Titulus 37

CAPVT I. EA QVAE TREOVENTI.

CAPVT II. 1 praelatas semper potest agere de iniuriafacta suo clerico. 2 Paena pecuniaria non est vindicta.

PRESBVTERI. (Interfecti) hoc cap. loquitur secundum Lombardam (episcopo) hic autem constat, quod semper praelatus potest agere de iniuria facta suo clerico. 2. q. 1. in primis. in prin. 5. de rescri. ex parte. 5. (soluatur) vbi de crimine agitur ciuiliter ad poenam pecuniariam, quia poena pecuniaria non est vindicta & sociauit ) baptiaando, ordinando.

CAPVT III. 1 Paenam a iure inflictam, quis possut commutare. 2 Pecuniariapaena non est exigenda.

LICET IVXTA. ( Corrigendis) hic vult dicere, quod cum crimina essent punienda & excessus corrigendi perpetua suspensione, vel temporali, ipsi aceipiebant pecuniam, vt non corrigerent, & quandoque vt in peccato remanerent, & sic commutabant poenas spirituales in pecuniarias.

1 Poenam) si certa poena pecuniaria infligitur in iure pro aliquo crimine, iudex infliget illam. ff. de iud. l. 3. §. vlt. 3. de rap. in arehid. 12. qe. 2. cum deuotissimam. 16. di. quoniam. si autem certa poena corporalis infligitur in iure, & illam similiter quilibet cognoscens poterit infligere, commutare autem ille solus potest, qui potest super illo crimine dispensare. e. de offi. dele. de causis. & haec decre. loquitur in criminibus, in quibus archi. dispensare non possunt, ergo dixit illam infligendam, quae magis timetur. ar. 23. q. 4. ea vindicta. 5. vt lit. non conte. quoniam frequenter. Alii dicunt poenas infligendas secundum consuetudinem.

Poenam) arg. . non esse poenam pecuniariam exigendam. 16. q. 6. cognouimus. illud de lapsis. 1. q. 1. nullo episcopo. 3. de simo. nemo. prae. 83. di. si quis episcopus. sed contra. 17. q. 4. quisquis. 23. q. 5. c. si vox. 18. di. quoniam. 36. q. 1. de rap. (Pro annua) indebita vel de nouo imponenda (cantare) id est, officiare, & hoc est simoniacum. 1. q. 3. si quis obsaluator.

CAPVT IIII. 1 Contumacia partis facit ut in expensis conlemnetur, ad quam tamen condemnatio nem non oportet iuditem festinare, in nu. 2. 3 Si iudex abfuerit vel mortuus sit, & aliqupartium non comparet in loco pro tribuna li, vbi sedere debet, die statuta non dicitur ontumax. Absens quando censeatur contumax. ocus vicinus & tempus proquinquum quid sit.

CALVMNIAM. (In expensis) si pars vna praesens sit altera absens per contumaciam in termino assignato, pars absens condemnatur ad expensde iu. sancimus. nec fiet alia citatio ex condemnatione expensarum. 4. q. 5. c. 1. si tamen postea docuerit se legitime impeditum restituetur.

2 Aduersus sententiam expensarum, & si antequam feratur sententia ab aliquo extraneo, dicatur iuste impeditus, iudex non festinabit ad condemnationem expensarum. ar. eius quod dicitur de missione in possessionem. ff. de dam. infec. si finita. §. si forte. ad idem. 4. q. 5. c. 1. si autem sententia lata nonsit, sed petitur condemnari, competit excep. ff. si quis cau. l. 2.

Et haec vera sunt, si pars praesens eum iudicis licentia recessit, si autem sine licentia eius recessisset, cum ipse contumax dicatur. 3. q. 3. §. quod si. 11. q. 3. certum. 14 di. si quis autem expensas non petit, quia dolus a dolo & culpa culpae compensatur. ff. de eo. per quem fa. erit. l. vlti. Imo plua dicunt quidam, quod si ille, qui non fuit in termino, & culpa sua, postea veniat, pars quae primo venit, & illicentiatus recessit, condemnabitur alteri ad expensas, nec obiiciet compensationem contumaciae alterius, quia licet hic, qui vltimo comparuit, aliquando fuerit contumax, purgauit tamen contumaciam primam postea conparendo, sed primus semper fingitur contumax, cum non dicatur comparuisse qui illicentiatus recessit, vt in e. praeall.

Item ad hoc facit, quia licet affuerit in termino, postea tamen quando debuit adesse, non affuit, altera parte praesente, & ita vltimo fuit in mora, quae, scilicet, vltima tantum punitur. ff. de peri. & commo. rei ven. illud. si autem iudex abfuerit, vel mortuus sit, & aliqua partium non comparet in loco pro tribunali vbi sedere debet die statuta, non debet dici contumax. ff. de arbi. arbiter. nec tenetur eum alibi quaerere. 2. q. 6. biduum. nam vel interest aduersarii, qui est praesens, absentem fuisse praesentem, quia etiam si praesens esset non fuisset processum iudice absente. C. de iudi. sancimus. Tamen aliqui dicunt, quod etiam si sequenti die iudex veniat, vel etiam remoto dummodo sit in loco, vnde de facili venire poterat, & venire creditur, vel consueuit, quando partes paratae sunt litigare, sed si ob hoc non venit, nec venisse praesumitur, quia partes non aderant partem absentem condemnabit ad expensas, nam imputatur ei, quod non comparuit, quia etiansi iudex absit, tamen melius erat expectare modicum, quam longas vias peragere. ar. ff. de va. mu. l. pe. in fi. Et sic non potest dicere absens, quod non intersit praesentis, imo interest, quia si praesens esset, de iure expectasset, vel ad modicum tempus, vel de loco vicino, nisi expectasset, satis liquido eius dolus reprehenderetur, qui ex perspicuis indicijs probatur. C. de dolo. dol. Quis autem locus dicitur vicine, vel quod tempus propinquum, iudex arbitrabitur ex pluribus causis, nam plus debet expectari litigator remotus, qua vicinus, & plus quam in modicis expensis est, quam qui in magnis, & sic de multis alijs quaeretur. Si autem infirmus sit in die termini, ita quod nullo modo audire possit, vel etiam terminum prorogare, secundum quod diximus in absente, & hoc distinguendum erit. Illud autem certum est, quod pars quando non interiuit alterius, aduersarium non fuisse praesentem, non aget ad expensas. ff. si quis in ius vo. non ie. l. 2. si autem lit. conte. aliqua partium fuerit contumax, multari potest. ff. si quis ius di. non ob. l. 1. & etiam condemnari in expensis a delegato. C. de iudi. sancimus. 3. de offi. dele. praeterea. & etiam fit missio in pos. ff. ex quib. cau. in pos. ea. l. 1. S. de eo qui mit. in pos. causa rei ser. per totum, & excommunicatur. 3. vt lit. non contest. tuae. Sed & si isti expensae, non soluantur lite principali durante, postea agitur actione in factum, q. ex re iudi. quia ex quo iudex non reuocauit eam lite pendente pro eodem habetur, ac si in rem iudicatam transisset, sic est & in sententia arbitri. C. de arbi. l. cum antea. ar. ff. de condi. inde. si deditum. C. de iureiur. actioni. Aliqui tamen contradicunt, qui autem stipulate est poenam, nisi tertio die sistat ad hanc poenam, agitur etiam lite principali finita. ar. ff. si quis cau. & si posset nisi finita esset per transac. quia tunc de toto transact. esse videtur. ff. si quis cau. non exiguus. in princ. (Principali) C. de fruc. & lit. non Inno. ff. de iudi. eum qui te. repete quae diximus. 3. de dolo. finem. & 3. de ap. saepe. gl. & etiam.

CAPVT V. 1 Incitare ad pugnam quando sit licitum. 2 Episcopus licet ratione iurisdictionis temporat lis possit bellum indicere, tamen si est ir percussione, & aliquem incitauerit ad percutiendum alium, irregularis est.

QVOD IN DVBIIS. ( Exercent) id est, qui sunt vbi aliqui confligunt & ipsum cum alijs faciunt, alii tamen intel. ligunt tantum de praelatis. Incitant) in iusto bello, secus in iniusto. 3. de homi. sicut dignum. ff. ad. l. Aquil. item mela. §. item. 23. q. 8. hortatur. igitur. & c. vt pridem. potest autem clericus interesse bellis. 23. q. 3. Maximianus. Nos credime, quond licete. piscopus ratione iurisdictionis temporalis possit bellum indicere, & antequam sit in percussionibus hortari vt vtiliter pugnent, & bellis interesse, & possit semper hortari ad capiendum. Si quis autem, dum esset ib percussione, incitauerit ad percutiendum alium, forte irregularis est, idem etiam si forte super bellatores vocem emitteret, dicens audacter pugnate. ar. contra. 3. de ho. c. pe. & de cle. percus. c. pe. & vlt. Vel dic, quod in defensione possunt gubernare naues & alios ad pugnam defensionis incitare, & intantum confligere hostes, quod eos dimittant. ar. de cle. percus. c. pe. & c. fi. & no. 5. ne cler. sententiam. alias autem in iniusto bello hoc non liceret, vt hic.

CAPVT VI. TVAE DISCRETIONIS.

CAPVT VII.

CONSTITVTVS. Vtraque) not. dolum compensari hic dolo in poenis. ff. de re. iu. cum par. iur. 32. q. 6. nihil. ff. solu. mat. viro. sed nonne poterat episcopus exigere procurationes, ex quo ille cessauit in solutione pensionis: Respon. non, sed agere potest ad poenam vel interesse, siue hac stipulatione, siue de dolo, si fuerit contractus remitto procurationes, vt des censum. ff. de pres. ver. naturalis. §. quod si faciam. Procurationem) quam sub poena non exacturum promiserat, erat ergo in optione abbatis, vel episcopo denegare procurationes remissas, vel poenam exigere, altero tamen oportet eum esse contentum. ff. de pac. rescriptum. §. si pacto. Sed quaeritur, an incurrat poenam, si exigat procurationes, & abbas sine contradictione soluit, vel an sit necesse ad hoc, vt committatur poena, quod in iudicium super hoc trahatur, vel violenter procurationem eripiat, & videtur alterum de his duobus vltimis necessarium ad hoc, vt committatur poena, illud certum est, quod si gratis exigit episcopus procurationem, & abbas gratis soluit, quod non committatur poena, sed si exegisset, & recepisset vt debitum, & ille soluit vt debitum, quid erit.

CAPVT VIII. 1 captio vel detentio non est paena.

SVPER IIIS. Infamiam) contra id, quod hic dicitur, quod ex genere poenae irrogatur infamia, si praecessit delictum, de qua damnatus, vel a confessus e, vel pactus fieret infamis, nam & si non damnetur vel confiteatur in iudia cio, vel paciscatur, si tamen captus est in facinore ab officio, vel confiteatur extra iudicium, tale crimen quod infamat per sententiam, vel confessionem, puta furtum, & sequatur ictus fustium, fit infamis. ff. dex his qui not. infa. l. ictus. sed hic talis causa praecessit, de qua damnatus fieret infamis, scilicet, crimen falsi. ff. de fals. eos. quis ergo secuta poena carceris erit infamis? Respondeo, i captio vel detentio non est paena, sed est custodia. ff. de poen. aut damna. §. solent. non sic in poena, vt in custodia, scilicet, vt cum praecedenti causa infamet, vel non potest indubitanter capi in vacillatione, sicut in furto. Item ibi possunt plures excusationes adhiberi, vnde licet ibi sequeretur poenitentia, non esset per omnia simile dicendum (infamiam) iuris facti sic.

CAPVT IX. 1 Paena an in cotumcommittatur, si fore soluatur pro parte.

QVAM AD NOS. ( Tacita) scilicet, quod 33. librae essent tibi solutae. (Poena) si id quod consistit in dando promittitur sub poena parte rei promissae non soluta insolidum mittitur poena, sed agenti ad totam poenam, obstat exceptio, vt sit contentus parte poenae. ff. de verb. obli. l. 1. §. vl. ff. si quis cau. si seruus. si autem consistit in faciendo, & sit indiuiduum factum, & non fiat insolidum perfecte, committitur poena. ff. fami. erc. haeredes. §. an eo. ff. de verb. oblig. stipulationum. §. vlt. si autem fit diuiduum pro parte tantum, committitur poena. ff. rem rat. hab. si procurator. Lau. dicit, semper insolidum committi poenam, sed de aequitate fit condemnatio in parte. ff. de verb. obli. .1 in executione. in prin. & S peff. deposi. si duo haeredes.

Nos dicimus quod si aliquis debet aliquid dare, vel facere adhoc, vt legatur, vel aliud aliquid recipiat, nihil potest petere, nisi totum dederit, soluerit, vel fecerit, idemque si aliquid sub pona promiserit, si tamer iste corterirert as penam irtae gram, obstat exceptio, si pro rata non dati vel non facti soluit. ff. si quis cau. si seruus. §. 1. ff. de condi. & demon. qui duobus, si a pluribus distingue, an sit pecunia promissa, anspecies, vel factum, si pecunia, quilibet tantum tenetur pro parte sua, & sua parte soluta agit. ff. de condic. inde. l. si cui. si species, quilibet tantum tenetur ad partem, sed non liberatur, nec agere potest parte sua tantum soluta. ff. de verb. obli. l. 2. §. quidam pari in executo. §. quod ex parte. Si autem factum, necesse est ab omnibus compleri. ff. de manu. test. si ita fuerit seruus. lPoena) no. quam poenam expositam ex conuentione partium exigere, dummmodo intentio sit recta, scilicet, vt pareatur placidis, & non ad vsuras, vel luerum. 3. de arbi. dilecti. sed secus esset, si poena esset apposita in fraudem vsurarum. quod praesumitur, si creditor ante consueuit dare ad vsuras. ff. de vsur. qui semisses. ff. de act. emp. Item sul. §. Iul. si singulis annis, vel mensibus poena committi dicatur. C. de vsu. Authen. ad hoc. Item licite petitur poena a iudice imposita. 23. dist. quanquam. ff. de re iudi. quod a iud. Item credimus quod etiam si poena interesse excedat quod licite tota poena petitur.

CAPVT X. AAD AVRES NOST RI.

CAPVT XI. 1 Quis puniet litigatorem iniuriantem iudici. 2 cui committitur iurisdictio, & omnia sine quibus iurisdictio expediri non potest commissa videntur.

DILECTVS FILIVS. Superioris) nota quod ffi litigator iniuriam dixerit iudici, non puniet ipse, sed superior, quia nemo idoneus iudex est in causa sua. C. ne quis in cam. su. l. 1. nisi ecclesiam iniuria tangeret. 2. q. 6. si quis ab episcopo. 23. q. 4 si illic. de hoc not. i. de ver. sig. ex parte. & hoc in ordinario, delegatus enim neqe partem, neque extraneum puniet propter iniuriam sibi dictam, vel factam, supradicta ratione, quia non debet esse iudex in causa sua, nisi turbaret iurisdictionem, quia tunc esse potest: vt no. 5. de of. dele. c. 1. vel nisi peccaret in officio coram se exhibito, puta aduocatus in aduocatione, & testis in testimonio, scriptores in actis conficiendis. ff. de poe. mortis. C. de testib. nullum. ff. de testi. quasitum. Sed certe predictae leges le¬ quuntur in ordinarijs, & in administratoribus, in Authen. de testi. §. si vero ignoti. a col. 7. delegati enim aper ordinarios hoc facere debent, vt. I. e. §. dicitur. Sed quid si aliquis extraneus possessionem, de quo aliquis deponit querimoniam a conuento eripiat ? Respondeo, quod si nullam habet iurisdictionem in eum, non pont eum punire. ar. contra. 5. de iudi. quia V. si tamen commissio esset realis, vt si dicatur facias tali episcopo a suis subditis reuerentiam exhiberi, vel possessionem sibi restitui, tunc si mutaretur possessio, vel alius esset in possessione clericorum, iudex contra eos procedere posset. argum. 5. de fi. presby. veniens. 3. de ma. & obe. inter. & quia cui committitur iurisdictio, & omnia sine quibus iurisdictio expediri non potest. 5. de offi. dele. pastoralis. praeterea. ff. de iur. om. iud. l. 2.

CAPVT XII.

IN QVIBVSDAM.

CAPVT XIII. GRAVEM. (Haeretice) praesumptione, non tamen violenter, sed probabiliter, de violentia tantum habes. 5. de haered. excommunicamus. §. qui vero.

CAPVT XIIII. ROMANA. (Licet) verbum est & protenditur constructio eius ad aliud verbum punire. (Notoria) videtur etiam lem de non manifestis. quia si archiepiscopo data est iurisdictio, & omnia sine quibus exercere non potest. ff. de iurisd. om. iud. l. 2. 3. de of. dele. praeterea. & c. pastoralis. in prin. ff. de off. eius cui man. est iur. l. fin. C. de test. nullum. ff. de poe. mortis. Sol. sine hac coertione quae est, si extraneas personas bene potest perficere iurisdictionem suam, vnde cessant praedicta contraria. Contra archiepiscopum autem facit, quod non debet esse iudex in causa sua, nec suorum. C. ne quis in cau. sua. ff. de offi. prae. senatus. ( impediatur) ad hoc. 5. de censi. venerabili. glo. quia saepe, & vltra medium. in 3. col. fere per totum, & maxime circa fi. & si non impediatur, vt statim sequitur, dummodo sint manifestae offensae & notoriaespro iniuria) cum huius iniuria redundet in iniuriam ecclesiae. 23. q. 4. si is qui praelatus. & ita non contradicit. c. inter querelas. ea. q. ad hoc. 5. de offic. deleg. c. 1. gloss. speciale. (amplius) etiam si non sit notoria (in illis) vt dictum est in praecedenti. §. (contingat) adiecto superioris vel correctio est.