I, Distinctio 45, A. 2, Q. 1 Et quod sit causa, ostenditur sic.
I, Distinctio 45, A. 2, Q. 1
Utrum voluntas Dei sit causa rerum in generali.
Et quod sit causa, ostenditur sic.
1. Ililarius in libro de Synodis': "Omniljus enia.creaturis substantiam voluntas atlulit, sed Filio na- tura dedit".
2. Item, Augustinus in libro contra Manichaeos': "Respondendum est eis qui voluntatem Dei nosse desiderant, quod vohmtas Dei omnium quae sunt, ipsa sit causa".
3. Item, ratione videtur: quia Deus est causa rerum; sed omnis rei, cuius est Deus causa, est per scientiam, poteatiam el voluntalem: aut ergo est causa , quia potens , aut quia scimis , aut quia volens. Non quia potens, quia multa potest, quae non facit; simihter nec quia sciens: ergo quia volens, ideo facit. Sed "causa est, cuius esse sequitur ahud '": ergo etc.
4. Item , Deus est causa rerum creatarum : aut ergo per naturam, aut per voluntatem, aut per casum et fortunam '. Non per casum et fortunam , quia tales sunt causae secundum imperfectam ra- tionem; non per naturam, quia sic simile ex simili producitur : restat ergo , quod per vohmlatem : er- go etc.
Contra: 1. Si voUmtas Dei est causa, aut ra- Bosi- tione principalis significati, aut ratione connolati. Si ^ ratione principalis significati: ergo cum idem sit sapientia, potentia, vohmtas et essentia, eadem 1'atione debent dici causae. Si ratione connotati, quaero, quid sit illud. Non est dare nisi ejfectum; sed effectus consequitur rationem causae, non e con- verso: non ergo ratione connotati. Et iterum, si connotat effectuni: ergo nuUo modo potest dici: Deus vuit se esse, cum circa se nihil onmino efflciat; quod est falsum.
2. Item, aut vohmtas est causa per proprie- tatem, aut per appropriationem. Si per proprie- tatem, tunc ergo sapientia et potentia non sunt causae. Si per appropriationem , aut ergo quia in voluntate per prius est ratio causahtatis, aut quia immediatius. Non quia prius; nam potentia et scientia antecedunt voluntatem secundum rationem intelligendi. Nec quia immediatius , quia Hugo" dicit, quod "Deus per voluntatem movet, per sa- pientiam disponit, et per potenliam exsequitiir": ergo immediatiorem comparationem haijent ad opus scientia et potentia quam voluntas: ergo etc.
3. Item , aut est causa propter virtutem agen- , di, aut propter modum. Non propler uirtutem^ quia voluntas non dicit virtutem, sed potenlia dicit. Si propter modum agendi; contra : modus agendi i per modum naturae nobilior est: ergo natura magis est causa. Probatio : illud agens est virtuosius, quod esl sufficientis et nobiliorem effectum producit; sed nalura sullicienlior est in agendo et paucioribus indiget et nobiliorem efTectum producit quam ars sive agens voluntarium ' : ergo etc. — Item, quod i.non quantum ■Admodum. videtnr, quia agens, quod dat produclo proprietates naturales consimiles, agit per modnm naturae; sed Deus effectibus suis dat unitalem, veritatem et bonitatem ; nec potest facere sine his, et istae sunl proprietates naturales divinae substantiae: ergo Deus agit per modum naturae, non voluntatis.
4. Item, omne agens voluntarie est agens prae- concipiendo; sed Deus non agit praeconcipiendo , sicut dicit Dionysins de Divinis Norainibus^ quia, sicut sol non praeconcipiendo illuminat, sic Deus non praeconcipiendo creat: ergo etc.
CONCLUSIO
Ratio causalitatis attribuitur Deo sub ratione voluntatis, non sic sub aliis rationibus.
Respondko : Ad praedictorum intelligentiam est ,. notandum, quod quamvis divina essentia sit unum qnid simplicissimum, tamen "esl pelagus substan- tiae infmitum''". Et ideo omnia quae in nobis re- periuntur per diversitatein, omnia, inquam, in Deo nobilius per oumimodam reperiuntur identitatem, nihilominus tamen secundum omnimodam perfectio- nem et veritatem. Unde sicut in nobis sapientia, potenlia et voluntas est vere ens et causa rerum, quae a nobis sunt; sic et in Deo sunt, sed tamen unum sunt. Et quaravis unmin sint^ quia intelle- ,rCtus noster non potest infmitatem illius substantiae ;° comprehendere nec per unnm verbura exprimere; ideo nmltis niodis intelligimus Deum et diversis nominibus exprimimus; et secundum quod per illos niodos iMtelliginms, plura enuntiamus, ita quod Deo aliquid attribuimus secundum unum modum, quod non secundura alium, et vere quidera, quia orania in Deo habent veram existentiam ^. Et ideo cura alio modo intelligamus Deum, cum dicimus Deum bo- num, alio, cum dicimus Deum aeternum; concedi- mus, eum se ditfundere, quia bonus esl, non quia aelernus; haec enim est proprietas bonitatis , non durationis. Hinc est, quod cum intelligiraus, vere voluntatem esse in Deo, et proprietas voluntatis sit producere ea quae exeunt per modum liberalitatis , quod dicimus, Deum , in quantura voluntas est, esse causam rerum.
Ratio autem , quare voluntati attribuitur cau- 1 salitas, haec est, quia ratio causandi est bonitas et in ratione ejfectivi et in ratione finis. Nam "bonum dicitur diffusivum", "et bonum est joro- pter quod omnia "". Effectivum aulem non flt efficiens in effectu nisi propter finem. IUud ergo , quod dicit coniunctionem principii effectivi cum fme, est ratio causandi in effectu; sed voluntas est actus , secundum quem bonum reflectitur supra bonum sive bonitatem: ergo voluntas unit effecti- vum cum fme. Et hinc est, quod voluntas est ratio causare faciens in effectu; et ideo attribuiraus ' Deo rationera causalitatis sub ratione voluntatis, non sic sub aliis rationibus.
Et hoc coUigitur ex verbis Dionysii in quarto de Divinis Nominibus ', ubi dicil, quod "bonitatem ut continentiam et ut principium et ut finem orania appetunt: xA principium, a quo sunt; ul con- tinentiam, per quara salvantur; ul finem, in quem tendunt". Unde "divinus amor est quidam cyclus ' aeteriius, ex optimo,per optimum et in optiraum". Ex quo colligitur, quod dicit coniunctionem prin- cipii cum fme, et ideo eausam actu, quando vult coroiia- facere ; ita quod actualitas in causando referatur ad ""^" voluntatem , non pro instanti , in quo habet volun- latem, sed in quo facere vult. Sicut ego volo cras audire missam, et voluntas" faciet, me cras esse in actu respectu voliti; sic suo modo est in Deo.
1. Ad illud quod quaeritur: utrum conveniat iiQiio op- voluntati ratio causalitatis propter connotatum , vel isitornm. ^^.^^^^j, ,.g„^ significatam ; dico , quod nec propter rem significatam tantum , nec propter connotatimi, jiandum. sed propter rem sic significatam , quia significatur divina essentia ut voluntas, cui modo signiflcandi respondet veritas. Unde ' sicut, quando nos dicimus, quod lapis assimilatur Deo in quantum em, animal in quantum vivens, et homo in quantum intelligens, revera essentia, intelligentia et vita idem sunt in beo, tamen^ idem ipsum alio modo datur intelligi, non propter connotationem , sed propter eiusdem substantiae inflnitateni, in qua omnes nobiles pro- prietates sunt unum. Non tamen possunt signiflcari nisi per diversa.
2. Ad illud quod obiicitur, utrum sit causa per proprietatem , aut per appropriationem ; dico, quod voiontas simpliciter loquendo propriissime est causa. Com- ?a""'""* parando vero voluntatem ad scientiam et potentiam, dicitur causa per appropriationem ; et hoc, quia ipsa voluntas signiflcat Deum ut causara actualem. Unde in voluntate primo invenitur ratio actualita- tis, non causalitatis^ Potentia enim et scientia, etsi liabeant rationem causae habitualis, non tamen actualis nisi per voluntatem. Unde voluntas facit de scientia dispositionem, sive facit scientiam esse dis- ponentem, et potentiam exsequentem; ideo enim disponit, quia vult, et ideo facil, quia vult. Et sic patet illud.
3. Ad illud quod quaeritur : quare voluntas di- citur causa, utrum propter virtutem agentem^vel propter modum agendi; dico, quod propter que — Deo enim velle est posse — principalius tamen ratione modi agendi. Productio enim diversi in fornia et natura ex sola liberalitate agentis spe- ctat ad agentem per voluntatem. — Quod ohiicitur, Ad i quod modus agentis naturalis est nobilior; verum est, ubi voluntas non est omnipotens; sed si ars posset facere omne quod vellet, non minus nobili- ter" ageret quam natura. — Potest tamen dici, quod modus producendi naturalis competit personae re- spectu personae, non autem essentiae divinae re- spectu creaturarum, qnia non possunt convenire in forma.
