I, P. 1, Inq. 1, Tract. 2, Q. 4, M. 1, c. 1
I, P. 1, Inq. 1, Tract. 2, Q. 4, Mem. I, C. 1
QUID SIT AETERNITAS SECUNDUM NOMEN.
Consequens est inquirere de immensitate divinae essentiae quantum ad aeternitatem. Et multiplicantur quaestiones in hac parte per hunc modum: Primo quaeritur quid sit aeternitas secundum nomen; secundo, quid sit secundum rem; tertio, quid secundum definitionem; quarto, quomodo probetur aeternitas de divina essentia ; quinto, de immensitate aeternitatis; sexto, de invariabilitate aeternitatis; septimo, de unitate aeternitatis; octavo, de incommunicabilitate aeternitatis; nono, de comparatione aeternitatis ad aevum decimo, de comparatione aeternitatis ad tempus.
Quantum ad primum quaeruntur duo: Unum est si eadem est intentio nominis aeternitatis et sempiternitatis; secundum, cum aeternum dicatur de Creatore et creaturis, an univoce vel aequivoce dicatur.
Articulus 1
Utrum eadem est intentio nominis aeternitatis et sempiternitatis.
Ad primum obicitur sic: a. Boethius, in libro De Trinitate: "Tantum interest inter nostrum praesens, quod est nunc, et divinum, quod nostrum nunc, quasi currens tempus, facit sempiternitatem; divinum vero nunc, permanens nec movens sese atque consistens, aeternitatem facit" Ex hoc ergo relinquitur quod diversa est intentio sempiternitatis et aeternitatis, quia sempiternitas constituitur ex nostro nunc, aeternitas vero ex divino nunc.
b. Item, quidquid est semper est sempiternum; sed quidquid est omni tempore est semper; ergo quidquid est omni tempore est sempiternum; cum ergo angeli sint omni tempore et semper, sunt sempiterni: Augustinus, XII De civitate Dei: "Angeli semper", id est "omni tempore, fuerunt". Sed constat quod de ipsis angelis proprie dicitur quod non sint aeterni; de aliquo ergo est dicere sempiternum, de quo non est dicere aeternum ; ergo non est idem aeternitas et sempiternitas.
Contra: 1. Augustinus, in XI Confessionum: "Praeteritum iam non est, futurum nondum est, praesensautem, si semper esset praesens, iam non esset tempus, sed aeternitas". Ad semper ergo esse praesens sequitur aeternum; sempiternitas ergo, quae habet intentionem ex semper esse, erit aeternitas.
2. Item, Boethius, in libro De Trinitate: "Divino nuncsi adicias semper, facies eius quod est nuncvigere perpetuum cursum, quod est sempiternitas". Ex quo relinquitur primum. ,
Respondeo: Sicut semper esse dicitur duobus modis, ita et sempiternitas: semper enim esse uno modo dicitur omni tempore esse; alio modo semper esse dicitur nunquam non esse, sed sine principio esse et sine fine. Unde Augustinus, XII De civitate Dei: "Angeli semper fuerunt, quiaomni tempore fuerunt; nec tamen coaeterni Deo sunt, quia ille semper fuit aeternitate". Primo ergo modo differt sempiternitas et re et nominis intentione ab aeternitate; secundo modo non differt re, sed sola nominis ratione. Unde Richardus de S. Victore, in libro De Trinitate: "Aliud videtur sonare aeternum, aliud sempiternum. Sempiternum namque esse videtur quod caret initio et fine; aeternum vero quod caret principio et fine et omnimutabilitate et, quamvis forsitan neutrum sinealtero inveniatur, recte tamen inter nominum significationes distinguitur".
Articulus 2
An aeternum dicatur univoce vel aequivoce de Deo et de creaturis.
Deinde quaeritur, cum aeternum dicatur de creaturis — ut de angelis, in Psalmo: "Elevamini portae aeternales" ; et de corporibus caelestibus, in Psalmo 7: "Statuit ea in aeternum" ; et de suppliciis malorum, in Ioan.: "Ibunt hi in supplicium aeternum" ; et de tempore, Rom. ultimo, 25: "Secundum revelationem mysterii atemporibus aeternis" -— et aeternum dicatur de Deo, utrum dicatur univoce, secundum quod dicitur de Deo et de creaturis, vel aequivoce.
Et, cum non videatur aliquid commune convenire secundum rationem substantiae tempori, aevo et aeternitati, ergo aeternum aequivoce dicetur et aeternitas, secundum quod de temporali dicitur et aeviterno et aeterno.
Contra: a. Augustinus, in 83 Quaestion., quaestione 23: "Anima aeternitatem creditur consequi, sed haec aeterna aeternitatis participatione fit" ; quae autem dicuntur de Deo per essentiam, de creaturis per participationem, non dicuntur aequivoce, sed magis analogice: quemadmodum bonum et iustum, sapientia et vita. Cum ergo aeternum sive aeternitas de Deo dicatur per essentiam, de creatura vero per participationem, cum dicitur Deus aeternus, dico aeternitatem per essentiam, quia sua essentia est sua aeternitas; et cum dicitur angelus aeternus, non dico aeternitatem per essentiam, cum essentia non sit aeternitas, sed dico per participationem, eo quod sit in participatione divinae aeternitatis. Relinquitur ergo quod non dicitur aequivoce; erit igitur communis aliqua ratio, et si non omni modo, tamen secundum prius et posterius accepta.
[Solutio]: Quod concedendum est. Dicendum ergo quod aeternitas, dicta de Deo, de angelo, de poena aeterna et de tempore, dicitur analogice, scilicet secundum prius et posterius. Et in hac ratione, secundum quod aeternitas dicitur diuturnitas non habens finem, per prius ergo dicitur de diuturnitate divina, quae est diuturnitas non habens finem nec principium nec mutabilitatem ex se nec ex alio; per consequens vero dicitur de diuturnitate substantiae aeviterni, ut angeli, quae est diuturnitas non habens finem, nec ex se nec ex alio nec mutabilitatem, tamen habens principium; per posterius vero dicitur de diuturnitate poenae reproborum, quae est diuturnitas non habens finem nec ex se nec ex alio, tamen habens mutabilitatem et principium. Postremo vero dicitur de diuturnitate temporis, quae est diuturnitas non habens finem ex se, sed ex alio, et habet mutabilitatem et principium. Tempus enim non habet aliquam rationem defectus in se —— nisi in illa ratione qua dicitur esse de nihilo, quemadmodum et quaelibet creatura —- quia motus primi mobilis non habet aliquam rationem deficiendi, quantum est de se; nec ex parte mobilis: quamvis et tempus et motus primi mobilis rationem habeant deficiendi ex alio, scilicet ex voluntate Creatoris velut causae agentis, et ex parte hominis, ad cuius multiplicationem ordinatur motus et tempus. Unde multiplicato numero electorum hominum praeordinato a Deo, cessare debet motus et tempus. Ex fine ergo et efficiente primo habet rationem deficiendi tempus, quamvis non habeat ex parte subiecti, sicut primi mobilis, nec etiam ex sui forma, quae intelligitur ut circulus, quemadmodum et motus primus. Unde Boethius hac ratione dicit, ultimo De consolatione, quod aeternitatem "infinitus temporalium motus imitatur, sed quoniam manerenon potuit in infinitum temporis iter arripuit; sicque factum est ut continuaret eundo vitam", hoc est esse, "cuius plenitudinem complecti non valuit permanendo".
Ad illud vero quod dicitur in Psalmo de corporibus caelestibus: "Statuit ea in aeternum", intelligendum quod illud refertur ad substantiam corporum, non ad motum; et ibi aeternum accipitur pro perpetuo: manebunt enim perpetuo quantum ad substantiam.
Ad illud etiam quod dicitur Rom. ultimo,25: "temporibus aeternis", dicendum quod intelligitur uno modo, ut dicit Augustinus, ut tempus accipiatur pro aevo, in libro 83 Quaestionum, 72 quaestione. — Alio modo exponitur in Glossa: "Aeterna tempora dicit quae praecesserunt mundi exordium". Quod intelligendum est ut "mundi exordium" intelligatur constitutio mundi completi in generibus et speciebus, ante quam constitutionem praeintelligitur conditio et distinctio et dispositio rerum secundum opera sex dierum, secundum quas mutationes per quamdam improprietatem dicuntur tempora aeterna; et hoc modo exponunt quidam. Vel tempora aeterna dicit tempora in divina dispositione, non in sui natura; et tunc determinatio aeterni trahit tempus extra suam rationem ut non supponantur per aeterna tempora tempora in rerum natura, sed rationes temporum, quae sunt in divina dispositione.
