceptione, qua res intelligitur esse quid vel qualis vel quanta. Cum ergo in Deo nulla forma sit qua intelligamus de eo quid sit vel qualis, proprie non erit demonstrabilis apud intellectum, sed magis per remotionem intelligimus quid non est".

Unde nota quod "cum introduciturDeus loquens de se", ut Exod. 3, 14: "Ego sum qui sum", "duplex intelligitur prosopopeia: una, quae dicitur anthropopathos, id est humana passio; alia, quae dicitur ideotheos, id est divina proprietas. In hoc enim anthropopathos est, quia verba creaturae, id est angeli qui loquebatur in persona Dei quasi recitando quae legerat in mente divina, attribuuntur Creatori; in hoc vero attenditur ideotheos, quia creaturae attribuitur quod Creatoris est, quia illa verba, quae ab angelo proferuntur, de solo Deo vera esse intelliguntur". Hinc patet quod pronomina demonstrativa improprie dicuntur in divinis.

[Ad obiecta.]: 1. Ad illud ergo quod primo obicitur: dicendum quod hoc pronomen ego potest dicere substantiam de se loquentem; et hoc modo potest stare pro divina essentia, quia cum quaelibet persona de se loquatur, quidquid autem convenit tribus personis, est essentiale, stabit pro persona qualibet essentialiter. Item, potest dicere substantiam de se loquentem cum discretione, et hoc modo accipitur personaliter, et aliquando pro persona Patris, ut Isai. penultimo: "Numquid ego, qui alios parere facio, ipse sterilis ero?" aliquando pro persona Filii, Isai. 65, 1: "Ecce ego ad gentes", Glossa: "Filius loquitur" ; aliquando pro persona Spiritus Sancti, ut Malach. 3, 1: "Ecce ego mitto angelum meum", dicit Spiritus Sanctus de Ioanne.

2. Ad illud vero quod obicitur secundo quod "non cognoverunt me": dicendum quod me supponit divinam essentiam, sed potest accipi substantive vel adiective. Si substantive, accipitur in neutro genere; si adiective, accipitur in masculino et debet suppleri hoc nomen Deus, sicut supplet Glossa "me verum Deum".

3. Ad tertium iam patet responsio, quia divina essentia potest de se loqui et ad ipsam potest fieri sermo secundum illam improprietatem quae supra dicta est, tamen absque nota discretionis sive distinctionis quam insinuat pronominalis designatio in masculino et feminino genere.

4. Ad quartum dicendum quod pronomina proprie significant substantiam, quae est hypostasis, non quae est usia, et dicitur substantia hypostasis substantia discreta sive singularis, sicut usia substantia communis. Ideo proprie designatio pronominalis secundum primam intentionem pertinet ad personam, non ad essentiam. Quod ergo dicitur ipsum nomen pronominari, cum significatur divina essentia, non intelligitur quod significetur proprius per pronomina quam per nomina, sed quia in divinis nominibus debet intelligi substantia mera et simplex, abstractis accidentalibus proprietatibus et formis.

a—b. Ad ea vero quae ex parte opposita obiciuntur: dicendum quod rationes decurrunt in quantum pronominalis designatio accipitur proprie ; in divinis autem non est acceptio propria, sicut dictum est.

c. Et ad illud quod obicitur de demonstratione: dicendum quod proprie in divinis non est accipienda demonstratio nec ad sensum nec ad intellectum; sed, sicut dicitur in libro De regulis fidei, dicatur quod "demonstratio fit ad fidem".

II. Item, iuxta hoc quaeritur de pronominibus possessivis utrum possint accipi ad significationem divinae essentiae.

Ad quod sic: 1. Isai. 1, 14: "Solemnitates vestras odivitanima mea" ; et constans est quod anima mea non dicit aliud ibi nisi essentiam divinam; ergo nomen possessivum designat divinam essentiam.

2. Item, in aliis locis pluribus: "Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram", Gen. 1, 26.

Contra: a. "Possessivum notat differentiam possidentis ad possessum" secundum essentiam; sed in divinis nullo modo est accipere differentiam secundum essentiam; ergo nullo modo est accipere possessivum.

Respondeo, secundum quod dicitur in libro De regulis fidei: "Pronomina possessiva per maximam improprietatem dicuntur in divinis, tamen secundum gradus improprietatis. Maxime enim improprie dicuntur de essentia respectu sui, ut Isai.1, 14: "Solemnitates vestras odivit anima mea", impropriissime ponitur mea: nulla enimest differentia inter animam Dei et Deum; anima enim Dei est ipsa voluntas, quae est ipse Deus. Minus vero impropriedicuntur, cum dicunturde persona respectu personae, inter quas non est differentia substantialitatis, quamvis personalitatis, ut cum dicitur Matth.3, 17: "Hic est Filius meus dilectus"; et quod dico meusinsinuat divinae generationis proprietatem. Minime vero improprie dicuntur, cum dicuntur de essentia sive de persona respectu creaturae. Quod contingit duobus modis: aliquando ut notetur auctoritas gubernationis vel creationis, ut in Ioan.17, 10: "Omnia mea tua sunt; Mea est terra"etc.; aliquando ut notetur gratia recreationis, ut in Luc.11, 7: "Filiimei mecum sunt in cubili"".