III, P. 1, Inq. 1, T. 1, Q. 4, T. 1, D. 3, M. 2, C. 1

Quantum ad primum sic obicitur: 1. Ex auctoritate B. Ambrosii, qui dicit quod in Christo sensus proficiebat humanus, non divinus, exponens illud Luc. 2, 52: "Proficiebat Jesus aetate et sapientia; et secundum auctoritatem" Isai. 8, 4: "Priusquam sciat patrem aut matrem vocare" etc. dicit quod "expers agnitionisinfantia per humanam imprudentiam, quod adhuc non didicit, ignorabat". Ex quo expresse videtur quod assumpserit ignorantiam.

2. Item, Ioannes Damascenus dicit, III libro: "lgnorantem et servilem assumpsit naturam",

3. Item, Anselmus, II libro Cur Deus homo: "Cur non poterat homo ille vere esse ignorans, sic ut vere mortalis erat?" Ex quo arguitur, cum vere assumpserit mortalitatem, quod et ignorantiam.

Ad oppositum sic: a. Anselmus: "Illa assumptioin unitatempersonae Filii Dei nonnisi sapienter a summa Sapientia fiet, et ideo non assumet in homine quod nullo modo utile est, sed valdenoxium est ad opus, quod idemhomo facturus est: ignorantia namque ad nihil illi utilis esset, sed ad multa noxia".

b. Item, idem: "Quomodo tot et tanta faceret opera sine immensa sapientia?"

c. Item, idem: "Quomodo illi crederent homines, si illum scirent nescientem? Si autem nescirent, ad quiderit ei utilis ignorantia?"

d. Item, Ioannes Damascenus: "Proficere dicitur "aetate et sapientia"per augmentationem aetatis, eam, quae inerat ei, sapientiam secundum gratiamin manifestationem ducens. Quiautem dicunt ipsum "aetate"proficereet "sapientia"ut additamentum suscipientem, non eam, quae secundum hypostasim est, unionem venerantur" ·

e. Item, maior est cognitio creaturae per unionem quam per comprehensionem; si ergo in cognitione per comprehensionem, quae erit in gloria, non manet ignorantia, ergo nec cum unione poterit esse ignorantia.

f. Item, si aliquis oculus haberet similitudines omnium visibilium, virtus visiva unita illi oculo haberet cognitionem omnium sensibilium; ergo, cum intellectus animae Christi unitus sit intellectui increato, in quo sunt rationes et ideae rerum omnium, intellectus Christi habebit cognitionem omnium sine ignorantia alicuius. - Quod concedendum est.

[Ad obiecta]: 1. Ad primam ergo rationem, quae procedit secundum auctoritatem Ambrosii, respondet Magister, in III Sententiarum, et dicit quod "haec verba Ambrosiiex parte illuminant" ad veritatem, quae quidem est quod Christus iuxta duas naturas duas habebat scientias, "ex parte vero male intellectapraebent materiam erroris", scilicet quod Christus a principio habuit ignorantiam; propterea Magister dicit intelligenda verba Ambrosii, "ut quantum ad visum hominum et suisensus ostensionem profecissedicatur".

2. Ad secundum rationem dicendum, secundum Ioannem Damascenum, et secundum Gregorium Theologum: "Separato quod videtur ab eo quod intelligitur, et servadicetur et ignorans caro; propter hypostaseos autem, id est personae, indivisibilemunionem ditataest anima Domini futurorum cognitione, ut et reliquis divinis signis".

3. Ad tertiam rationem dicendum, secundum Anselmum: "Sapienter Deus assumet mortalitatem, qua sapienter et valde utiliter uteturignorantiam vero non poterit assumere sapienter, quia nunquam est utilis, sed sempernoxia, nisi forte cum per eammala voluntas, quae nunquam in illo erit, ab effectu restringatur".

Post haec quaeritur utrum assumpserit tristitiam ex parte affectus.

Ad quod est 1. auctoritas expressa Matth. 26, 38: "Tristis est anima mea" etc.

2. Item, ad hoc est auctoritas Ambrosii: "Suscepit tristitiam meam, confidenter tristitiam nomino, qui crucem praedico".

Ad oppositum, a. Isai. 42, 4: "Non erit tristis neque turbulentus" etc.

Respondeo: Est tristitia ex necessitate conditionis et secundum passionem, quae attenditur in perturbatione rationis, et hoc modo non fuit in Christo tristitia; et est tristitia ex voluntate dispensationis sive secundum propassionem, quae attenditur in sensualitate praeter perturbationem rationis, et hoc modo fuit in Christo tristia. Praeterea, sicut patebit, est considerare rationem ut naturam et rationem ut rationem. Si ut naturam, sic etiam iuit tristitia secundum rationem; si ut rationem, sit: non fuit in ratione tristitia.

Consequenter quaeritur utrum in Christo fuerit vera passio timoris.

Ad quod est a. auctoritas Tob. 6,3: "Qui expavescens" etc., Glossa: "Christus in mortis periculo coepit pavere non diabolum, sed mortem naturalicarnis fragilitate perhorrescens".

b. Item, Ioannes Damascenus: "Timoris nomen duplicem habet intelligentiam. Est enim timor naturalis, nolente anima dividi et corpore, propter eam, quae in principio a conditore imposita est ei, naturalem conditionem". Et dicit quod Verbum homo factum fuit in experientia huius timoris, quia "timor et pavor sunt naturaliumpassionum et non subiectarum peccato".

Ad oppositum: 1. Augustinus, in libro 83 Quaestionum: "Signum perfectionis nullus timor est". Cum ergo in Christo fuerit summa perfectio, in eo non fuit aliquis timor.

2. Item, Hieronymus: "Contristatur non timore patiendi, qui ad hoc venit, sed propter scandalum Apostolorum et eversionem Ierusalem".

3. Item, cum multipliciter dicatur timor — est enim timor naturalis, quo anima non vult separari a corpore, ut dictum est. Et est timor gratuitus multiplex: servilis, quo aliquis existens in peccato timet poenam aeternam; et est timor initialis, quo aliquis timet ne possit satisfacere pro peccatis Deo; et est timor filialis, quo filius, id est aliquis perfectus, timet offensam Patris caelestis. Item, est timor vitiosus, scilicet mundanus, quo aliquis eligit peccare ne laedatur in possessione; humanus, quo eligit peccare, ne laedatur in corpore — si ergo nullus istorum modorum timor fuit in Christo, relinquitur quod non fuit timor in Christo. Constans enim est quod in eo non fuit timor vitiosus, nec timor gratuitus servilis, qui est cum peccato, nec timor initialis, qui est ex praeterito peccato, nec timor filialis respectu offensae Patris per futurum peccatum, quia nec in eo fuit actus peccandi nec potentia ad peccandum. Ergo solum fuit in eo timor naturalis, qui est respectu separationis animae a corpore. — Sed contra hoc est, quia Paulus, Philipp. 1, 23, "cupitdissolvi et esse cum Christo", et, sicut dicit Augustinus: "Miles coronandus gaudet mori, et Dominus coronaturus timet mortem?" quasi diceret: non.

4. Item, I Ioan. 3, 18: "Perfecta caritas foras mittittimorem". Ergo cum in Christo fuerit perfecta caritas, a Christo exclusit omnino timorem.

Solutio: Dicendum, sicut dictum est, quod est timor naturalis et est timor gratuitus et est timor vitiosus. Timor naturalis dicitur multipliciter. Est enim timor naturalis per modum naturae, quo modo dicit Ioannes Damascenus quod "timor naturalis est, nolente anima dividi a corpore" etc., "propterquod anima naturaliter timet et agoniampatitur et refugit mortem" velut natura morbum. Est iterum timor naturalis per modum sensualitatis in apprehensione futuri mali per sensum, secundum quod ipse Ioannes Damascenus dicit alibi quod "malum, quod expectatur, constituit timorem", et hoc ex parte sensualitatis, non rationis. Et istis duobus modis fuit timor naturalis in Christo. Est etiam timor naturalis secundum modum comprehensionis, quae est secundum rationem, secundum quod dicitur timeri malum intelligibile, ut gehenna vel iudicium divinum, et hic timor non fuit in Christo. Et est timor naturalis secundum immoiterationem naturae, secundum quod dicit Ioannes Damascenus quod timor est ex "perditionecogitationem et credulitate cum ignorantia; qui timor praeter naturam est", quo modo non fuit timor in Christo, sicut dicit Ioannes Damascenus, quia est irrationalis et praeter naturam; unde dicit: "Ideo non timuit nisi passionis tempore etdispensatione seipsum contraxit: non enim ignorabat tempus". Item, timor gratuitus dicitur multipliciter, scilicet servilis, initialis et filialis, qui est duplex: timor offensae et reverentiae; quod ultimo modo iuit solum timor gratuitus in Christo, et hic est "timor Domini sanctus, qui permanet in saeculum sueculi", de quo Isai. 11, 3: "Replevit cum spiritustimoris Domini". De timore autem vitioso planum est quod nullo modo fuit in Christo.

[Ad obiecta.]: 1. Ad illud ergo quod obicitur, quod dicit Augustinus quod "signum perfectionis nullus est timor", intelligitur de timore innaturali vel vitioso.

2. Ad secundum Hieronymi patet responsio: quia non fuit in ipso timor seu tristitia patiendi secundum partem rationalem propter se, secundum quod consideramus partem rationalem ut rationalem, sicut postea patebit, quamvis fuerit in eo secundum partem sensualem vel secundum rationem ut naturam.

3. Ad tertium dicendum quod in Christo fuit timor naturalis poenae uno modo prout distinctum est, et timor gratuitus alio modo, prout distinctum est. — Ad illud quod obicitur de Paulo, dicendum quod est timor secundum rationem et est timor secundum sensualitatem. Timor secundum sensualitatem fuit in Paulo et in Christo. Item, timor secundum rationem est dupliciter: quia est considerare rationem ut naturam, secundum quam unitur corpori et naturaliter per hoc compatitur ; et est considerare rationem ut rationem, secundum quod non se habet ad corpus, immo actum habet extra corpus. Primo modo habet naturalem ordinem ad corpus, secundo modo est in ordine ad Deum voluntarie. Primo modo fuit timor in Paulo et in Christo, secundo vero modo non.

4. Ad quartum iam patet responsio; quia illud quod dicitur: "Perfecta caritas foras mittit timorem", intelligitur de timore, qui est cum imperfectione, sicut est timor servilis, initialis et timor offensae, non de timore reverentiae, qui est timor filialis "permanens in saeculum saeculi".

Sed ulterius quaeritur utrum Christus habuit timorem reverentiae maiorem quam nos.

Quod videtur a. per illud Isai. 11, 3: "Repieviteum spiritus timoris Domini" etc. Ergo Christus plenissime habuit donum timoris reverentiae.

Ad oppositum: 1. Timor reverentiae est resilitio a magnitudine divinae maiestatis in propriam parvitatem; cum ergo in nobis sit maior parvitas quam in Christo, maior est effectus timoris reverentiae in nobis quam in Christo.

Respondeo: Non dicitur maior timor reverentiae quia in maiorem parvitatem, sed quia est maior resilitio, quae nihil aliud est nisi voluntaria subiectio divinae maiestati, quae magis est in Christo quam in aliquo alio, et ideo dicit: "Replevit eum spiritus timoris Domini".

Consequenter quaeritur an in Christo fuerit passio irae.

Et videtur quod non 1. cum dicat Augustinus quod "ira est turbulentus animiappetitus auferendi ea, quae facilitatem actionis impediunt". Sed hoc non fuit in Christo; relinquitur ergo quod in Christo non fuit ira.

2. Secunda ratio Ioannis Damasceni: "Ira est desiderium repunitionis". Cum ergo Christus nihil fecerit amore vindictae, sed amore iustitiae, relinquitur quod in Christo non fuit ira.

3. Tertia ratio Ioannis Damasceni: "Ira est fervor eius, quicirca cor est sanguinis, evaporationefellis". Sed hoc est pravae dispositionis; cum ergo in Christo non fuerit aliqua prava dispositio, in Christo non fuit ira.

4. Quarta ratio: Si in Christo fuit ira, non fuit in eo ira nisi per zelum. Sed dicitur super Iob 5, 2: "Virum stultum interficit iracundia" etc. Gregorius: "Ira per vitium oculum mentis excaecat, iraper zelum turbat; et inde mens turbata proficit, ut inde clarescat: sicut infirmantioculo collyrium immittitur et lux prius negatur, sed postea plenius restituitur". Cum ergo in Christo non fuerit mentis perturbatio, relinquitur quod in Christo non fuerit ira per zelum; ergo nec ira universaliter.

Respondeo: Ira dicitur dupliciter. Est enim ira appetitus vindictae eum perturbatione, quo modo definitur ira ab Augustino: "Ira estturbulentus appetitus" etc., et a Ioanne Damasceno: "Ira est fervor" etc.; secundum istum modum non fuit in Christo. Alio modo dicitur ira appetitus vindictae absque perturbatione ex amore iustitiae, et hoc modo fuit ira in Christo, sicut dicitur in Psalmo: "Tunc loquetur ad eos in ira sua" etc., Glossa: "Ira Dei non est perturbatio mentis, quae est ab eo penitus aliena, sed vis, qua iuste iudicat".

[Ad obiecta]: 1-3. Et per hoc patet responsio ad auctoritatem Augustini, ad illam Ioannis Damasceni: "Ira est fervor" etc.

2. Ad aliud vero quod obicitur de Ioanne Damasceno: "Ira est appetitus repunitionis" etc., dicendum quod appetitus vindictae dicitur dupliciter. Uno modo proveniens ex impatientia laesae concupiscentiae, sicut dicit Ioannes Damascenus: "Ira est audax vindex laesae concupiscentiae; cum enim concupiscimus aliquid et prohibemur ab aliquo, irascimur adversus eum", quo modo dicitur Rom. 12, 13: "Non vos defendentes, carissimi" etc. Alio modo est proveniens ex amore iustitiae divinae, quo modo dicunt Sancti Apoc. 6, 10: "Usquequo, Domine, nonvindicas sanguinem nostrum" etc. Et hoc modo solum fuit in Christo appetitus vindictae.

4. Ad ultimum vero quod obicitur de ira per zelum, dicendum quod ira per zelum duo ponit in nobis, scilicet appetitum iniuriae Dei vindicandae ex amore iustitiae et perturbationem infirmitatis humanae, ex hoc quod aestimatur defectus potentiae ad vindicandum; primum est perfectionis, secundum imperfectionis. Quod ergo est perfectionis iustitiae fuit in Christo, quando scilicet "eiecit vendentes et ementes de templo" ; quod autem est imperfectionis, scilicet perturbatio ex existimatione impotentiae, non fuit in Christo.