II, Distinctio 7, Pars 1, A. 1, Q. 3
II, Distinctio 7, Pars 1, A. 1, Q. 3
Utrum mala voluntas in daemonibus intendatur.
1. Isidorus de Summo Bono^: "Diabolus non per hoc contentus est, quod Deo aequalem se exi-i-undamenias stimans cecidit, sed etiam superiorem se Deo dicit": ; ergo videtur crevisse superbia.
2. Iteni, raiione videtur. Quia inaia faciraus, niali suraus': ergo quanto plura raala facimus, tanto peiores sumus: sed diabolus plura mala fecit post lapsum: ergo peior est nunc, quam quando ce- cidil: ergo crevil in eo voluntatis deordinatio.
3. Item , .diabolo debetur maior poena nunc , quam quando cecidit — hoc non est dubium — sed praemium in bonis non augetur, nisi crescat bona voluntas: ergo nec in malis supplicium, nisi crescat mala voluntas: ergo etc.
4. Itera, malum est "privatio modi, speciei et ordinis^" ; sed ista non possunt totaliter ab aliquo removeri, alioquin cederet in non-ens, quia dicit .\ugustinus, quod "ubi haec nuUa sunt, nullum bonum est": ergo si non sunt omnino ablata, pos- sunt adhuc diminui. Sed diminuuntur per pecca- tum: cum ergo dialtolus peceet, tauto magis dimi- nuuntur, quanto magis peccat; sed quanto magis diminuuntur, tanto peior est voluntas: ergo etc.
5. Item, qui procural Iiomicidium corporale liomicida est, et quanto plura procurat homicidia , tanto peior in eo est voluntas: ergo pari ratione, immo fortiori, qui mortem spiritualem procurat homicida est , et qui plurium mortem procurat peior est; sed diabolus post mortera primi hominis dici- tur fuisse homicida ab initio " , quia procuravit eius lapsura, sed processu temporis procuravit mor- tem plurium: ergo in malitia crevit. Si tu clicas, quod crevit mala voluntas in comparatione ad ho- minem, non in comparatione adDeum; ostemlitur, quod ista responsio nulla est, 'primo, quia diabolus .Adiepiica-inordinate movetur in Deum, sicut in hominem. Si ergo multiplicando et iterando peccatum in homi- nem intenditur, et crescit in eo malitia; pari ra- tione, cum odit et blasphemat Deum, quod nullo Batio 3. modo potest bene fieri *. Praeterea , non est pec- catum, in quo non conteranatur et olfendatur Deus, et in quo peccans non avertatur a Deo: ergo in omni peccato crescit mala voluntas in comparatione ad Deura.
Contra: 1. "Opposita nata sunt fieri circa idem; sed daeraones non possunt proficere : ergo non possunt magis deflcere sive peiores esse.
2. Item , Iioc videtur per simile in hominibus damnatis, quia diabolus et homo mortuus sive damnatus sunt in consiraili statu, sicut dicit Da- mascenus % quod "hoc est hominibus mors, quod Angelis casus" ; sed post mortem mala voluntas in homine non crescit: ergo nec in daemone post casum.
3. Item, hoc ostenditur per simile in bonis Angelis. Similis enim est status bonorum in bono, et malorum in malo; sed in bonis non potest cre- scere bona voluntas: ergo nec in raalis mala.
4. Itera, Angelus simplex est et nullura habet retardativum ': ergo in prima conversione tantum se convertit, quod non potest amplius converti : ergo simihter tantuni se avertit, quod non potesl amplius: ergo etc.
5. Item, in nullo crescit raala voluntas, in quo non crescit demerilum ; sed denieritum non crescit in eo , quia non potest evitare peccatum : ergo si necesse est, diaholum male velle, impossibile est . malam voluntatera in eo crescere.
6. Itera , diabolus et daeraones sunt redditi omnino impossibiles ad gratiam in primo lapsu, nec possunt magis impossibiles esse; sed quando ' crescit mala voluntas, fit niaior elongatio a gratia: si ergo non possunt magis elongari, sicut caecus non potest plus caecari: ergo etc.
CONCLUSIO
Daemonis voluntas mala semper intemlitur quoad vim administrativam.
Quidam enim senserunt, quod sicnt in Angelis opinio i. bonis voluntas bona crevit in prima conversione usque ad terminum, ita quod amplius in se non potest crescere, sed solum in effectibus bonis, quos efliciunt circa homines; similiter in angelis malis dicere vo- luerunt, quod in prima aversione aversa est volun- tas eorum in terraino, ita quod tantum fuit depra- vata volunlas malorum, quod amplins nec depravatur nec crescit , sed solum in e/feclihus, quando plura mala ex aequali volantate semper facit. Et quia supplicium non tantum respicit intemionem volun- talis, sed etiam actum exteriorem, ideo gravius pu- nitur diabolus ex nialis, quae coramittit. Rationem autem huius positionis assignant simplicitatem et spiritualitatem angelicam , quae nullura habet retar- dativum; el idco totaliter et in termino in prima conversione se convertit; horao autem non sic.
Aliorum positio est ista, quod in raalis angelis, simpliciter loquendo, crescit malitia et malae volun- latis deordinati. Sicut enim patet ex problemate praecedenti , diabolus continue peccat et novas raa- litias quotidie excogitat. F.t quoniam , quia mala faeimus, niali sumus, et quodlibet malum adimit de habilitale voluntatis, quia aliter non esset malum: ideo semper habilitas minuitur, et voluntas raagis et magis deordinatur. Nec est simile de bonis, quia bonum opus non ita apponit ad bonitatem gratiae vel voluntatis, sicut peccatum quodlibet adimit.
Sed quia diiruiu videtur dicere, quod diaboli opmio 3. otmalitia non intendatnr, cum dicatur in Psalmo': Superbia eonm, qni le oderunt, ascendit semper, et exponitur de daemonibus; et ilerum irrationabile videtur, quod ita crescat in diabolo malitia sicut in pure viat-ore, cum iam sit in statu damnationis et necessitatem liabeat ad aliqua mala; ideo est tertius concinsio. modus diceudi, quod in diabolo crescat malitia vo- luntatis qnanlum ad vim administrativam , qua converlitur ad liominem, sed non quantum ad vim contemplativam, qua est simpliciter et necessario aversus a Deo.
Ratio autem huius positionis est ista. Ad cre- Baiio. mentuai enim voluntatis malae sive demeriti non sufficit inordinata affectio, quia haec esi in damna- tis et erit in sempiternum, sed requiritur ultra tempus ineriti et slatus mereudi vel demerendi. Diabolus autem est in slatu demerendi quantum ad vim adminislrativam, non quantum ad conlempla- livam ; et ideo crescit et demeritum et peccatum quantum ad vim administratiuam , non quantmn ad contemplativam. — Ratio autem huius patet, si revocentur ad memoriam praedicta in solutione praecedentis primi problematis, ubi tactum est de praefixione temporis ad merendum ipsi Angelo. Di- ctum est enim, quod" Angelus spiritualis et incor- ruptibilis et propinquus ad gloriam esl conditus ; ideo est ei tempus breve praefixum, homini vero terminus longus. Sed quia Deus sic condidit uni- versum, ul maior et potentior minorem adiuvet; ideo non tantum Angelo dedit vim contemplativam., qua mererelur et ad Deum converteretur, sed etiam adminislrativam , qua liomini suffragaretur. Quia ergo vis contemplativa erat ipsius Angeli in se, ciuantum ad illam praefixum est spatium nie- rendi usque ad primam conversionem vel aversio- nem. Sed quia administrativa respectum habet ad hominem, ideo praefixum est Angelis spatium me- rendi, usquequo ' homines assumerentur totaliter ad gloriam. Mansit ergo quantum ad vim istam status merendi vel demerendi, et nianet usque ad diem iudicii. — Sed quoniam meritum et demeritum non est in vi administrativa nisi per vim contemplati- vam, et in jjonis contemplativa ita est conversa ad bonum, quod non potest averti; ideo adminislra- tiva non lial)et nisi locum merendi\ Econtra, quia in malis ita est aversa contemplativa , quod non potest converti, ideo quantum ad admimstrativam non habet nisi locum et spatium demerendi. Et in lioc patet, quod divinum decretnm manet iustum et inviolatum, quia tempus, quod a conditione prae- ftxerat, non debuit auferre nec bonis nec malis. Et illis^ quidem diligentibus Deum spatium illud con- versum est in bonum, impiis autem et peccatoribus angelis conversum est in malum. Et ideo patet, quo modo crescit mala voluntas in malis, scilicet quan- tum ad vim administrativam snlum. — Nec est onmi- nioercntil no snnde in bonis et mahs , quia voluntas m boms maiis- •] propter influentiam perfectam statim pervenit ad terminum; et ideo, quamvis plura bona faciant, ta- men voluntas bona propter hoc non intenditur. Sed in malis non est ita, quia corruptio venit ab ipsis; et non potuerunt ita se inflcere , quin adhuc magis, quamdiu durat tempus. Unde et crescit in eis ma- cula " et etiam appetitus nocendi et dominandi ho- minibus; non sic in Angelis bonis.
Concedendae igitur sunt rationes probanles, quod mala voluntas in daemonibus intendatur et crescat, tamen quanium ad vim administrativam, sive in comparatione ad hominem.
Ad illud ergo quod obiicitur, quod inordinate movetur in Deum ; dicendum, quod sicut in damnatis ' inordinatus motus voluntatis conversus est in poenam et imputatur in supplicium, non in demeritum; sic Jn angelis mahs in poenam est con- versus ille inordinatus motus.
Ad illud quod obiicitur, quod in omni pec- Adraiio- cato contemnitur Deus; dicendum, quod non est pec- catum, quin adsit vis contemplativa, et quin sit in Deum aliquo modo ** ; sed tamen distinguuntur haec ad invicem (piantum ad principalitatcm actuum. Dici- tur enim aliquod peccatum esse in Deum, aliquod in proximum; aliquod quantum ad vira administra- tivam, aliquod quantum ad vim contemplativam; et secundum quod distinguuntur, sic loquimur.
1. Ad illud quod obiicitur in cordrarium , quod soiuuo op-i opposita nata sunt fieri circa idem; dicendum. quod illud habet instantiam in accidentibus inseparabili- bus, sive sit inseparabile per naturam, sive per aequisitionem. Quia ergo in Angelis bonis est gra- tia inseparabiliter , ideo impossibile est, quod insit culpa. Econtra intelligendum est in nialis angelis. Accidens enim inseparabile aut est naturale, aut quasi in naluram conversum; et in his quae naiuraliter insunt, habet illud verbum instantiam etiam secundum Philosophum '.
2. Ad illud quod obiicitur de statu Iiominis mortui, iam patet, quod non est simile, quia sim- pliciter exiit statum ineriti , Angelus non.
3. Ad iilud quod obiicitur de Angelis bonis , quod non augetur in eis bona voluntas ; patet , quod non est simile, quia voluntas bona non ita est ab opere ', ut malitia.
4. Ad illud quod obiicilur de simplicifate An- geli , dicendum , quod illud argumentum deflcit du- iroiandum. piiciter : piimo , quia voluntas deliberativa , cum sit libera, non movetur secundnm totum suum pos- se. quamvis nullum habeat retardativum : et illud manifestum est , quia Angelus magis diligit unum quam alium, et magis odit ununi quam alium ; sed hoc non esset, si totaliter moveretur in qnemlibet. Et ideo ratio non valet. Praelerea , alius defectus est ibi, quia, esto quod quantum posset, se con- verteret prima viee , adhuc posset magis -, quoniam posse peccare est posse deficere et posse moveri inordinate .; et quamvis non possit intensius moveri quantum ad molum, potest lamen magis deordi- nari, quia semper crescere potest pronitas et incli- natio ad malum. Et ita patet illud.
5. Ad illud quod obiicitur, quod non potest evitare; dicendum, quod falsum est. Quamvis enim malitiam voluntatis non possit immutare, potest tamen cessare a nocumento, quod Iiomini facit. Et praeierea^,\\)se induxit se in Iianc necessitatem et non poenitet, et ideo non excusatur; nullus enim excusatur per necessitatem inductam , nisi poeniteat de inductione.
6. Ad illud quod obiicitur, quod diabolus est omnino impossibilis ad gratiam ; dicendum, quod non crescit mala voluntas quantum ad impossibili- tatem suscipiendi gratiam. quia hoc est aequaliter in omnibus danmatis ; sed quantum ad indignita- tem : et diabolus est indignus et potest esse magis indignus, secundum quod magis offendit et abuti- tur bonis naturalibus sibi datis.
