II, Distinctio 7, Pars 2, A. 1, Q. 3
II, Distinctio 7, Pars 2, A. 1, Q. 3
Utrum in daemonibus sit praecognitio quoad futura
Teriio fiiiaeriliH' . uirmii iu daenionibus sil praecognilio quoad 1'utiira. Ef quod sic , videiur :
1. Per simile , quia astronoini et niatlieiuatici Ad oiiposi- per cursuni asirorum praecognoscunt et dicunt multa futura. et videnms. quod in multis vera dicunt: ergo si maior est inlelligeniia et cognitio in daemo- nibus, videtur etc.
2. Item, hoc ostendiiur ab ejfeclu , quia isti magi et diviiii pei' pacia cun\ daemonibus mulla vera praedicunt ; et non possuni nisi jjer revelatio- nem daemonum : ergo videtur. qnod ipsi fuiura praecognoscanl.
3. Iiem, videtur hoc a minori , quia intellectus agens in somniis et in ecstasi multa vera fulura praevidet, sicut patel, quia frequenter somniamus quod evenit nobis post longa lempora : sed daemo- .nes sunt omnino abstracti a sensibus : ergo etc.
4. Item, ratione videtur, quia "aniina quo- dam modo est oninia '", quia in ea esl d quo est omnia fieri, quantum est ex parte intellectus possibilis; ei quanlum est ex parte intellectus ageii- tis , est in ea "quo est omnia facere": ergo si intellectus agens esset liber,vel possibilis vedKClns ad actum per agenlem ; tunc non solum esset in potenlia ad cognosceiidnm futura, sed eliam in aclu. Et boc est iii daeinonibus , qui creati sunt in aclua- litate plenae cogniiionis , et quorum inlelleclus agens est liber a corpoi-e : ergo etc.
SjiD coNTi!.\ : 1. Quod non praesciant futura Fundamonia.contingentia. videtur. Quanto aliquid magis est prae- sens alicui , tanto certius est ei ■; sed volunlas uniiis- cuiuscine sibi praesenlior est quain alii : ergo certior est sibi, quid velle debeat, quam alii. Sed nullus honio cerliiudinaliter scil, quid debeat cras velle vel cogitare: ergo niulto minus nec alia creatura. quan- tum est de se , ))otest scire.
2. Item, onmis cogniiio creatnrae pendet a re scila, quia scibile non se Iiabet" in comparatione ad scientein creatum per modum possibilis, sed potius per moduni aclualis el motioi'^ ; sed nulla cognitio pendens a cognoscibili potest esse certa de re in- certa ; sed futuruin conlingens est res incerla : ergo non polest certiiudiiialiter ab Angelo cognosci.
3. Itein, si cognoscit liiiura, aut ergo scientia acquisita, aut innata. Si acquisila; sed Iiaec in- cipit ab existentia rei, quia a re ipsa generatur in cognoscente: cum ergo res nondum sit, non polest cognilionem eius acquirere. Si innala: ergo non potest ignorare aliipia eoruin quae futura sunl: ergo praescivit casum suum , antequani caderel, quod supra ' improitaium est tanquam impossibile: er- go eic.
4. Item , si praescit futura. ei'go scit, quis de- beat vincere, ulrum ipse, an is quem tentat: ergo cum ipse refugiat victoriam Ixinorum . nunquam tentaret nisi illos quos praesciret sibi succnmbere; sed alios tentat, sicut patet in lob "" : ergo etc.
CONCLUSIO
Daemones futurorum contingentium non possunt certam habere praecognitionem, cum hoc solius sit Dei , licet ob ingenii acrimoniam , longam experientiam , dolosam cautelam et alienam doctrinam aliquando possint vera praedicere.
Respondeo: Dicendum . qiiod biturorum triplex est genus. Quaedam enim sunt futura, quac liabent ''"". i causam delerminatam et infaUibilem, utpote sunt illa quae attenduntur circa nioluin corpornin supe- riorum, in quibus est determinatio et omiiis impe- dimenli remolio. Talia possunt certitudiiialiler sciri condusio i. non solum a Deo et in Deo , sed a crcaiura ; et lioc iu sua causa, sicut tempus eclypsis ei consi- inilium. Quaedam sunt, quae habent causam deter- minalam , sed iamen fallibilem , utpole sunt illa 1 quae sunt secundum inferiorein naturani; qiiae ideo Iiabenl causam (/eto'nato?)!, quia intentio naturae movet delerminate ad unum °, ideo vero fallihileni , cpiia mnltiplex potestoccurrere impedimenium: utpole fiuod ager seniinatiis . si terra pinguis esi et bona dispositio supeiiorum corporuin , afferat pinguem fructum. El ista possunt qiiodam modo sciri et c™ciiisio 2. praesciri non lantum a Deo. sed eliani a creatura, qnae novit naturas rerum superiorum et inferiorum, nou tainen ila certiludinaliter , sicut praedicla. Quaedam autem sunt, quae habent causam indeler- minatam et fallibilem , sicut sunt ea quae sunt a voluntale nostra, quae indeterminata est propter hoc, quod est ad opposita, faUibilis etiam, cpiia possunt eiiam volenti perficere occurrere multa impedimenta. Et talia non possiuit ceriitndiiialiierconcidsioa. sciri ab aliqua creatura in se ipsa, sed solum a Deo, vel per revelationem divinam.
Ratio autem huius est ista, quia cogniiio f/-(- naiio turae pendct ex re ; quoniam igitur res iiiceria est et in se et in sua causa, ideo creatura non poiest illam certiliuliiialiler nosse aul praescire. Dwiiia aulein coguilio iion pendet a rc alii|ua, iinnio oiiinia qiiae novit, secuiKliiin niodnin suae veritatis novit; et qiiia veritas sua est certissiina, certissime co- gnoscit, contingenlia, nt necessaria; et hoc nielius explanatuin fuit in priino libro '. Et sicut cer- lissiiiie novit. ita polest certitudinaliter deinonstra- re et revelai'e ; ideo Iiaec praecogiiitio futuroruni , vel Dei est vel a Deo. Et ideo, cum lalia futura praedicnnlur , praedictio dicitur divinatio, (piia la- lis est actus divinus; et quia daemones superbi niaxime desideraiit honorari nt Deus, maxime co- nantur ostendere lioc in se habere. — Et ideo dicere, iviii.niiu.ii. quod daemones per se ipsos futura contingentia pracsciant certitudinaliter , hoc est eis atlribuere quod Dei est. Ideo est ibi inQdelitas et infidelitati frequenter annexa idololatria; ideo divinatio est pro- hibita '. — Quamvis autein daemones non possint jiKiiiiici ',. per sc ipsos fulura contingentia scire certitudinaliler, tamen frequenler vera pi'aedicuiit, quia eventum futuroriim aliquo modo praesentiunt. Hoc autem est quadrupliciter, sicnl difit .Vugusliniis in secundo super Genesim ad litterain': ".\ut eniin sensus Ye[ ingenii acrimonia, aut multa experientia, aut do- losa cautela, aut aliena doctrina". Sensus acri- nionia, ut quando vident diligenler et considerant, ad iiuid inclinetur affectio nostra, vel quae sint inducentia vel relralientia; experientia temporum, quia ex lalibus vident accidere talia; dolosa cau- tela , quando proponit aliquid facere et praedicit, quod aliquid sit fiitiirum ' ; aliena doctrina, quando iusto Dei iudicio permittitnr addiscere ab Angelis. — Et sic patet, quod daemones fiitura conlingentia, etsi possunt praesentire probabiliter, non possunt certitudinaliter praescire, sicut ostendunt rationes ad hoc inductae.
1. .Vd illnd ergo (|uod oliiicitur de astronomis ■ soiuiio op- siye mathematicis, quod frenuenter dicuiit vera; 1 posiLoruni. 3 11 dicendum, quod hoc soluin est coniecturando, sive secundum legem astrorum, sive secundum diaholica commercia: secundum legein astroruin, utpote quiiido doininatur stella, quie habet impressionem super diversos humores, disponil seciindum hoe hominem ad diversos mores el affectiones''; secun- dum diabolica cominercia, ut quando voliint vim astrorum ultra protendere ° quam ad illiid , su- per qiiod possmit; tiinc enim, nisi diabolus ades- set, ila frequenler falsum sicut verum dicereiit; nuiic auteni ciim toto auxilio daemonum h'equenter fafsa praedicunt et decipiuntur. Sed tanta est dae- nionum aslntia, quod ita sciiint occnltare fraudem suam, ut ostendant, errorem sive defectum fuisse in astronomo considerante, non in arte aut diabolo assistente. — In hoc igitur stat responsio, quod Noi.-mdura. astronomi de contingentibus habenlibus caiisain fal- libilem et indeterminatam non praesciiint vera nisi ex coniectiira; et diabnlus ex uiaiori coniectura illa praesentit, non lamen certiiudinaliter praescit".
2. .Vd illud ergo quod obiicitur de magis ot divinis, quod dicunt vera; dicendum, quod verum est; sed tamen, qnia aliquando dicunt falsa, patet, quod potius dicunt verum casualiter quani certitu- dinaliter, potius coniectura quam scientia. Qui enim serael dicit futurum in verbo Doinini, et non evenit, sicut in Lege ° dicitur, somniator est, et non pro- pheta Doniini; et ideo praecipitur occidi.
3. Ad illud quod obiicilur de somniis, iii (]iii- bus praevidentur fulura; dicendiiiii, (|uod quidquid de hoc senserint pliiloso[)bi', qiioruin positiones lon- giim esset hic retexere, quod de eis dicit sacra Scriptura indubitanler est tenendnm. Keprehendit enim eos qui confidentiam habent in .somniis; luide Ecclesiastici Irigesimo quarto '°: Sicut parturientis , cor tuum phan.tasia,s patitiir, nisi ab Altissimo fuerit missa visilatio; ideo iiilelligendiim , quod somniorura quinque de causis fiunt somnia. Quaedam contin-Me!"'""'"'' gunt ex dispositione corporis , quaedam ex soUi- citudine menlis , quaedam ex iUusione diabolica, quaedam ex revelatione angelica, qiiaedani ex vi- sitatione divina. Prima duo somnia sunt praesagia futuroruni, quae habent causam in nobis, ut somnia, quae conlingunt ex causis corporis , sunt signa ! infirmilatis; soninia, quae contingunt ex soUicitudine mentis , sunt sign;i eorum , ad qiiae facienda vel desideranda nost.ra inclinatur affeclio; aliorum vero non sunt signa de ^e, imino, si ad alia applicentur, potius praebenl occasionem ei'randi qiiam prae- sciendi. Soninia vei'o, quae siint a diabolica iUu- sione, nullius sunt roboris, siciit nec divinationes haruspicum. Somnia vero, quae ab Angelis Imnis, aiit a Deo sunt in nobis, signa sunt vera. Et ita ex lioc non habetur, qnod praecognitio fntui'orum con- tingenlium aliler habealiir quain a Deo, nisi per ali- qiiam conieclnram ".
4. .Ad illuil qnod obiicitur, i|iio(l anima quo- dain inodo est omnia; dicenduui, quod intellectus agens non est eiis aclu plene respectii oniiiiuni, (juia non est plene agens; et ideo indiget iuvari a cngnosci- bili ad linc . (iiiod (lat in nctu, vel a Deo, qui est oiiiniiio actiis respectii oiniiiuni eiiliuin et verorum. Et quia luturnm coiitingens non luibet esse nisi indeterminatiim, ideo non potest intelJectum iuvare ad cerlitudinalem cognitionem liabeiidam de se. — Ad iliiid ergo qiiod obiicitur. quod agens est in actu respectu omnium, ad quae pussibilis est in poleiitia ; solvendum est per inkrempUonem \ non solum in bominibus, verum etiain in .\ngelis. Quae- dam enim sunt, ad qiiae {-Am ugens i\mm possibilis est in potentia, qiiia snnt snpra posse creaturae. Unde illa propositio non liabet veritatem nisi de bis tantum, quae sunt infra posse intellectus creati, respectu quorum habet intellectus se et in ratione agenlis et possibilis; non autem respectu eorum quae snnt supra. Et sic patet illud -.
