IIa-IIae, Inq. 2, Tract. 2, S. 1, Q. 2, T. 1, M. 1, C. 2

Ad primum sic: videtur enim quod cohihita est potestas eorum quoad mira sive mirabilia facienda secundum veritatem. Unde Augustinus, in libro 83 Quaestionum: "Divina lex tamquam publica vincit privatam licentiam, quae, nisi universalis potestatis permissione, nulla esset". Ergo, cum non possint mali angeli nisi ex privata licentia, non possunt mali angeli mira facere: universalis enim semper vincit privatam.

2. Item, super illud Psalmi: "Immissiones per angelos malos", Glossa: "Ea, quae mirabiliter fiunt de creaturis, malis angelis tribuere non audemus".

3. Item, II Thessal. 2, 9, dicitur de Antichristo: "Cuius adventus secundum operationem Satanae in omni virtute et signis et prodigiis mendacibus". Erunt ergo signa et prodigia mendacia quae fient ab ipso diabolo per Antichristum; sed, si ex eminentia naturae suae libere posset facere mira vel mirabilia secundum veritatem, tempore Antichristi faceret, quia tunc operatio "Satanae" erit "in omni virtute" ; non ergo daemones faciunt mira in veritate.

4. Item, Augustinus, in Sexta quaestione contra paganos: "Daemones nonnulla faciunt angelis sanctis similia, non veritate, sed specie, non sapientia, sed plane fallacia". Ex quo accipitur propositum.

5. Item, Hieronymus, Ad Damasum Papam: "Non est mirandum patrieum ausum esse mentiri, qui fratri potuit invidere, maxime cum in die iudicii quidam impudentius mentiantur: "Nonne in nomine tuo prophetavimus et virtutes multas fecimus et daemonia eiecimus"?" Si ergo mentiebantur, non faciebant mira secundum veritatem, sed secundum phantasiam.

Contra. a. Sicut habetur in Iob, ignis de caelo descendit et familiam Iob cum tot gregibus uno impetu consumpsit et turbo irruens, domum deiciens, filios eius occidit. De quo dicit Augustinus, in XX De civitate Dei: "Non illa fuerunt phantasmata, quae facta fuerunt de igne vel deturbine, fuerunt tamen opera Satanae, cui Deus dederat hanc potestatem". Ergo possunt facere mira ex eminentia suae potestatis permissione divina.

b. Item, Augustinus, in 83 Quaestion.: "Cum talia iaciunt Magi, qualia nonnunquamSancti faciunt, diverso fine et diverso iure fiunt. Illi enim quaerunt gloriam suam, alii vero gloriam Dei; illifaciunt per quaedam potestatibus concessa in ordine suo quasi privata commercia vel beneficia, illi autem publica ministratione, iussu eius cui cuncta creatura subiecta est". Si ergo Magi faciunt per potestates daemonum quae faciunt, et illi faciunt mira secundum veritatem, ergo daemones ex potestate sua cum permissione divina possunt facere mira.

c. Hoc etiam videtur haberi per hoc quod dicitur ab Augustino, III libro De Trinitate, ubi loquitur de mirabilibus quae facta sunt a Magis Pharaonis.

[Solutio]: Ad quod dicendum quod daemones possunt facere mira ex eminentia naturae suae et permissione divina, quae tamen mira aliquando sunt mira secundum veritatem, aliquando mira secundum phantasiam. Miracula autem proprie dicta facere non possunt ex sua natura, sed si fiunt aliqua, potestate divina fiunt, ministerio tamen angelico.

[Ad obiecta]: 1. Ad id ergo quod primo obicitur dicendum quod hoc intelligitur per auctoritatem Augustini, in libro 83 Quaestionum, quod mali angeli mira possunt facere privata, potestate, sed superveniente divina lege tamquam publica, etiam ab illis cohibentur. Unde Augustinus, in eodem: "Potentior est parte universitas sive universitatis causa, quoniam et illud, quod ibi privatim agit, tantum agere sinitur quantum lex universitatis sinit". Non ergo vult dicere quod privata licentia nulla sit, sed nulla est nisi permissione universalis potestatis, quae divina est.

2. Ad id vero quod secundo obicitur per illud quod dicitur in Glossa super Psalmum, dicendum est quod loquitur ibi de illis mirabilibus quae facta erant in decem plagis Aegypti. Unde vult innuere quod illa ministerio bonorum angelorum facta fuerunt secundum quaedam illorum; ratione vero mortis pecorum aut primitivorum, quae etiam alio modo naturaliter poterant fieri, attribuuntur ipsis malis: et ita distinguitur inter diversa genera illorum mirabilium.

3. Ad id vero quod tertio obicitur de hoc quod dicitur Thessal. 2,9 dicendum quod signa et prodigia mendacia dici possunt ex pluribus rationibus, sicut ibidem tangit Glossa, et accipitur ex libro Augustini, XX De civitate Dei. Possunt enim dici mendacia, quia per magicam artem et non naturam fiant, vel possunt dici mendacia, quia, etsi vera sint, Dei permissione ad mendacium trahent: tunc enim solvetur Satanas et per illum Antichristus in omni sua virtute mirabiliter quidem, sed mendaciter, operabitur.

4. Ad quartum vero dicendum quod illud Augustini, Sex Quaestionum contra paganos, intelligitur de illis miris quae per magicam artem fiunt, ubi non est veritas, sed species veritatis, non sapientia, sed fallacia.

Secundo quaeritur, supposito quod daemones possint aliqua mira iacere ex eminentia suae naturae, utrum possint in res corporales, ut animalia et plantas, an etiam quoad illas res sit cohibita eorum potestas.

Quod enim habeant potestatem super res corporales, videtur, 1. per hoc quod dicit Augustinus, in libro 83 Quaestionum: "Unaquaeque res visibilis in hoc mundo habet potestatem angelicam sibi praepositam". Et hoc idem dicitur in libro Super Genesim ad litteram et in libro De Trinitate. Cum ergo mali angeli habeant potestatem angelicam, mali angeli praeponuntur potestate rebus visibilibus. Et postea subiungit quod illis utuntur privato iure aliquando. Sed privatum ius vocatur potestas naturae; ergo mali angeli possunt ex potentia naturae super huiusmodi animantia sive vegetabilia.

2. Item, super illud Iob 1,19: "Ventus vehemens" etc., Glossa: "Latenter contra eum dicitur elementa movisse ille cuius nutumota sunt. Licet diabolo, semel a Deo accepta potestate, ad usum nequitiae suae elementa concutere, ut etdamnatis in metallo ad usum ignis et aquaservit". Ergo diabolus habet potestatem super elementa.

Contra. a. Super illud Matth. 8,32: "Mitte nos in gregem porcorum", Glossa: "Nota multo minusdaemones sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus possunt".

b. Item, Luc. 8,33: "Intraverunt in porcos", Glossa: "Notandum quod si nec porcis, nisi permissa, daemonia nocere possunt, multo minus hominibus nocere possunt, nisi occulta Dei iustitia permittantur". Ergo potestas daemonum naturalis cohibita est quoad huiusmodi creaturas auctoritate divina.

[Solutio]: 1. Ad quod dicendum quod, licet ex prima potestate sibi data/possent angeli illi super huiusmodi creaturas ex ordine naturali, tamen in poenam illorum et bonum hominum cohibetur eorum potestas. Unde Augustinus, in libro De civitate Dei: Daemones "non omnia quae volunt, facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinuntur, cuius plene iudicia nemo comprehendit, iuste nemo reprehendit".

2. Ad id vero quod obicitur in contrarium, dicendum quod loquitur de ordine naturali qui est inter spiritualem creaturam et corporalem ratione esse et posse.

Tertio quaeritur utrum daemones habeant aliquam potentiam circa creaturam rationalem transmutandi ex parte corporis.

Quod videtur. 1. Si enim habent potestatem super res visibiles — quod videtur ex illo verbo quod dicitur ab Augustino, in libro 83 Quaestionum, quod creatura corporalis subdita est spirituali creaturae — videtur ergo quod mali angeli habeant potestatem super corpus humanum, cum ipsum sit visibile.

2. Praeterea, superiora corpora habent potestatem faciendi immutationem in corporibus humanis ; maior autem potestas est angelorum quam sit corporum supercaelestium; multo ergo fortius habent potestatem immutandi in corporibus humanis.

3. Praeterea, dicit Augustinus, in libro "XVIII De civitate Dei", qualiter recitatur in litteris humanis quod homines aliquando in lupos convertebantur, quod etiam aliqui in aves commutabantur, et ita de aliis huiusmodi monstris: videbatur enim aliquibus quod portarent onera iumentorum. Ex quibus colligitur quod potestatem aliquam habeant angeli mali faciendi immutationes in corporibus humanis: non enim a Deo fiebant ista nec ab ipsis sanctis angelis, quorum non est facere immutationem in deterius.

4. Praeterea, idem dicit: "Quanto in haecima potestatem daemonum maioremvidemus, tanto tenacius Mediatori est inhaerentium, per quem de imis ad summa ascendimus. Si enim dixerimus ea non esse credenda, non desunt nunc qui eiusmodi quaedam vel certissima audisse vel expertosse esse asseverent, Nam nos, cum essemus in Italia, audiebamus talia de quadam regione, ubi stabularias mulieres imbutas malis artibus in caseo dare solebant quibus vellent seu possent viatoribus, unde in iumenta illico verterentur et necessaria quaequeportarent, postqueperfecta opera iterumad se redirent, nec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque servari". Ex quo videtur quod per operationes daemonum possit fieri immutatio in corporibus humanis.

Contrarium videtur a. ex hoc quod corpus humanum nobilius est aliis corporibus, tamquam coniunctum animae rationali ; anima autem rationalis, in statu in quo est, superior est ipsis malis angelis, in quantum obstinati sunt in malo; ergo corpus humanum, quod unitum est ei, non convenit esse in subiectione daemonum.

b. Praeterea, Augustinus, XVIII libro De civitate Dei: "Non solum animum, sed nec corpus ullaratione crediderim daemonum arte vel potestate in membra etlineamenta bestialia posse converti, sed phantasticumhominis, quod cogitando sive somniando per rerum innumerabilium genera variatur, cum corpus non sit, corporum tamen similes mira celeritate formas capit, sopitis autem etoppressis corporeis hominum sensibus, ad aliorum sensum, nescio quo ineffabili modo, figura corporea posse perduci, et videtursibi portare onera, quae onera, si vera sunt corpora, portantur a daemonibus, ut illudatur hominibus". Ex quo accipitur quod non habent potestatem angeli mali ex natura sua ad immutationem faciendam in corporibus humanis, sed quod faciunt, ex permissione divina faciunt in phantastico hominis.

[Solutio]: Quod concedendum est, nec est possibile in humano corpore tales fieri immutationes quales videntur. Et hoc est quod dicitur, in libro De anima et spiritus: "Haec solus spiritus patitur infidelis, ut non in animo, sed in corpore, haec opinenturvenire. Idcirco nimis stultus et hebes est qui haec omnia, quae in spiritu fiunt, accidere arbitratur in corpore. Fiunt autem in spiritu diversarum personarum species ac similitudines, et mentem, quam captivam tenet, in somnis deludens, modo laeta, modo tristia, modo cognitas, modo incognitas personas ostendens, per devia quaeque deducit".

[Ad obiecta]: 1. Ad primum autem obiectum dicendum quod, licet ex potentia naturae possint super res visibiles, cohibetur tamen potestas eorum respectu corporis humani, ut non in illo corpore faciant quod volunt. Praeterea, non habent talem potentiam super res visibiles, ut possint species transmutare; possunt tamen facere aliquid ad quod ex dii ina virtute sequatur specierum transmutatio: eius enim est species rerum condere. Hanc autem transmutationem, quae est corporis humani in speciem asini vel alterius bruti, nullatenus possunt facere nec secundum se nec ratione dispositionis antecedentis.

2. Ad secundum dicendum quod immutatio, quae est in corpore humano a corporibus supercaelestibus, naturaliter est secundum calidum et frigidum et huiusmodi dispositiones consequentes, non autem quantum ad specierum transmutationem nec ad ea quae sunt animae rationalis. Unde nec daemones habent huiusmodi potestatem, quae est super ipsam animam rationalem vel super specierum essentialium transmutationem. Nihilominus tamen ex permissione divina ministerio daemonum fiunt quidam morbi in corpore humano, sicut dicit Hieronymus, in Expositione super XII Prophetas. Immiscet etiam se rebus sensibilibus per effectum, ut sic sequatur corruptio delectationis in parte sensibili et per partem sensibilem in rationali. Unde Augustinus, in libro 83 Quaestionum: "Agite nunc, miseri mortales, ne unquampolluat hoc domicilium malignus spiritus, ne sensibus immixtus infestet animae sanctitatem lucemque mentis obnubilet! Serpit hoc malum per omnes aditus sensuales, dat se figuris, accommodat se coloribus, adhaeret sonis, odoribus se subicit, infundit se saporibus ac turbidi motus illuvietenebrosis affectionibustenebrat sensus". Ex quo accipitur quod aliquod posse ex permissione divina habet in immutatione sensuum illorum qui sibi subiciuntur per peccatum.

3-4. Ad illud vero quod dicit Augustinus, in libro De civitate Dei, dicendum quod nec sic, acciderunt secundum veritatem, sed sic facta est immutatio in phantasia, ex qua aestimabantur talia fieri secundum veritatem ab hominibus utentibus sensu et imaginatione.

Quarto quaeritur utrum daemones habeant potestatem tam in bonis hominibus quam in malis, an quoad bonos sit cohibita, quoad malos sit libera.

Et videtur quod habeant potestatem super bonos sicut super malos, 1. per hoc quod tantam potestatem habuit Satan, ut non tantum flagellaret Iob in rebus suis et in prole, sed in proprio corpore; tantum enim excepit Dominus animam, cum dixit: "Verumtamen animamillius serva", quasi diceret non do tibi potestatem in animam. Sed maiorem non videtur habere ex se in ipsis malis: super rationalem enim animam non habet ex natura sua potestatem; ergo tam in bonis quam in malis habet diabolus potestatem, et videtur secundum unum modum.

Sed contra hoc habetur a. in Glossa super illud: "Immissiones per angelos malos": "In malis hominibus potest diabolus ut in suo pecore, nisi prohibeatur a maiori, scilicet a Deo; in bonis autem non potest, nisi permittatur ad probandum, non ad perdendum, sicut homo ut de pecore alieno faciat quod vult, potestatem sibi expetit dari ab eo cuius est".

b. Hoc etiam videtur ratione: Si enim boni homines sive sancti potestatem habent super daemones ratione sanctitatis, non erit e converso ut daemones possint super homines bonos sive sanctos.

[Solutio]: Ad quod dicendum quod in malis hominibus ratione malitiae conceditur potestas: "A quo enim quis superatus est, eius et servus est", II Petri 2,19. Sed hoc non est quia diabolus meruerit hanc potestatem sibi dari, sed hoc est quia peccator meruit ei subici tamquam tortori, non tamquam domino. In malis ergo et in bonis habet potestatem, sed in malis habet potestatem ad seducendum et ad perdendum, nisi prohibeatur a Domino; "in bonis autem non habet potestatem ad perdendum, sed ad probandum". Et ideo dictum est in Iob: "Ecce omnia, quae habet, in manu tua sunt, verumtamen animam illius serva".

[Ad obiecta]: 1. Ad id vero quod obiectum est in contrarium, scilicet quod tantam habuit potestatem etc.: dicendum quod non est aequalis potestas. Ex una enim parte est potestas ad perdendum, nisi prohibeatur; ex altera vero parte non est potestas ad perdendum. Item, ex una parte dat se homo malus in eius potestatem; e contra vero bonus homo eximitur ab eius potestate.

b. Ad aliud vero dicendum quod aliter habet potestatem malus angelus in hominem bonum et aliter habet potestatem bonus homo vel sanctus super daemonem. Malus enim angelus ratione status, in quo homo est dum est in via, habet potestatem ad tentandum ex permissione divina; hoc autem est ad probationem, sicut dicitur Tob. 12,13: "Quia acceptus eras Deo, necesse fuit ut tentatio probarette". Sancti vero homines habent potestatem super daemones, non ratione naturae, sed ratione virtutis seu gratiae: in hoc enim sunt superiores; ratione autem ipsius gratiae datur eis potestas maior vel minor a Domino.

Quinto quaeritur utrum daemones aliquid possint facere in creaturis corporalibus nisi permissi et sic universaliter sit ligata potestas in poenam ipsorum.

Et videtur quod sit: 1. per hoc quod dicitur in Glossa super illud: "Immissiones per angelos malos": "Angeli boni et mali utuntur eisdem elementis prout cuique potestas est, quae est eis amplior quam hominibus et maior bonis quam malis". Ex quo habetur quod habent potestatem utendi istis elementis.

2. Item, Augustinus, in XXI libro De civitate Dei: "Angelicas naturas terrenis animantibus potentiores condidit". Sed, si potentiores sunt terrenis animantibus, multo fortius potentiores sunt aliis terrenis quae inanimata sunt.

3. Item, Iob 41,24: "Non est potestas super terram quae ei comparetur", Glossa: "Omniahumana superat", multo fortius terrena et visibilia. Ex iis accipitur quod habeat potestatem super ista terrena visibilia.

4. Praeterea, Augustinus, "XXIDe civitate Dei": "Illiciuntur daemones ad inhabitandum percreaturas, quasnon ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diversitate diversis, non utanimalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cuiusque delectationi congruunt, per varia genera lapidum, herbarum, lignorum, animalium, carminum, rituum". Ex quo videtur quod potestatem habeant daemones super istas creaturas visibiles.

Sed videtur contrarium, a. per hoc quod dicitur in Iob super illud: "Mitte manum tuam", ubi dicit Glossa: "Nihil potest nisi permissus". Ex quo habetur quod nec etiam in creaturis visibilibus habet potestatem nisi quatenus a Domino conceditur.

b. Praeterea, Augustinus, in libro De civitate Dei: "Si aliquid in rebus daemones possunt, tantum possunt quantum secreto Omnipotentis arbitrio permittuntur".

[Solutio]: Ad quod dicendum quod potestas diaboli cohibita est quantum ad omnes creaturas, in quantum relatae sunt ad seducendum creaturam rationalem per delectationem. Contingit tamen quod solvitur haec potestas vel propter bonum eorum qui tentantur vel propter poenam eorum qui meruerunt. Non negatur ergo quin habeant ex ordine naturali potentiam super istas res visibiles, quantum eis a Domino conceditur; cohibetur tamen ista potestas sive restringitur propter bonum rationalis creaturae. Moderatur autem Deus operationes malorum "termino naturaliter collatae potestatis, miraculo mirabiliter illatae impossibilitatis" ut de manu regis arefacta, III Reg. 13,4, "obstaculo contradicentis occultae difficultatis", sicut habetur Exod. 8, 18 de sciniphibus, "iudicio operantis intrinsecus dispositionis".

Sexto quaeritur utrum potestas daemonum sit ligata tantum a Deo an etiam a bonis angelis et hominibus bonis.

Et videtur quod non sit ligata ab angelis et a sanctis hominibus, 1. sicut habetur Matth. 24, 24: "Surgent pseudo-prophetae et facient signa et prodigia multa, ita ut in errorem inducuntur, si fieri potest, etiam electi". Super quod dicit Augustinus, 83 Quaestionum: "Admonet ut intelligamus quaedam miracula sceleratos homines facere, qualia sancti facere non possunt". Sed, si scelerati homines facere possunt quaedam mirabilia, multo fortius daemones possunt facere mirabilia, quae non possunt iacere sancti homines; ergo maior videtur potestas quorumdam daemonum in iis mirabilibus quam sanctorum hominum; sed, si maior est potestas, maior autem non cohibetur a minori, non cohibetur potestas daemonum a sanctis hominibus.

2. Praeterea, mali angeli ex potentia suae naturae potentiores sunt quam aliqui angeli ex potentia suae naturae ; sed eminentior potestas non cohibetur a minori, in quantum huiusmodi; ergo aliqui mali angeli non coercentur ab aliquibus bonis.

Sed videtur contrarium de sanctis hominibus, a. per hoc quod dicitur Act. 19,13-16, ubi loquitur de quibusdam exorcistis qui invocabant nomen Domini Iesu Christi super eos qui habebant spiritus malos, dicentes: "Adiuro vos per Iesum, quem Paulus praedicat". Et post sequitur: "Respondens spiritus nequam, dixiteis: Iesum novi et Paulum scio, vos autem qui estis? Et insiliens homo in eos, in quo erat daemonium pessimum, et dominatus amborum, invaluit contra eos". Ex quo habetur quod, si signa Christi et sanctorum hominum habuerunt maius posse super ipsos daemones, multo fortius ipsi sancti homines.

b. Hoc etiam ibidem videtur per hoc quod dicitur: "Super languidas deferebantur sudaria et semicinetiaet recedebant ab eis languores et spiritus nequam egrediebantur". Similiter de sanctis angelis. Unde Augustinus, Super Genesim: "Habent boni angeli et mali opera similia, sicut Moyses et Magi Pharaonis, sed boni sunt potentiores, nec mali possunt quidquam talium operum nisi quod per bonos Deus permiserit".

[Solutio]: Ad quod dicendum per hoc quod dicit Augustinus, in III libro De Trinitate: "Daemones quaedam possunt facere, si permittantur ab angelis potentioribus ex imperio Dei; quaedam vero non possunt, etiamsi ab eis permittantur, quia ille non permittit, a quo illis est talis naturae modus, qui etiam per angelossuos illa plerumque non permittit quae concessit ut possint". Dicendum est ergo quod cohibitio fit daemonum aliquando per bonos angelos, aliquando ab ipso Deo, licet permittantur ab ipsis bonis angelis.

[Ad obiecta]: 1. Nec est contrarium quod obiectum est. Licet enim mali homines vel etiam daemones quaedam possint facere quae non conceduntur sanctis hominibus, non tamen omnino potentiores sunt simpliciter, sed quantum ad id quod a Domino conceditur, non in comparatione virtutis ad malitiam.

2. Ad aliud vero dicendum quod, licet aliqui angeli mali potentiores sint ex natura aliquibus bonis, tamen boni angeli potentiores sunt simpliciter malis angelis. Unde Augustinus, in libro De moribus Ecclesiae: "Non est angelus, cum inhaeremus Deo, nostra mente potentior; nam si virtus hic nominata est quae aliquam potestatem in hoc mundo habet, toto mundo omnino sublimior est mens inhaerens Deo".

Ad id vero quod dicitur Iob 41, 24: "Non est potestas super terram" etc., dicendum quod facienda est vis in hoc quod dicitur " potestas super terram" ; unde Glossa: "Omnia humana superat etsi meritis sanctorum subiaceat". Nec intelligitur per hoc quod habeat potestatem liberam in iis terrenis, sed quod ex potentia suae naturae praeemineat istis, operatur autem in istis quantum Dominus permittit.