Titulus 3

CAPVT I. 1 Non valet contestatio, nisi detur libellus, quidautem si partes consentiant, & an et quando litis contestatio valeat, habes etiam in num. 2. S Libellus in omni causa tam ciuili quam criminali necessarius ect, & semper quando agitur inter partes requiritur libellus, vt ini num. 4. Fallit. 5 An in imploratione officii iudicis requiratur libellas, & quid in libello contineri debeat, in num. 6. Emendatio libelli an & quando fieri possit. 7 ladici potius quam parti est offerendus libellus. ¬ IGNATIVS EPISCOPVS. (Dixit libellum.) nisi libellus detur, non valet litis contestatio. in Authent. de tempore non 9. pe. §. contestatione. 3. q. 3. §. spatium. in fi. so. offeratur. licet enim narretur factum coram iudice per quod fit litis contest. tamen litis narratio non habet vim libelli, vel litis contestationis, vnde dicitur bene in Authen. de litigi. §. si vero, licet videatur quaedam litis conte. Item non tenet litis contestatio, si denegentur induciae deliberatoriae, sicut si denegarentur praeparatoriae, licet enim iudici sit commissum, quod inducias possit augere & minuere, non tamem denegare. 3. q. 3. §. spatium. & sic in2telligitur. 2. q. 6. §. diffinitiua. Item si sententia contraria quamuis possit his dilatorijs renunciare tacite & expresse. ff. de dila. l. 1. C. de epis. & cle. Authent. generaliter. Alii dicunt quod litis contestatio valet sine libelli oblatione, dummodo partes consen¬ tiant tacite vel expresse. C. de epis: & cle. Authen. generaliter. & respondent contrario, quod est. 3. q. 3. §. operatur. vbi dicicitur, quod litis conte. citra hoc indultum habita, pro nihilo est habenda, dicunt enim litis contestatio, factam sine libello esse pro nihilo, quo ad hoc, vt possit iudex recusari, denegantis etiam inducijs dicunt tenere litis contestationem, & omnem processum, nisi appelletur.

Libellum) libellus in omni causa eiuili & criminali in quisitionis denunciationis vtilis & necessarius est, vt sciat reus va trum cedat, vel contendat. 3. q. 3. offeratur. Alii tamen contradicunt in denunciatione & inquisitione, nisi in leuibus causis, & quando episcopus audit causas inter clericos suos. 11. q. si quis cum clerico. & non extenditur ad hoc delegatos, secundum quosdam. Alii contra: quia non inueniunt causam diuersitatis, & ideo idem est vtrobique. sup. de consti. transsa. vel nisi fiat de consensu partium. C. de priuil. schol. l. quoties. lib. 12. C. de episc. & cle. Authent. generaliter. & nisi praeses prouinciae intra 30. dies conueniatur. vt in Authem. vt iud. sine quoquo suff. §. necessitatem.

Breuiter semper quando agitur inter partes requiritur libellus, nisi lex dicat non dandum ipsum. in Authen. de exhib. re. §. sancimus igitur. col. 5. & hic. Est enim necessarius in interdictis, quia sicut verbum sonat inter duos agunt. insti. de interdi. §. sunt autem q. & quando principaliter imploratur officium iudicis. sup. de offic. iud. c. fi. & etiam vbi petitur cautio de dam. infect. ff. de dam. infec. l. 3. §. hoc quoties. licet aliqui contradicant, quia haec lex celeritatem desiderat. ff. de dam. infec. l. 1. & etiam vbi agitur de possessione, nisi in casu, qui not. infr. de proba. in praesentia. Item quando agitur contra asscriptitium, qui dicitur fugisse. Item quando impeditur aliquis de sua iurisdictione. argu. ff. ad muni. de iure. non autem est necessarium, quod iussus mitti in possessionem non admittatur. ff. ne vis fi. ei qui in pos. l. 3. 1. respon. Idem videtur si confirmatus vel inuestitus de aliqua ecclesia prohibetur possessionem nancisci. inf. de app. constitutis. inf. de conces. praebem. post electionem. Item videtur, quod si petitur sententia mandari executioni manu militari, alias si non esset litium finis, & finis vnius litis esset alterius principium. C. de fruct. & lit. expen. termi. C. de re cred. si quis. Item si consuetudo est, quod libellus non detur, quia consuetudo valet in his quae circa iudicia sunt. C. de priuileg. scho. l. fi. in princip. Item in denunciatione noui operis, quia fur ex verbo & facto & nedum in praesentia, sed in absentia partis, sed in prosecutione bene est necessarius libellus, scilicet, quando petitur remissio nunciationis & in alijs. Idem in causis mere spiritualibus. infr. de dolo. c. 1. Idem in casibus vbi requiritur summaria cognitio. qui sunt. ff. ad exhiben. l. 3. §. ibidem. ff. vt in pos. le. l. si is a quo. ff. de Carbo. edic. l. 3. §. causae. ff. de ven. in pos. mit. l. 1. §. si eam. ff. de lib. agno. si quis a liberis. §. hoc vel parens.

Dubitatur autem, quando imploratur officium iudicis, an sit offerendus libellus, vt quando petitur confirmari electio, vel aliquem mitti inpossessionem ex edicto diui Adriani, vel nomine ventris vel Carbonens. vel sibi dari bonorum possess. contra tab. vel aperiri testamentum, vel ne aliud fiat in loco publico. Solut. in omnibus his & similibus, quando eontra neminem specialiter agitur, nec. etiam in libello aliquis specialiter tagitur, potest procedi sine libello, si nullus est contradictor, quia nec est cui offeratur. argu. 3. quaestio. 3. offeratur. si autem aliquis est contradictor, dabitur ei libellus. supra. de elect. dudum ecc. Ro. inf. de testi. c. cum olim. ff. de app. re. l. fi. ff. quemadmo. testa. aper. l. fi. §. fi. C. quemadmo. testa. aper. l. 1. C. de edict. diui Adri. l. fi. missio autem in possessionem quae fit ex primo decreto, fit sine libello, quia fit officium iudicis seruienti actioni, licet nondum propositae sed proponendae, vel quia est ad defensionem suae iurisdictionis contra contumacem, quae est notoria. In notorijs non est necessarius libellus. 2. q. 1. manifesta. inf. de iureiur. ad nostram. Olim autem non dabatur libellus nisi illustribus personis. C. de digni. l. quocunque. ff. de priuatis. de l. fi.

In libello autem debet contineri causa, vel actio ex qua agitur: vt not. supr. de offic. ordi. conquerente. ipsam autem non potest dimittere, sed & libellum obtulit necessario habet ipsum prosequi, nec potest poenitere, nec se retrahere, quin reo de interesse suo satisfacere teneatur, nisi & reus consentiat: vt notat. inf. vt lite non contest. c. 1. nec etiam causam mutare, nisi primam dimittat, sed bene potest vtranque prosequi, scilicet, simul & veterem & nouam, nisi vetus actio inqua persistere debet si t talis, quod pareretex¬ ceptionem rei iudicatae contra secundam ff. de excep. rei iudic. si mater. §. eandem. & l. conqueritur. & ff. de iureiuran. si duobus. exceptio. vel nisi sit talis, quae electione tollitur. ff. de tribu. quod in haere. §. eligere. Si autem non vult immutare, sed emendare, vt quia minus petit, modo plus vult petere, vel econuerso. dicunt quidam hoc fieri posse quandocunque ante sententiam. institut. de actio. §. si minus.

Nos credimus quod haec emendatio possit fieri vniuersali & generali actione tantum. ff. de petit. haered. l. 4. si quo. C. de iudi. licet. & sic intelligitur. C. de app. l. vlti. C. de an. excep. l. fi. in singularibus autem hic licet vsque ad lit. conte. & iusiuran. de calumniae praestitum, & non vltra, nam ex tunc noua interpellatione opus est. ff. de excep. rei iud. conque. & l. legi. ff. de iu. non potest.

Sed contra. ff. de noxa. act. l. in delictis. §. si decre. Sol. non contradicit, quia ibi eaedem personae, & eadem causa, scilicet, de damno dato a seruo, & ad idem agebatur. se ad emendationem totius damni. ff. de re iudi. miles. §. 1. quod autem noxam dare potest, hoc est ex quodam beneficio, quod dominus habet per l. ibi enim semper agit actione. l. Aquil. vel noxali. nec dicit inlibello, quod totum damnum petet pro eo, quod seruus domino sciente damnum dedisset, vel minus pro eo, quod domino nesciente, quia si hoc dixisset, postea mutare non potest, vt dictum est, sed post libellum datum generalem prosecutus est alterum tantum membrorum, & ideo non minus potest prosequi alterum, cum ambo comprehendantur sub actione proposita, sed si reus vellet eum a principio cogere, quod de illis duobus vnum eligeret, scilicet, vel agere insolidum, vel ad dictum beneficium. Forte possit arg. praeallega. l. quod in haered. §. eligere. quamuis posset bene assignari diuersitas inter illos casus, quia quando agitur ex contractu de pecu. licet semper agat eadem actione cum altera adiectione, siue de tribu. siue de pecu. tamen aliud debet petere, si agat tribu. aliud si de pecu. & aliud in vna quam in alia sententia, sed quando agitur. I. Aquil. noxali semper inlolidum est actio & condem. quamuis reus liberetur praestando alterum, scilicet, noxam vel damnum, vt in praealle. l. miles (Reclamationis) in ciuilibus est libellus accusationis. in criminalibus . 2. quaest. 8. quisquis libellorum. cManibus) id est, nostra subscriptione. & est no. dignum, quod libellus debet esse subscriptus. in Authent. de exhi. & intro. §. sancimus.

Synodo) not. libellum porrigendum sy nodo, & ita est ar. quod synodus non archiepiscopus est iudex simile. 11. q. 3. si quis presbyter. si quis episcopus. & no. quod libellus porrigendus est iudici, ne post negare possit se non recepisse, sed non est de necessitate, sed cautela quia aduersario potest offerri. 3. q. 3. offeratur. (Conscribentes) non enim solus libellus, sed omnia acta scribi necesse est. inf. de proba. quoniam.

CAPVT II. 1 Specificatio rei & certa petitio, an sit necesse exprimi, in libello, & quid iuris in sententia dirfinitiua.

SIGNIFICANTIBVS. (Ostenderetur) debet enim ille, qui fundum petit certis finibus distinguere. arg. ff. de en. forma. sf. de rei vend. l. si in rem. & si sit necesse oculis iudicis vel aduersarii subiicere. ff. fi. reg. si in rup. §. vlti. ar. ff. de fer. eadem. & hoc siue prsonaliter, siue realiter agatur, debet eni m exprimere pro qua parte petat rem, & qualitatem, & colorem, & alia per quae bene cognoscatur res petita. ff. de rei ven. si in rem. sed si nesciret dicere pro qua parte peteret ex aliqua iusta causa, admittitur incertae partis petitio. ff. si cer. pars haere. peta. l. 1. §. fi. ff. de rei vend. quae de tota. ff. con. di. & si non. §. 1. & idem dicimus etiam de alijs signis, si iuret se ea nescire. ff. de fur. actione. Et habent haec locum siue personali actione, siue reali agatur. ff. de rei ven. si in rem. semper tamenm oportet eum sic exprimere, quod aduersarius. & si non plene, tamen aliquo modo sciat quid petatur, quia si penitus nesciret, non cogetur respondere. ff. de edend. l. 1. nec mirum si libellus sic generalis ex causa recipitur, quia etiam sententia sic generalis valet, quae tamen debet esse clarior quam libellus. instit. de ac. §. curare. ff. de re iudic. ait praetor. §. 1. C. de sentent. quae sine cer. quan. l. 2. & ideo sufficit petere fructus perceptos de tali fundo sine alia expressione, & potest adiicere, quando res petitae non extant quas aestimo tantum. hoc tamen scias, quod aliqua expressio necessaria est in sententia, quae non est necessaria in libello, nam in sententia debet expri mere rem ipsam, vel quantitatem, vel in actis debet conti¬ neri. f. de reg. iur. ait praetor. & secundum hoc intelligitur. C. de sentent. quae sine cer. quanti. l. 2. vnde non valet sententia condemno te ad res quae tibi obuenere a tali fundo: sed secus dicitur in libello.

CAPVT III.

DILECTI FILII. (Quare sibi.) Not. causam exprimendam in libello in personali actione. ff. de except. rei iudi. & an eadem. §. actiones sed si non exprimatur quamuis non cogatur recipere, tamen si responderet valet. C. de an. exce. l. vltim. & hoc notat. sup. de offi. ord. conquerente. & debet causa esse talis, quae ex sui natura inferat iustum esse, quod petitur, vt hic, esset enim iusta causa, peto talem pecuniam, quia eam sibi mutuaui, & si reus dicat exprimas, quod conuersa fit in vtilitatem ecclesiae, vel quod centractus sit factus legitime, scilicet, consentientibus his quorum consensus requiritur, vel exprime, quod non est tibi facta solutio, vel huiusmodi quae omnino tollant intentionem actoris, si vera essent, non cogitur a hoc in libello exprimere, quia haec non sunt de natura actionis, sed b post litis contest. hic seruantur pro probationibus. C. de proba. exceptionem. eo enim ipso, quod dicimus quia mutuaui intelligitur legitime, & in casu, vnde competit mihi ius petendi. Sed si episcopus peteret aliquod ius episcopale ab ecclesia, quam confiteretur exemptam, non admitteretur huiusmodi libellus, nisi adiiceret talem causam, quae sufficeret ad hoc quod etiam ecclesia exempta illud deberet, puta quia illud ius contra exceptionpraescripsit, vel quia illud capitulum fuit exceptum in exemptione & huiusmodi. Sed si diceret tantum, peto tale ius episcopale, quia ecclesia est in mea diocesi, bene admitteretur libellus, non obstante exceptione quae dicit, non est admittendus huiusmodi libellus, quia paratus sum probare incontinenti, quod ego sum exemptus, nisi malitia actoris sit notoria. quia tunc non est malitijs hominum indulgendum, & haec probatio est in principali offerenda. sup. de fo. compe. ex parte.