Dubia

In parte ista sunt dubitationes circa litteram. Et primo dubitatur de definitione sacramenti quam ponit Magister: Sacramentum est sacrae rei signum. Videtur enim male assignare, eo quod videtur aliis convenire quae non sunt sacramenta, et tamen sunt sacrae rei signum, ut est hoc nomen Deus. Si dicas quod sit signum rei sacrae et ut sacrae, tunc hoc nomen sanctum et sanctificans est Sacramentum. Si tu dicas quod hoc intelligitur de signo visibili, tunc ergo ratio haec non est non est convertibilis.

Respondeo : Ad hoc dicunt aliqui quod sacramentum accipitur tripliciter, scilicet communiter et proprie et propriissime ; et secundum hoc Magister dat tres definitiones. Et prima est sacramenti largissime accepti. Potest tamen dici, secundum Hugonem, aliter, quod illa non est definitio, sed nominis interpretatio ; et Magister non intendit ibi definitionem sacramenti ponere, sed nominis interpretationem sive verbi notificationem. Et ex prima interpretatione habetur quod sacraentum sit signum rei sacrae ; ex secunda, quod sit signum visibile rei sacrae et sanctificantis ; ex tertia, quod sit signu m rei sacrae et sanctificantis, ita quod ad illam habendum, efficaciter ordinat suscipientem ; et sic dicitur proprie sacramentum et ita venatur Magister definitionem sacramenti. Si ergo prima ratio determinetur per has conditiones, tunc dicetur ratio sacramenti ; si autem in sua generalitate intelligatur, sic solum est interpretatio nominis, non definitio convertibilis.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma. Videtur enim non bene definiri, quia corpus Christi verum est sacramentum, character est sacramentum, et tamen neutrum est visibilis forma. Si tu dicas quod visibile sumitur ad visibile sensu exteriori, secundum quod dicitur Genesis 3, 6 : Vidit igitur mulier ; et ad visibile quantum ad sensum communem, secundum quod dicitur Exodi 20, 18 : Cunctus populus videbat voces etc. ; et ad visibile secundum intellectum, secundum quod dicitur Genesis 1 , 31 : Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona ; obicitur contra hoc quod gratia secundum istum modum vivendi non est invisibilis : ergo male dicitur invisibilis gratiae.

Propter hoc quaeritur : quomodo accipitur ibi visibilis et quare magis signi visibilis quam audibilis, cum vox sit signum magis expressivum ? Et iterum, cum sacramentum sibcompositum, quaeritur quomodo sit forma.

Respondeo : Dicendum quod visibile accipitur ibi pro sensibili sensu exteriori, maxime quantum ad duos sensus disciplinales ; unde visibile comprehendit audibile. Sed magis dicitur visibile quam audibile propter hoc quod ratio signandi, ut infra videbitur, magis residet penes elementum ; et hoc est perceptibile visu, et utrumque concurrit ad sacramentum. Quod obicitur de charactere, dicendum quod non est sacramentum nisi quia annexum est sensibili sive visibili exteriori, et Magister definit principaliter quod est exterius. Quod obicitur de forma, dicendum quod forma uno modo dicitur perfectio rei ; alio modo paradigma sive exemplar ; tertio modo dicitur forma quasi foris manens, id est aliqua similitudo exterius repraesentans ; et sic accipitur in proposito.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Sacramentum eius rei similitudinem gerit, cuius est signum. Videtur enim male dicere, quia sacramentum est res corporalis, et gratia res spiritualis ; ergo, cum nulla sit convenientia in aliqua qualitate inter illa, non est similitudo.

Respondeo : Dicendum quod similitudo duobus modis attenditur : uno modo secundum unius rationis proprietatem sive naturae participationem ; alio modo secundum unius formae comparationem. Prima dicitur similitudo proportionis, secunda dicitur similitudo proportionalitatis. Sacramentum gerit similitudinem gratiae secundo modo, non primo, pro eo quod sicut aqua abluit carnem, ita gratia mundat animam ; et sicut oleum lenit exterius, ita gratia interius. Et haec similitudo est in quatuor terminis.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Cinis vitulae aspersus inquinatos sanctiiicat ad emundationem carnis, non animae. Videtur enim falsum dicere, quia immunditia carnis non amovebatur, immo plus caro inficiebatur.

Respondeo : Immunditia carnis dicitur, non quia pure erat carnalis, sed quia erat irregularitas contracta ex solo actu carnali, sicut erat tangere mortuum, ex quo dicebatur immundus, non quia macula erat in anima vel in carne, sed quia ex hoc aliquam contraxerat irregularitatem, ut non esset idoneus ingredi in templum.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Sed purificabatur secundum Legem die tertio et septimo. Unde hoc erat, quod sacerdos erat purificandus secundum Legem, cum idem non debeat esse causa purificationis et inquinationis ?

Respondeo : Ratio huius erat litteralis, allegorica et moralis. Litteralis, quia tangebat cinerem animalis morti, et summus etiam sacerdos in peccato populi communicabat ; ideo in poena contrahendi immunditiam communicabat. Allegorica ratio est, quia in hoc significabatur quod immunditia Iudaeorum non erat totaliter auferenda ; usque ad finem, quando "reliquiae Israel salvae fient", ad Romanos 9, 21. Moralis vero ratio erat, quia illa immunditia significabat quod homo debeat se reputare immundum ; et sacerdos, qui pro aliis purificandis orat, debet se reputare immundum, quia aliena peccata debet reputare quasi sua ; vel etiam debet credere se in illo officia aliquid commisisse, iuxta illud Gregorii: "Bonarum mentium est ibi culpam agnoscere, ubi culpa non est".

Item quaeritur de hoc quod dicit : Mundabant etiam interdum a corporali lepra illa legalia , quia, si hoc verum erat, tunc ergo illa erant maiods virtutis. quam sint ista.

Respondeo : Dicendum quod mundare dicuntur, quia mundatum ostendetiant. Et si tu quaeras quae utilitas sit, respondeo : dicendum quod magna, quia leprosi : eiciebantur extra castra et non poterant redire nisi purificarentur et iudicio sacerdotis essent mundi. Sed tunc obicies : cum lepra sit morbus incurabilis, videtur quod nullus mundaretur. Dici potest quod aliqui radicitus habebant causam morbi, et isti nunquam mundabantur, nec secundum veritatem nec secundum iudicium sacerdotis. Aliqui vero habebant signa, et isti mundari poterant, id est mundati ostendi, cum illa signa iam cessabant.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Triplici ex causa instituta sunt sacramenta. Videtur enim, male dicere, quia unicus est finis : ergo videtur quod una sola enim dicere falsum, quia qui videt sit causa principalis.

Respondeo : Dicendum quod una est causa principalis, scilicet animae ornatus sive reparatio ; sed quia anima plures habet potentias, possunt fines plurificari penes illas, uno tamen principali fine existente. Est enim in nobis vis regitiva, et quantum ad hanc est eruditio ; est vis irascibilis, et quantum ad hanc est humiliatio ; est concupiscibilis, et quantum ad hanc, ne fastidiat, est exercitatio. Vel aliter : eruditio quantum ad cognitivam, humiliatio quantum ad affectivam, sed exercitatio quantum ad operativam.

Item quaeritur de hoc quod dicit quod dum homo rebus sensibilibus, quae natura infra ipsum sunt, subicitur. Videtur enim in hoc perverti ordo, quia anima est supra huiusmodi creaturas : ergo, si eis se subicit, pervertitur in hoc ordo naturalis.

Respondeo : Dicendum quod subicere se his rebus potest homo quatuor considerationibus : aut propter peccati meritum aut propter Dei praeceptum aut quia sunt gratiae signum aut quia in eis statuit summum bonum et finem ultimum. Primis tribus de causis est meritorium et nulla inordinatio. Propter peccati enim meritum est aliquis infra illa, et ita eius subiectio respectu talium est ordinata. Item, qui propter praeceptum se subicit ordinate facit, quia se subicit magis praecepto quam rei. sensibili. Et qui propter significationem, magis signato subicit se quam signo. Sed in quarta consideratione ordo pervertitur et est peccatum ; et sic non spectat ad propositum.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Homo, qui ante peccatum sine medio Deum videbat. Videtur enim dicere falsum, quia qui videt Deum sine medio videt Deum per essentiam, videt etiam facie ad faciem, sed omnis talis est beatus : ergo etc.

Respondeo : Dicendum quod videre sine medio est dupliciter : aut sine medio adminiculante aut sine medio obumbrante. Primum medium est speculare, secundum aenigmaticum. Sine primo non erat homo, sed erat sine secundo, in quod incidit per peccatum ; et ideo, quia caecus erat, indiguit erudiri et manuduci. ; non sic in statu primo.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Propter exercitationem similiter instituta sunt, quia, si hoc verum est, cum corporalis exercitatio ad modicum sit utilis, cum ergo sacramenta sint corporales res, ergo ad modicum sunt utilia propter exercitationem.

Respondeo : Dicendum quod exercitari in observantia ipsorum sacramentorum potest esse dupliciter : aut in solo exteriori ritu, et sic ad modicum valet ; aut iuncta devotione mentis, et sic non est corporalis, sed quodam modo spiritualis, ac per hoc multis utilis.

Item quaeritur de hoc quod duo sunt in quibus consistunt sacramenta, scilicet res et verba. Videtur enim quod male dividat, quia omne verbum est res. Item, videtur quod dividat insufficienter, quia Hugo dicit quod consistunt in rebus, dictis et factis.

Respondeo : Dicendum quod res arctatur hic ad visibilia et Magister strictius accipit sacramenta quam Hugo, quia ille accipiebat quamcumque institutionem honestatis in Dei Ecclesia sacramentum esse, Magister vero strictius accipit.

Item quaeritur de hoc quod dicit Augustinus, quia promittebant et significabant tantum. Videtur enim male dicere, quia aut promittebant illis qui erant illius temporis aut futuris. Futuris non, quia non promittit aliquis aliquid alicui nisi ille sit. Si illis qui tunc erant, constat quod ad sacramenta Novae Legis illi non pervenerunt : ergo decepti erant in promissione.

Respondeo : Dicendum quod hic accipitur promissio non gratiae iustificantis, sed gloriae ; et illa promittebant, sed non dabant ; quia ianua nondum erat aperta ; haec autem promittunt et dant, cum ianua sit aperta a Christo.