I, P. 1, Inq. 1, Tract. 4, Q. 2, M. 2, c. 2

Item, arguunt ex parte bonitatis et iustitiae hoc modo: I. 1. "Non potest Deus nisiquod bonum et iustum est fieri; non estautem bonum et iustum fieri a Deo nisi quod facit, aliter nonfaceret omne quod iustum et bonum est eum facere". Ergo non potest facere nisi quod facit.

2. Item, "non potest facere nisi quod iustitia sua exigit; sed iustitia sua non exigit ut faciat aliud quam facit; ergo non potest facere aliud quam facit".

3. Item, non potest Deus facere aut dimittere nisi quod debet; sed non debet facere aut dimittere nisi quod facit aut dimittit; ergo non potest facere nisi quod facit aut dimittit.

II. Item, iuxta hoc quaeritur an non possit facere Deus nisi quod iustum est, sive an possit de potentia quod non possit de iustitia.

Ad quod sic: 1. Galat. 4,15: "Si fieri potuisset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi". Glossa: "Non potest fieri quod iuste nonfit". Ergo Deus non potest facere nisi quod iustum est.

2. Item, si potest aliquid de potentia quod non potest de iustitia: exeat illa potentia in actum, illud ergo aut est iustum aut iniustum. Si est iniustum: ergo potest Deus facere non-iustum; si iustum: ergo solum potest quod iustum est.

III. Item, iuxta hoc quaeritur, si potest damnare Petrum et salvare Iudam.

1 Tim. 2,13: "Negare se ipsum non potest". Glossa Augustini: "Cum sit iustus, non potest negare suam iustitiam". Unde ita dicit Glossa: "Quodse ipsum negare non potest, laus estvoluntatis divinae, sicut quodquidam non possunt credere, culpa est voluntatis humanae". Ex hoc ergo arguitur quod "laus divinae voluntatis" erit si non potest Petro negare gloriam nec Iudae poenam.

IV. Similiter, iuxta hoc quaeritur de damnatis: si possibilis est eorum liberatio Deo.

a. Nam cum omni damnato iuste debeatur poena aeterna, et iustum est quod unicuique reddatur quod suum est: ergo si liberarentur, iniuste cum eis ageretur.

b. Item, ad hoc facit illud: "In inferno nulla est redemptio" ; et Sap. 2,1: "Non est agnitus, qui sit reversus ab inferis".

Contra: 1. Gen. 19, 22: "Non possum quidquam facere, donec exeas". Glossa Augustini: "Sine dubio poterat per potentiam, sed non poterat per iustitiam", scilicet perdere Loth cum Sodomitis. Ergo potest per potentiam et damnare Petrum et salvare Iudam et quemlibet damnatum, quamvis non possit per iustitiam.

2. Item, potest Petrum revocare a paradiso ad vitam istam, similiter et Iudam ab inferno. Cum ergo in hac vita possimus et in gratia manere et peccare: ergo posset Petrus finaliter peccare et Iudas finaliter in gratia manere; ergo posset damnare Petrum et salvare Iudam, etiam iuste.

3. Item, nonne multos revocavit a morte, et tamen erant iuste damnati ? Relinquitur ergo quod fecit de potentia quod non erat de iustitia.

Respondeo I. secundum Hugonem de S. Victore: "Sicut aeternitatem Dei non aequat tempus, nec immensitatem locus, nec sapientiam sensus, nec bonitatemvirtus, sic nec potentiam opus" ; excedit enim in infinitum potentia ipsum opus.

[Ad obiecta]: 1. Ad primum, quod dicit Deus non potest facere nisi quod bonum et iustum est, distinguendum: hoc verbum est potest copulare praesens indeterminatum sive in habitu, vel praesens ut nunc sive in actu. Primo modo vera est, et est sensus: Deus non potest facere nisi quod bonum et iustum esset, si faceret. Secundo modo falsa est, et est sensus: Deus non potest facere nisi quod bonum et iustum est nunc.

2. Ad secundum dicendum quod hoc verbum exigere est proprie verbum exactionis; nullum autem verbum exactionis Deo convenit ; tamen acceptum improprie significat aliquid Deo congruere. Distinguendum ergo quod cum dicitur: "Deus non potest facere nisi quod iustitia sua exigit", si hoc verbum "exigit" dicat congruentiam in habitu, verum est, ut sit sensus: non potest facere nisi quod iustitiae eius congrueret, si faceret ; si congruentiam in actu, falsum est, hoc est non potest facere nisi quod iustitiae eius congruit modo.

3. Ad tertium dicendum quod verbum debendi, cum sit obligationis verbum, proprie non convenit Deo ; sed sub improprietate, secundum quod debere dicitur condecere, distinguendum ut prius: quia si dicat condecentiam in habitu, verum est; si in actu, falsum est.

II. Ad illud vero quod obicit an possit de potentia quod non potest de iustitia, distinguendum: quod iustitia Dei uno modo connotat condecentiam divinae bonitatis: et hoc modo quidquid potest de potentia, potest de iustitia, id est de condecentia bonitatis; bonitatem enim summam decet ut possit quidquid posse potentiae est. Alio modo connotat congruentiam meritorum: et hoc modo non quidquid potest de potentia, potest de iustitia, hoc est secundum congruentiam nostrorum meritorum.

1. Ad illud ergo quod obicit quod non potest fieri nisi quod iustum est, intelligitur: non potest fieri nisi ordinate. Unde quamvis homo dicatur posse de iure et posse de facto, dicitur tamen legaliter: hoc solum possumus quod de iure possumus; tamen in Deo idem est posse de facto et posse de iure, secundum quod ius dicit condecentiam bonitatis divinae. Unde iustum fieri aliter dicitur respectu hominis, aliter respectu Dei: respectu hominis iustum fit, quia iustum est illud quod homo facit; ex parte vero Dei iustum fit, quia Deus faciens est iustus. Inde est quod sequitur: non potest facere nisi quod iustum est in sensu praedicto, quod scilicet iustum esset, si faceret.

2. Ad illud quod postea obicit patet responsio.

III. Ad illud vero quod quaerit utrum possit damnare Petrum etc., distinguendum quod potentia Dei intelligitur dupliciter: uno modo absoluta, alio modo ordinata secundum rationem divinae praeordinationis iustitiae reddentis unicuique secundum merita. De potentia ergo absoluta posset damnare Petrum et salvare Iudam; de potentia vero ordinata secundum praeordinationem et retributionem secundum merita, non posset; nec in hoc derogatur eius potentiae, sed ostenditur immutabilitas ordinis potentiae secundum praeordinationem et iustitiam. Similiter dicendum quod posset Petrum revocare ad vitam, et Iudam etc.

IV. Ad illud vero quod quaerit de damnatis, dicendum quod Hugo, in suis Sententiis, distinguit sic: "Iustitiaalia secundum debitum facientis, alia secundum meritum patientis. Iustitia secundum debitum facientisest potestatis; iustitia secundum meritum patientis est aequitatis". "SicDeus de massa generis humani quosdam ad salvationem assumens, iustitia utitur debitae potestatis; quosdam vero ad perditionem deserens, iustitia utitur licitae aequitatis: illic de debito suo, hic de merito nostro. Si vero quos nuncad salvationem assumit, desereret, iniustitia non esset, quoniam merita suareciperent secundum iustitiam aequitatis. Si autemquos nunc deserit, assumeret, similiter iniustitia non esset, quoniam in eorum salvatione uteretur iustitia potestatis".

3. Ad illud vero quod obicit de liberatis per preces sanctorum: dicendum quod de exigentia meritorum propriorum non est possibilis liberatio, sed de exigentia meritorum Ecclesiae aliquorum possibilis fuit liberatio. Tamen notandum quod infernus dicitur poena acerbissima et aeterna; nullus ergo addictus poenae inferni quantum ad aeternitatem, sed addictus poenae inferni quantum ad acerbitatem tantum potest liberari, et si non meritis propriis, tamen meritis alienis, sicut accidit illis qui suscitati sunt ad preces sanctorum.