IIa-IIae, Inq. 2, Tract. 2, S. 1, Q. 2, T. 1, M. 1, C. 1

Circa primum sic: quod ligata sit eius potestas, 1. dicitur Apoc. 20,1-3: "Vidi alterum angelum descendentem de caelo, habentem clavem abyssi et catenam magnam in manu sua. Et apprehendit draconem, serpentem antiquum, qui est diabolus et Satanas, et ligavit eum per annos mille; et misit in abyssum et signavit super eum, ut non amplius decipiat, donec mille anno consummentur". Et Matth. 12,29: "Quomodo quis quam potest intrare in domum fortis, nisi prius alligaverit fortem? et tunc domum eius diripiet". Quid per hunc fortem designatur nisi ipse diabolus, qui alligatus est per Christum? Ergo alligata est potestas diaboli.

2. Praeterea, dicitur Ioan. 12, 31: "Nuncprinceps huius mundi eicietur foras". Sed quid est eici foras de mundo, nisi de cordibus amatorum mundi? Sed in aliis non habet possessionem; ergo ligata est eius potestas.

Sed contrarium videtur. a. Dicitur enim in Psalmo, super illud: "Misit in eos iram indignationis suae" etc., Glossa: "In malis hominibus potest diabolus ut in suo pecore". Adhuc ergo respectu malorum non est ligata potestas diaboli.

b. Item, Augustinus, in libro De sermone Domini: "Fiunt tentationes per Satanam, non potestate eius, sed permissu Dei".

c. Item, Isidorus, in libro De ecclesiastica institutione: "Tentationum diabolicarum initia fragilia sunt, quae, si noncaveantur, per consuetudinem in novissimis fortiter convalescunt, ita utaut nunquam aut cumdifficultate vincantur".

d. Praeterea, dicitur in Apoc. 12,13: "Postquam vidit draco quod proiectus est in terram, persecutus est mulierem, quae erat paritura masculum". Ex quo habetur quod diabolus adhuc persequitur tentando bonos. Et II Cor. 12,7: "Datus est mihi angelus Satanae, qui me colaphizet". Et B. Gregorius, Super Ezechielem: "Antiquus adversarius, qui de caelo lapsus est, invidet et insidiari amplius incipit, acriores, quam consueverat, tentationes admovet, ut plerumque sic resistentem animum tentet, sicut ante nunquam tentaverat quando possidebat". Et hoc significatur Marc. 9,25, ubi dicitur de diabolo quod clamans et multum decerpens exivit ab eo, ita ut multi dicerent quia mortuus est.

[Solutio]: Ad quod dicendum quod dicitur potestas diaboli ligata, non quia non possit tentare, sed quia non tantum tentat quanta est eius voluntas. Unde Augustinus, in libro De civitate Dei: "Alligatio diaboli est non permitti exercere totampotestatem quam potest, vel vi vel dolo, ad seducendos homines, in partem suam cogendo violenter vel fraudulenter fallendo". Non ergo dicitur alligatio potestatis diabolicae, quia non possit tentare, sed quia non potest tentare in effectu quantum vult.

Secundo quaeritur utrum per adventum Christi fuerit potestas diaboli magis alligata quam prius.

Ad quod sic: a. Apoc. 20,1-2: "Angelus descendit, qui apprehendit draconem" etc. Angelus enim iste quis alius est nisi Christus, qui apprehendit draconem, id est diabolum, et ligavit eum ?

b. Item, super illud Psalmi: "Vidi impium superexaltatum", Glossa: "Hoc maxime ante adventum Christi, tempore ante Legem et sub Lege, cum homines velut gregem post se trahebat; sed tertio tempore, scilicet tempore gratiae, et tertio die, scilicet resurrectionis Christi, humiliatus est superbus".

c. Praeterea, ad Rom. 5,20: "Ubi superabundavit delictum, superabundavit et gratia". Sed haec superabundantia gratiae non ob aliud est nisi ut alligetur potestas diaboli; ergo amplius ligata est potestas diaboli quam prius.

d. Item, Matth. 8, 31: "Mitte nos in gregem parcorum". Sed quid est haec missio nisi permissio? Ergo potestas diaboli amplius ligata est: videtur enim ex hoc quod non habeat potestatem tantam, cum ad liberationem hominum petat mitti in gregem porcorum. Ibi enim dicit n: "Dignior homo bestiis, cum propter salutem duorum hominum duo millia porcorumperierunt; permittit, ut sit occasio salutis hominum per interfectionem porcorum".

Sed videtur contrarium, 1. per hoc quod dicitur Apoc. 12,12: "Descendit ad nosdiabolus habens iram magnam". Ergo, cum descensus eius sit per tentationem, maior est tentatio ipsius diaboli nunc quam prius.

2. Praeterea, dicit B. Gregorius quod "acriores, quam consueverat, tentationes admovet".

[Solutio]: Ad quod dicendum quod dupliciter dicitur potestas diaboli ligata: vel ex parte gratiae Dei per Christum mediatorem vel ex parte bonitatis in ipsis qui tentantur. Quantum ergo est ex parte ipsius gratiae Dei, magis ligata est potestas diaboli post adventum Christi quam prius. Quantum autem est ex parte eorum qui tentantur, in quibusdam magis ligata est, in quibusdam vero amplius est soluta: quanto enim maior est gratia Dei, tanto contemptus illius, est maior. Et ideo dicitur Hebr. 10, 28-29: "Irritam quis faciens legem Moysi sine ulla miseratione duobus aut tribus testibus moritur; quanto magis deteriora meretur supplicia, qui Filium Dei conculcaverit et sanguinem Testamenti pollutum duxerit et spiritui gratiae contumeliam fecerit" ?

[Ad obiecta]: a—d. Ad id vero quod obiectum. est, dicendum quod primae rationes ad hoc innituntur quod per adventum Christi, quantum est ex parte gratiae, facta sit cohibitio potestatis diaboli.

1. Illa vero ratio, quae primo ponitur in contrarium, ad hoc tendit quod vehementior erit appetitus diaboli in fine mundi propter temporis brevitatem. Unde tunc erit quasi quaedam solutio tempore Antichristi. Unde dicit Augustinus, in XX De civitate Dei: "Si permitteretur in tamlongo tempore et tanta infirmitate multorum, plurimos tales, quales Deus id perpeti non vult, et fideles deiceretet ne crederent alii impediret; quod ne taceret, alligatus est; tunc autem solvetur, quando tempus breve erit".

2. Ad secundum vero dicendum quod acriores insurgunt tentationes, secundum illud Luc. 11,26: "Assumpsit septem spiritus nequiores se". Primo enim fiebant tentationes per genera peccatorum communium, nunc autem fiunt per quasdam adinventiones peccatorum. Praeterea, nunc magis tentat per simulationem boni: in hoc enim genere tentationis facilius homo decipitur. Praeterea, tempore martyrum manifeste saeviebat, nunc autem occulte insidiatur, et gravior est tentatio et magis timenda, cum occulte quam cum manifeste. Unde, super illud Psalmi: "Expectans expectavi Dominum", Glossa: "Magis timendus est diabolus, cum fallit ut draco, quam cum saevit ut leo; illicenim cogit, hic docet negare Christum".

Tertio quaeritur utrum diabolus aliquando vincatur a bonis, ita ut ulterius tentare non possit.

Quod videtur, 1. per hoc quod dicitur Iosue 11,21, super illud: "In tempore illo venit Iosue et interfecit" etc., Adamantius: "Sancti, contra istosincentores peccatorum pugnantes et vincentes unumquemque, minuunt exercitum daemonum et velut plurimos equos interimunt".

2. Similiter dicitur ibis: "Singuli victiin abyssum vel inexteriores tenebrasabducuntur a iusto iudice Christo".

Ex quibus accipitur quod, cum victi sunt, ulterius tentare non possunt. Quid enim est interficere, nisi potestatem tentandi auferre? Quid etiam est mitti in abyssum, nisi tentationis potestatem auferre et magnitudini poenae subiacere?

Contrarium haberi videtur ratione. a. Tentatio enim diaboli permittitur a Domino ad probationem electorum et ad poenam reproborum; sed utraque istarum utilitatum ex misericordia vel iustitia Dei necessaria est usque ad finem mundi; ergo a nullo auferenda est potestas tentandi; sicut enim dicitur ibidem, scilicet Iosue 11,19: "Quidam spiritus tentant de peccato irae, quidam de alio peccato". Si ergo auferretur potestas tentandi alicui daemonum, videretur quod alicui homini auferretur vel tentatio ad probationem vel ad punitionem; non ergo alicui aufertur potestas tentandi.

b. Praeterea, diabolus tentando servit Domino, sicut habetur super illud Iob 40,23: "Numquid accipies eum servum sempiternum" ? Ubi dicit Glossa: "Servus sempiternus est, dum Dei laudibus nesciens servit". Si ergo Deus non vult minui servitium suum, non vult quod omnino auferatur potestas tentandi: nam si auferretur, non iam serviret tentando; restat ergo quod permissio divina est ut quivis tentet.

c. Praeterea, si victus esset et non posset ulterius tentare, non acrius insurgeret; sed acrius insurgit, cum homo fortius resistit, sicut dicit B. Gregorius, super illud Iob 3,8: "Qui parati rati surit suscitare Leviathan": "Qui in ipsa blanda suggestione insidias suggestoris deprehendunt, contra se amplius suscitant Leviathan; aliis, quos secure possidet, dormit, sed iis evigilat ad omnem pugnam". Ex quo accipitur quod fortius insurgit diabolus contra fortius resistentes.

[Solutio]: Ad quod dicendum per hoc quod dicitur ab Adamantio: "Qui pudice vivendo fornicationis spiritum superavit, non ultra fas est illum spiritum, qui ab eo victus est, alium hominem impugnare". Sed hoc opinando dicit. Potest tamen esse ut, si plene victus esset, non ulterius tentaret illo genere tentationis; sed, quia in hac vita non est plena victoria, ut dicit B. Gregorius, victis vitiis aliquid minimum remanet quod vinci non potest, ideo verisimile est quod semper remanet aliqua materia tentationis, et ideo non usquequaque desistit tentare.

[Ad obiecta]: 1. Ad id vero quod obiectum est, dicendum quod non est simile de interfectione et de victoria tentationis. Post interfectionem enim non resurgit hostis ad pugnandum; post victoriam vero tentationis potest hostis surgere ad tentandum, nisi ab eo auferatur potestas vel cohibeatur; minui autem exercitum daemonum est vincere varietatem tentationum.

2. Ad id vero quod obicitur de missione in abyssum, dicendum quod abyssus vocatur profunditas poenae, in quam mittentur post diem iudicii, sicut dicit B. Ambrosius: "Sciebant daemones per adventum Domini se aliquando in abyssum mergendos".

Quarto quaeritur utrum diabolus, victus super aliquo peccato, habeat ligatam potestatem ut non possit ulterius tentare de illo.

Quod videtur, 1. per supra dictam auctoritatem Adamantii.

2. Videtur etiam per simile in pugna corporali, quae dicitur monomachia. Cum enim victus est aliquis, non ulterius conceditur ei ex iustitia potestas bellandi ; quare similiter videtur ex iustitia divina quod sic sit in bello spirituali; ergo victo in aliquo genere peccati, non conceditur ulterius potestas pugnandi.

Sed videtur contrarium, a. per hoc quod dicitur in libro Iudic. 2, 21: "Non delebo gentes, quas dimisit Iosue" ; et 3,4: "Dimisit eos, ut in ipsis experiretur Israel", ubi dicit n: "Patet causa quareIesus non delevit gentes, ut essent in quibus probarentur". Cum ergo sint necessaria bella, sicut ibidem dicitur, necessariae sunt tentationes.

[Solutio]: 1. Ad quod dicendum quod ex praedicta auctoritate non habetur quod non possit tentare, sed quod non habeat audaciam tentandi. Et, si sic esset, non est contrarium illud quod dicitur in libro Iudicum ; non enim dicitur determinate de aliquo peccato, sed in genere, quod tentationes peccatorum valent ad exercitium iustorum.

2. Ad aliud vero dicendum quod non est simile in bello materiali et bello spirituali. Victus enim in bello materiali, quod dicitur monomachia, non habet ex iustitia ulterius potestatem pugnandi, quia reputatur infamis, quasi de periurio convictus; in bello vero spirituali, quia tentationes prosunt electis, permittitur potestas diaboli tentare, non propter bonum ipsius tentantis, sed propter utilitatem eius qui tentatur.

Quinto quaeritur utrum ita sit ligata potestas diaboli vel aliorum, ut aliquam personam determinatam tentare non possit.

Quod videtur. 1. Si enim victus in aliquo genere tentationis ab aliquo, non tentat de eodem, multo fortius victus in quolibet genere tentationis non tentabit eumdem; sed in quo est extinctus fomes peccati, habet potestatem vincendi in quolibet genere tentationis; si ergo vincat, ulterius diabolus non habet potestatem tentandi illum.

2. Quod etiam videtur in Christo, ubi nullus erat fomes: diabolus enim, cum tentavit eum triplici tentatione, non ultra legitur ipsum ullo genere tentationum talium tentasse.

Sed contrarium videtur, a. quia semper est voluntas diaboli ad tentandum et semper talibus proficit tentatio qui confirmati sunt in bono, qui proficere possunt; ergo a Domino non cohibetur potestas tentandi talem; non ergo respectu alicuius personae determinatae est potestas diaboli ligata: neque enim ex parte eius, cum semper velit, nec ex parte Domini, cum semper proficiat in quibus proficere potest.

[Solutio]: 1—2. Ad quod dicendum quod non est potestas diaboli ligata respectu alicuius personae quin possit tentare et tentet, sed quod non tentet usque ad casum vel quousque succumbat tentationi, in hoc est ligata potestas ipsius. Praeterea, est quaedam tentatio exterior et este quaedam tentatio interior. A tentatione interiori cohibetur in illis in quibus est fomes extinctus vel ubi non est fomes, sicut fuit in Christo; a tentatione vero exteriori non cohibetur: si enim in aliquo esset cohibitio a tentatione exteriori, multo magis videretur in Christo quam in aliquo alio.