Ia-IIae, Inq. 4, Tract. 1, S. 1, Q. 3, T. 2, C. 1

Primo ergo quaeritur utrum sint coniungibilia.

Quod non, videtur: 1. Quorum enim maior est convenientia, non coniunguntur ut unum fiant vel ut unum fiat ex illis; ergo multo fortius quorum minor est convenientia; sed maior est convenientia in natura inter corpus caeleste et corpus elementatum quam inter corpus elementatum et incorporeum, similiter maior est a convenientia inter corpus caeleste et elementum quam inter incorporeum et corpus; sed corpus caeleste non coniungitur ut faciat unum in natura cum elemento vel elementato; ergo nec incorporeum faciet unum cum elemento vel elementato; sed anima rationalis et corpus humanum sic se habent sicut incorporeum et corpus elementatum; ergo non coniungentur ut fiat unum in natura ex illis. - Quod autem corpus caeleste non faciat unum in natura cum elemento vel elementato, probatur per hoc quod illud corpus non esset simplex; ergo esset compositum ex naturis diversorum corporum; sed nullum est tale nisi elementatum; ergo esset elementatum; sed elementatum non componitur nisi ex elementis, corpus autem caeleste non est elementum ; ergo non est ex quo componitur elementatum; ratio autem elementi est: ex quo cum alio in potentia fit aliquid in actu; cum ergo haec ratio removeatur a corpore caelesti, corpus caeleste non est faciens unum in natura cum aliquo corpore inferiori; cum ergo magis distent anima rationalis et corpus quam elementum vel elementatum, non facient unum in natura. - Praeterea, corpus caeleste non est naturaliter divisibile ; ergo nec segregabile vel congrega bile; sed quod non est tale, non est unibile cum alio corpore; ergo corpus caeleste non est unibile; ergo nec anima rationalis per hunc modum multo fortius.

2. Item, quaecumque sunt completa in suo genere, non habent possibilitatem, prout huiusmodi, ad ulterius ens: unde ignis et aer, ut sunt in sua sphaera, completa sunt in suo genere nec habent possibilitatem, prout huiusmodi, ad aliquid unum in natura; cum ergo anima rationalis et corpus humanum se habeant ut entia completa in suo genere: in genere enim corporeorum est completissimum corpus humanum, in genere incorporeorum valde completum est anima rationalis, ut per se potens subsistere; ergo, prout huiusmodi, non habent possibilitatem ad ulterius ens in natura; sed omnia coniungibilia in unum natura sunt possibilia; ergo anima rationalis et corpus illud non sunt coniungibilia.

3. Item, hoc videtur ex similitudine microcosmi et megacosmi: nam non fit unum ex motore caeli et caelo; ergo pari ratione ex motore corporis humani et corpore humano.

4. Item, quaecumque substantiae non habent communem materiam, non uniuntur ad invicem in unam naturam; sed anima rationalis et corpus humanum sunt huiusmodi; ergo non uniuntur ut coniungantur in una natura.

Contra: a. Augustinus, in libro De anima et spiritu: "Sunt corporis et animae quaedam similia, scilicet supremum corporis et infimum animae, quibus sine naturali confusione, personali tamen unione, facile coni ungi possunt: similia enim gaudent similibus. Sed anima, quae vere spiritus est, et caro, quae vere corpus est, in suis extremitatibus convenienter et facile uniuntur in phantastico animae, quod corpus non est, sed simile corpori, et sensualitate carnis, quae vere spiritus est, quia sine anima fieri non potest".

b. Item, in eodem: "Convenientissima media sunt carnis et animae: sensualitas carnis, quae maxime ignis est, et phantasticus spiritus, qui igneus vigor dicitur. et caelestis origo. Mira societas carnis et animae, spiritus vitae et limi terrae! Sic enim scriptum es: "Fecit Deushominem de limo terrae et inspiravit in faciem eius spiraculum vitae"".

c. Item, ex ratione quam ponit Philosophus arguitur: Anima est perfectio corporis physici, organici etc.

d. Item, omne illud, quod communicat alteri in passionibus, convenit in unum cum illo; sed anima et corpus communicant in passionibus; ergo etc. - Quod autem communicent in passionibus, patet per hoc quod ad mutationem factam in corporibus sequitur immdiate mutatio in animabus et e converso, ut in gaudio et tristitia et huiusmodi passionibus.

e. Item, omne quod continet alterum et salvat per modum formae, facit unum cum illo quod continetur et salvatur; sed anima est huiusmodi: ipsa enim continet et salvat corpus ens in corpore, ipsa vero recedente destruitur et dissolvitur corpus; ergo ipsa est perfectio corporis.

[Solutio]: Ad quod dicendum quod coniungibilia sunt anima et corpus et uniuntur in unum, ut fiat una natura.

[Ad obiecta]: 1. Ad primo autem obiectum in contrarium dicendum quod, licet minus distent in natura corpus caeleste et corpus a elementum vel elementatum quam anima et corpus humanum, et illa non faciant unum per compositionem, nihilominus haec faciunt unum per compositionem, quia unum illorum est possibile respectu alterius, non tantum ut mobile respectu motoris, sed ut materiale respectu suae perfectionis. Praeterea, ut differenter eliciatur actus a potentia animae, habet componi cum corpore organico: licet enim anima intellectiva ratione intellectus non determinet sibi organum, nihilominus ratione aliorum actuum, qui pertinent ad sensibilem vel vegetabilem vel eorum qui consequuntur ad intellectum, determinant sibi organum.

2. Ad secundum dicendum quod, licet utrumque in suo genere sit completum nec respiciat ulterius perfectionem sui generis, ut corpus non respiciat ulterius perfectionem corporalem in natura vel anima perfectionem spiritualem in natura, nihilominus respicit corpus ulteriorem perfectionem spiritualem sive animalem, quae est mediante vita, et haec est perfectio nobilior praedicta. Nec est simile de aliis duobus perfectis, quorum unum est natum per se subsistere sine alterius adiumento: talia enim duo non dicuntur in natura unibilia, ut ignis in sua sphaera et firmamentum in sua sphaera sic se habent ad invicem, adiuvatur tamen unum ab altero quantum ad terminationem figurae vel quantum ad rationem motus.

3. Ad id vero quod obicitur de comparatione megacosmi et microcosmi, dicendum quod in megacosmo non est comparatio corporei ad incorporeum nisi secundum rationem moventis et moti. Corpus enim illud non indiget ut subsistat per creaturam illam incorpoream, sed tantum ut moveatur; corpus vero humanum indiget anima, non tantum ut moveatur, sed etiam ut in esse, in quo est, subsistat et permaneat, et ideo duplicem habet comparationem: ut mobilis ad motorem et perfectibilis ad perfectionem suam, unde unum in natura constituunt, scilicet hominem.

4. Ad ultimum respondendum per interemptionem maioris; haec enim est falsa quaecumque non habent communem materiam, non uniuntur. Instantia: In composito ex materia et forma.

Deinde, supposito quod uniantur vel coniungantur in unum natura, quaeritur utrum coniungantur sine medio aut per medium.

Et videtur quod sine medio: 1. Quia unibilitas, ut videtur, est differentia essentialis inter animam et angelum; ergo, cum anima uniatur corpori unibilitate, unitur sua essentia; sed quod unitur sua essentia, unitur sine medio; unitur ergo anima corpori sine medio.

2. Item, si coniungantur per medium, cum unum sit corporeum et alterum incorporeum, necesse est medium esse corporeum et incorporeum in parte; quod cum impossibile sit, scilicet aliquid esse in iis duobus generibus, sed tantum est in altero, non habebunt ista duo aliquod medium.

3. Similiter obicitur: Cum anima sit simplex, sicut dicit Augustinus, in Quaestionibus Veteris et Novi Testamenti, et corpus sit compositum, nihil autem medium sit inter simplex et compositum, non erit medium inter animam et corpus cui coniungitur.

4. Praeterea, inter materiam, et formam quae ei unitur non intercidit medium; cum ergo corpus sit sicut materia, anima vero sicut forma, non est necesse intercidere medium in natura.

5. Praeterea, inter animam vegetabilem et suum corpus non est necesse intercidere medium in plantis; cum ergo anima rationalis se habeat ad suum corpus consimiliter, non est necesse intercidere medium. — Forte diceretur quod anima suis potentiis unitur corpori, sicut videtur dicere Augustinus, in libro De anima et spiritu ; sed hoc non removet quin per se coniungatur: nam, cum esse per prius attribuatur essentiae quam ipsi potentiae, et similiter essentiae corpori quam potentiis eius, corpus autem et anima se respiciunt naturaliter, ergo prior est respectus essentiae animae et corporis quam virium inter se ; ergo coniunctio essentiae animae cum corporis essentia est naturaliter prior, licet sit tempore simul; ergo sine medio in esse uniuntur.

Contra obicitur a. per similitudinem sumptam ex verbis philosophorum. Ea enim quae magis sunt distantia, ut ignis et terra, non conveniunt nisi per medium, aqua vero et terra dicuntur convenire in unum aliquod sine aliis quae non inter se distant. Nam si diceretur ignis immediate a convenit cum terra in carbone, hoc non est verum: materia enim illa non est pure terra, sed est compositum ex aliis, licet plus dicatur denominari ab illo; ergo quae distant ab invicem, quanto magis distant tanto magis indigent medio; ergo, cum corpus et anima rationalis maxime distent, maxime indigent medio ut conveniant in unum natura.

b. Praeterea, anima rationalis, ad hoc quod coniungatur corpori, exigit dispositiones aptantes, quibus fit aptatio corporis ad receptionem ipsius; hoc autem non est nisi propter maximam dissimilitudinem eius ad corpus; ergo anima rationalis et corpus quaerunt medium.

[Solutio]2: Ad quod dicendum quod anima rationalis coniungitur suo corpori ut motor mobili et ut perfectio formalis suo perfectibili. Prout autem est motor, habet potentias medias, quibus movetur corpus, prout est organum animae, et illa via dicitur habere potentias pro medio; praeterea, spiritus, qui dicuntur vitalis et animalis, deterunt tamquam ministrantes actum virium per corpus. Eo autem modo quo est perfectio et corpus perfectibile, licet habeat dispositiones praeambulas, quae dicuntur quodam modo media, non tamen exigitur medium in unione, immo se ipsa unitur anima corpori. — Quod autem habeat dispositiones medias in aptatione, patet per hoc quod dicit Augustinus, quod vegetatur et crescit et formatur et organizatur; hoc autem non posset esse nisi essent aliquae virtutes spiritales quae ista facerent, et ideo in aptatione sunt media; in ipsa vero unione se ipsa coniungitur corpori.

[Ad obiecta]: 1. Ad id vero quod obicitur ratione primae partis, dicendum quod essentia ipsius animae non est sua unibilitas, licet se ipsa uniatur.

2. Ad Secundum dicendum quod, licet anima sit incorporea et ipsum, cui unitur, sit corpus, non prohibet illa habere medium: potest enim tanta esse distantia unius ab altero, ut incorporeum ex parte sua haberet medium, sicut anima habet media ex parte sua vires animales et vitales et naturales, et corpus ex alia parte habet medium spiritus tres respondentes, et istud ex via qua motor et organum, quod est mobile, coniunguntur.

3. Ad tertium similiter respondendum. Quia enim anima est simplex respectu corporis et corpus habet compositionem, non est necesse quod sit immediatio: potest enim corpus habere maximam compositionem, ratione cuius potest minus compositum esse medium, et anima rationalis, cum sit simplex, potest habere medium in genere incorporei, quod est minoris simplicitatis, sicut est vis sensibilis et vegetabilis, et ita ex utraque parte potest habere medium ad praeparationem.

4. Ad id vero quod obicitur de materia et forma, dicendum quod illo modo sine medio uniuntur, licet alio modo medium habeant.

5. Ad illud vero quod obicitur de anima vegetabili et suo corpore, dicendum quod quoad unionem perfectionis cum suo perfectibili simile est in mediatione, sed non quoad operationem in corpore: anima enim vegetabilis immediate operatur, rationalis vero operatur mediante sensibili.

a. Ad illud vero quod obicitur ex alia parte quod requiritur medium, dicendum quod hoc non est nisi in quadam congruitate rei utriusque generis ad invicem distantis, non quoad rationem unionis. Sicut enim ignis et terra in suo genere entia requirunt aerem et aquam pro mediis, cum autem veniunt ad mixtionem, unumquodque alteri miscetur et fit unum cum illo, ut quod inter ignem remissum a sua virtute et terram remissam a sua virtute non est medium ponere in mixto, licet sit in mixtione, ita est inter animam rationalem quodam modo et suum corpus. In aptatione enim ipsa media utrobique intercidunt, in unione vero in termino non est medium inter animam et corpus.

b. Hoc autem ostendit alia ratio sumpta ex illa parte: loquitur enim de medio in adaptatione.

Consequenter procedendum est ad hoc: utrum eo modo quo habent medium, habeant unum vel plura propter maximam distantiam; non enim anima rationalis est ultimum in genere incorporeorum nec corpus suum est primum in genere corporum, sed ultimum. Quaeritur ergo utrum unum tantum sit ex parte animae et alterum ex parte corporis an plura utrobique.

Et videtur quod unum tantum ex parte animae et unum ex parte corporis 1. per hoc quod dicit Augustinus, in supra dictis auctoritatibus, in libro De anima et spiritu.

2. Praeterea, inter animam rationalem et corpus ex parte animae rationalis est vis sensibilis vel vegetabilis, ex parte corporis spiritus; ergo utrobique sufficit unicum medium.

Contra: a. Anima rationalis est substantia incorporea, motiva, cognoscitiva, separabilis sive non dependens a corpore; corpus vero, cui unitur tamquam organo sive perfectibili, est corpus compositum ex elementis, complexionatum. Ex parte vero incorporei este substantia incorporea, motiva, non cognoscitiva, inseparabilis a corpore, scilicet vegetabilis, et substantia incorporea, motiva, cognoscitiva, inseparabilis, scilicet sensibilis: et ita duo sunt media. Ex altera vero parte est corpus compositum ex elementis, non complexionatum, et corpus non compositum ex elementis: et ita duo sunt media. Et ita quatuor erunt media inter animam rationalem et suum corpus, duo ex una parte et duo ex alia: spiritus enim est corpus non compositum ex elementis, humor vero est corpus compositum ex elementis, sed non complexionatum.

[Solutio]: Ad quod dicendum quod eo modo quo contingit esse medium, quatuor habet media supra dicta.

[Ad obiecta]: 1-2 Ad obiectum autem in contrarium dicendum quod Augustinus, in libro De anima et spiritu, loquitur de iis mediis quae pertinent ad cognitionem vel motum sensualem, ubi tantum requiritur unum medium ex parte animae, alterum ex parte corporis: ex parte animae sensualitas, ex parte corporis spiritus animalis, qui vocatur phantasticum: et tunc dicitur phantasticum, non corpus, quia non est corpulentum; sensualitas vero dicitur spiritus, quia non habet operationem praeter corpus quemadmodum anima secundum intellectum.

Consequenter quaerendum est de modo unionis animae rationalis cum corpore.

Cum enim multi sint modi coniunctionum — est enim unum compositione, quo modo materia et forma uniuntur; unum continuatione, sicut partes quantitatis continuae; unum contiguatione, sicut ligna et lapides in domo; unum colligatione, sicut membra in corpore; unum commixtione, sicut elementa in elementato; unum complexione, sicut humores in corpore complexionato ; unum impressione, sicut figura in cera; unum insertu, sicut surculi in stipite — potest quaeri utrum aliquo istorum modorum dicatur anima uniri corpori.

Et videtur 1. quod non primo modo, quia forma non habet esse praeter materiam ; sed anima habete esse praeter corpus; ergo non dicuntur unum illo modo.

2. Nec dicuntur unum continuatione, quia continua terminum habent unum; sed incorporale non habet terminum; ergo non est unum continuatione, cum eorum sint termini simul: quod autem quantum non est, terminum non habet.

3. Unum etiam colligatione non erunt, quia ea, quae sunt unum colligatione, habent commune ligamentum corporale; incorporeum autem non habet ligamentum corporale; ergo etc.

4. Nec sunt unum commixtione, quia illa quae sic sunt unum dividuntur usque ad minima; indivisibile vero, quod est anima, non recipit divisionem; ergo non sunt unum commixtione.

5. Nec sunt unum complexione, quia illud fundatur super unum commixtione ; ergo etc.

6. Nec unum impressione, quia forma non est principium movendi in illis; praeterea, dividitur secundum divisionem materiae; non sic autem est in anima; ergo non est unitas impressionis.

7. Nec unum insertu, quia quod inseritur dependet ab eo cui inseritur et utrumque vitam habet; hic autem dependet corpus ab anima quoad vitam; ergo etc. Restat ergo quod nullo modo dicetur unio animae et corporis.

8. Praeterea, forma habet unitatem cum corpore, et anima rationalis cum suo corpore, et anima sensibilis in brutis, et vegetabilis in plantis. Potest ergo quaeri in quo attenditur differentia istarum perfectionum inter se.

[Solutio]: Ad quod dicendum quod haec unio, quae est animae et corporis, a B. Bernardo dicitur nativa et se habet ad modum formae cum materia. Sed distinguendum est quod est forma prima, quae perficit materiam, sicut sunt formae elementares, et in talibus forma perficit similiter totam materiam et quamlibet partem, ut totus ignis est ignis et quaelibet pars eius est ignis, et ad hunc modum sunt formae naturales, quae sunt primae commixtionis, sicut est in metallo et huiusmodi mineralibus: totum enim aurum est aurum et quaelibet pars auri est aurum, sicut est de omnibus formis naturalibus quae plurimum appropinquant ad suam materiam. — Est iterum forma naturalis, quae perficit totum et partem, sed non similiter, sicut est anima sensibilis in brutis et vegetabilis in plantis; in hoc enim habent convenientiam: totum enim animal est animal, sed nulla pars animalis est animal, sed plurimae partes sentiunt; similiter quaelibet pars plantae vegetatur, sed non quaelibet est planta. Sic ergo non similiter perficitur totum-et quaelibet eius pars, et haec forma plus elongatur a materia: habet enim aliquam individuationem praeter materiam. — Est autem tertia forma, quae perficit totum ita quod nullam eius partem, sicut anima rationalis: totum enim est homo, nulla autem pars hominis est homo nec etiam intelligit; totum ergo intellectivum est ita quod nulla pars: unde nullius partis dicitur actus. In plantis autem et sensibilibus non sic erit, sed pars vegetatur aut sentit et ideo ista forma, quae perficit ita totum quod nullam partem, est ultima in genere formarum naturalium. — Adhuc etiam addendum est ad differentiam vegetativae et sensitivae. Nam anima vegetativa, etsi non similiter perficit totum ut partem, tamen participat quaelibet pars vegetationem et hoc habent partes animalis. Sensitiva vero anima non sic perficit quamlibet partem ut sentiat, sicut sunt ossa, pili et huiusmodi, et ideo accedit plus ad distinctionem; membra vero organica hominis sensum habent et vegetationem, sed nullum habent intellectum. Hic ergo est finis distinctionis et individuationis naturalis.

[Ad obiecta.]: 1-7. Per hoc potest patere qualiter respondendum est ad obiecta. Licet enim quaedam sit similitudo animae et corporis et formae ad materiam, tamen est dissimilitudo secundum modum iam dictum. Est enim anima hoc aliquid praeter suam materiam: quod non est dicere in forma simpliciter naturali. Unde non est ibi proprie actus materiae, sed actus naturalis corporis completi in forma naturali, quae forma dicitur forma corporalis. Sic ergo habet proprium modum unionis, et ideo vocat B. Bernardus istam unionem proprio nomine unitatem nativam, in libro Ad Eugenium, V.

8. Patet etiam ex iam dictis quae sit differentia perfectionum inter animam rationalem, sensibilem et vegetabilem. Aliqui vero voluerunt ponere differentiam in modo unionis secundum diversa media unientia, ut ponerent lumen caeleste secundum triplicem differentiam medium inter perfectionem et subiectum; quod si verum est, transcendit nostram speculationem.