Circa litteram

CIrca litteram eadem etum vocitabyssum. Nota quod materia pro statu sue creationis dicta est terra: ibi in principio creauit deus caelum et terram: dicta est etiam abyssus ibi in tenebre erant super faciem abyssi. Dicta est etiam aque ibi et spiritus domini serebatur super aquas. Nomine terre nominatur: quia in ipsa stabiliter forma vt in fundamento. Nomine abyssi: cuia materiam de se dicit quid in completissimum: et forma dicit quid magis completum et actuale: et ideo forma comparatur luci per quandam similitudinem: et materia abysso tenebrose. Nominatur autem nomine aque: quia sicut aqua per se est male terminabilis complete per se: et bene per aliud: sic materia non est terminabilis per se sed per formam: non enim tenebre aliquid sunt: sed ipsa lucis essentia. Uerum est formaliter et in recto: quia tamen absentia lucis non est tenebra nisi in subiecto illuminabili: ideo ex consequenti et in obliquo importat aliquid positiuum: ratione cuius dicuntur benedicere domino. Sic enim accipiuntur pro illuminabili non illuminato: nondum lucis gratia deus opus suum venustauerat. Unde nota quod cum dicitur tenebre erant super fatiem abyssi ibi accipiunt tenebre pro lucis negatione. Cum autem dicitur et diuisit deus lucem a tenebris ibi accipiuntur tenebre pro lucis priuatione: quatuor modis operatur deus.

¶ Contra in his non continetur opus iustificationis et glorificationis.

¶ Respondeo loquitur hoc de operibus generalibus respectu totius creature: primo operatur in verbo omnia disponendo: hoc accipit operari large et improprie scilicet pro inferiort actione ipsius dei.