Dubia

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et quaeritur primo de ordine istius iibri ad prae- cedeiilem. Cum enim iios cognoscamus Creatorem per creaturas, quia videmus p£r specuhmi ' ; et "scientia debeat inchoari a notioribus nobis": ergo prius debuit agere de creaturis quam de Creatore: ergo liber iste primus, non secundus debet esse.

Respondeo : Dicendum , quod supra, eum actum est de Creatore , aclum est etiam de creaturis , prout sunt via ad perveniendum in cognitionem Creatoris^; nunc autem agitur de cognitione rerum, proul cognitio de Creatore adminiculatur ei , quia agitur de conditione el kipsu. Non potest aiitem cogiiosci conditio, nisi prius cognoscalur eius prin- cipium ; principium autein huius condilionis solus Deus est: ideo oportet, doctrinam huius lihri sequi doctrinain praecedentis ; et patet obiectum.

Item quaeritur de hoc , quod dirit: In uno principio a Deo creatore mundum factum refert. Quaero, pro quo supponat ille terminus principio: aut pro creato , aut pro increato. Non pro increato, quia praepositiones sunt transitivae '. Non pro crealo, quia nihil creatum erat, iu qiio fieret.

Item, ab aeterno fuerunt res in principio suo. scilicet Deo : si ergo productio respicit egressum a Deo, nullo modo potest stare pro principio in- creato ; nec pro creato, quia nondum erat aliquid; ergo etc.

Respondeo : Dicenduin , quod praepositio ' cum suo casnali tripliciter polest nccipi. Uno modo ut Distinctio. dicat pure ordinem , sicut idem est facere in piin- cipio quod facere ante alia, ila quod connotet priva- tionem respectu alicuius temporalis prioris , el con- notet posilionem posterioris. .Uio modo potest impor- tare hahitudinem mensurae; et tunc in principio idem est, quod in primo instanti temporis. Tertio modo potest importare /labitudinem causae; et tunc sensus est, in principio , id est in Filio. In Filio enim dicitur creasse, secundum quod dicilur in Psalmo'*: Omnia in sapientia fecisti , Domine , ut sic notetur non lantuin causa efficiens, sed etiain exeinplaris.

Omnes istae expositiones verae sunl et catho- licae , et per eas eliduntur ires errores circa mundi productioriem. Ex prima eliditur error quorundani inodernoruni philosophantium , qni dixerunt, niun- dum ex tempore factum, sed mediante Intelligentia, ila quod Deus primo fecit Angelos et cum iilis condidit munduni ' ; contra quos est prima expositio. Si enim Deus in princvpio conditionis creavit mun- dum, non ergo post Angelos vel Intelligentias, ita quod per illos condiderit mundum ; et hic error ortum habet ex illo verbo : Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ' . quasi Dens loquatur Angehs. — Ex secunda expositione elidi- temerror2. tur Brror Aristotehcorum ', qui dixerunt, mundum conditum ab aeterno. Si enim in principio lempo- ris factus est ex niliilo, non ergo fuit sine prin- cipio ; et hic error orluni habuit ex hoc , quod non potuerunt videre , qnaliter nnindus inceperit , et icii. error 3. quare tunc et non ante. — Ex tertia expositione eliditur error lerlius Plalonicorum ', qui dixerunl , principia mundi tria esse aeterna, scilicet Deum, materiam et exemplar. Si enim Deus in Filio sicut per exemplar aeternum condidit de nihilo mundum, non ergo requirilur secundum principium , quod est exemplar , nec lerlium , quod sit materia ; et hic '" ortum habuit ex hoc, quod non potuerunt intelli- gere omnino , quomodo aliquid fiat ex nihilo. — iiem error Ex onuiibus liis eliditur error Manicbaeorum , qui MaDicnaeo- ^ r™. posuermit principia mundi effectiva duo; et iste eliditur per subiectum dictae locutionis: Creavit Deus caelum el terram ' , lucem et tenebras ; et hic error est omnibus vilior.

Et habent se gradatim. Nam priiuus solum errat in eo a quo. Secundus errat in eo de quo, et quando, quia ex aliquo et ab aetenio. Tertius errat in eo de quo , quia dicit factum esse de ma- teria, non ex nihilo ; et in eo per quod, scilicet circa exemplar, quod posuit aliud a Deo, ut appa- ret ; et in quando , quia posuit materiam ab aeterno imperfectam. Et iste error est multo vilior quam error Aristolelis, qui posuit, ab aeterno materiam fuisse perfectam sua forma. Quartus error- Mani- chaeorum omnibus est abominabilior, quia deficit in primo principio, in quo philosophi communiter concordaverunt , ponens prima duo principia, ac per hoc auferens ordinem et decorem universi, et bonitatem et Dei potestatem. Et hunc errorem inter ceteros non humanam malitiam, sed diabolicam astutiam credo adinvenisse, ut se alleruni Deum esse persuadeat ' mentibus peccatorum.

Ex dictis igitur patet, pro quo supponat hoc soiaiio nomen principium. Potest enim supponere pro Filio, et Deus pro Patre; et ex modo ' conslruendi fit talis appropriatio. Potest eliam supponere pro creatura, utpote pro principio temporis; sed non dicit tunc ordinem, sed concomitanliam mensurae ad mensuratum, scilicet quod caelum et terra cum principio temporis esse coeperunt. Et sic patet illud '.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Aristoteles tria posuit esse principia, duo etc. , quare distin- guit illa duo a tertio? Et iterum, videtur illud non esse veruui perscrutanti libros Philosophi, quia ipse non ponit nisi ista tria, materiam, formam et privationem , in principio novae Metaphysicae '" et in libro primo Physicorum : non ergo ista quae po- nit Magister.

Respondeo : Dicendum , quod ideo duo distin- guit a tertio, quia duo sunt intrinseca tanquam elementa, et unum est extrinsecum. Ubi autem Philosophus ista tria ponit, si quaeratur, expresse iuvenilur in secundo de Generatione circa finem.

Sed tunc est quaestio, quia videtur non suffi- cienter principia in Physicis ' assignasse; immo si il)i assignavit tria praeter operatorium, tunc ergo sunt quatuor. — Et dicendum ad hoc, quod pri- Qnid priva- vatio nou differt a forma , vel a materia. Sive enim tio. ... ■ c pnvatio Dominet appetitum formae cum ems ca- rentia, sive nominet ipsam formae essentiam , prout est in materia in potentia, non diiTert ab his duo- bus, scilicet materia et specie ^. Nam appetitus ad materiam reducitur nec est aliud ; et essentia forniae ad speciem secundum rem. Et haec duo princjpia determinat in primo '. Postmodum adiun- git tertium, operatorium, dum omnia reducit ad motorem primum, in octavo \ Et sic patet, quod Magister vere et proprie loquitur.

Item quaeritur de hoc quod dicit : In princi- pio tew.porum munclum creasse. Si enim tempus coepit cum primo mobili, et illnd coepit in secun- do die °: non ergo in principio lempoias, sed ante.

Respondeo : Dicendum , quod lempus dicitur tripliciter : communissime , commimiter ei propiie. Communissime dieitur mensura exitus de non-esse in esse. Communiter dicitur lempus mensura cuius- libet mutationis, maxime illius quae fuit ante pri- muni mobile. Tertio modo dicitur proprie mensura motus primi mobilis, ut communiter consuevit di- stingui. Et quia prirao modo dictum est primum omnium, et in illo conditum est saeculum: ideo dicit : in principio temporum.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Omnipoten- tissimi est nocere non posse.

Contra: Omnis poena alfligit et laedit, et si laedit, nocet: ergo si Deus non potest nocere, non potest punire.

Respondeo : Dicendum , quod sicut duplex est malum, scilicet culpae et poenae, sic etiam duplex est nocumentum. Cum ergo dicitur , quod non potest nocere, non intelligitur quantum ad nocumentum, quod facit malum poenae, sed quod facit malum culpae '.