Table of Contents
Summa contra gentiles
Liber 1
Caput 1
Caput 2
Caput 3
Caput 4
Caput 5
Caput 6
Caput 7
Caput 8
Caput 9
Caput 10
Caput 11
Caput 12
Caput 13
Caput 14
Caput 15
Caput 16
Caput 17
Caput 18
Caput 19
Caput 20
Caput 21
Caput 22
Caput 23
Caput 24
Caput 25
Caput 26
Caput 27
Caput 28
Caput 29
Caput 30
Caput 31
Caput 32
Caput 33
Caput 34
Caput 35
Caput 36
Caput 37
Caput 38
Caput 39
Caput 40
Caput 41
Caput 42
Caput 43
Caput 44
Caput 45
Caput 46
Caput 47
Caput 48
Caput 49
Caput 50
Caput 51
Caput 52
Caput 53
Caput 54
Caput 55
Caput 56
Caput 57
Caput 58
Caput 59
Caput 60
Caput 61
Caput 62
Caput 63
Caput 64
Caput 65
Caput 66
Caput 67
Caput 68
Caput 69
Caput 70
Caput 71
Caput 72
Caput 73
Caput 74
Caput 75
Caput 76
Caput 77
Caput 78
Caput 79
Caput 80
Caput 81
Caput 82
Caput 83
Caput 84
Caput 85
Caput 86
Caput 87
Caput 88
Caput 89
Caput 90
Caput 91
Caput 92
Caput 93
Caput 94
Caput 95
Caput 96
Caput 97
Caput 98
Caput 99
Caput 100
Caput 101
Caput 102
Liber 2
Caput 1
Caput 2
Caput 3
Caput 4
Caput 5
Caput 6
Caput 7
Caput 8
Caput 9
Caput 10
Caput 11
Caput 12
Caput 13
Caput 14
Caput 15
Caput 16
Caput 17
Caput 18
Caput 19
Caput 20
Caput 21
Caput 22
Caput 23
Caput 24
Caput 25
Caput 26
Caput 27
Caput 28
Caput 29
Caput 30
Caput 31
Caput 32
Caput 33
Caput 34
Caput 35
Caput 36
Caput 37
Caput 38
Caput 39
Caput 40
Caput 41
Caput 42
Caput 43
Caput 44
Caput 45
Caput 46
Caput 47
Caput 48
Caput 49
Caput 50
Caput 51
Caput 52
Caput 53
Caput 54
Caput 55
Caput 56
Caput 57
Caput 58
Caput 59
Caput 60
Caput 61
Caput 62
Caput 63
Caput 64
Caput 65
Caput 66
Caput 67
Caput 68
Caput 69
Caput 70
Caput 71
Caput 72
Caput 73
Caput 74
Caput 75
Caput 76
Caput 77
Caput 78
Caput 79
Caput 80
Caput 81
Caput 82
Caput 83
Caput 84
Caput 85
Caput 86
Caput 87
Caput 88
Caput 89
Caput 90
Caput 91
Caput 92
Caput 93
Caput 94
Caput 95
Caput 96
Caput 97
Caput 98
Caput 99
Caput 100
Caput 101
Liber 3
Caput 2 : Quod omne agens agit propter finem.
Caput 3 : Quod omne agens agit propter bonum.
Caput 4 : Quod malum est. praeter intentionem in rebus.
Caput 5 : Rationes quibus videtur probari quod malum non sit praeter intentionem.
Caput 6 : Rationes quibus videtur probari quod malum non sit praeter intentionem.
Caput 7 : Quod malum non est aliqua essentia.
Caput 8 : Rationes quibus videtur probari quod malum sit natura vel res aliqua.
Caput 9 : Rationes quibus videtur probari quod malum sit natura vel res aliqua.
Caput 10 : Quod causa mali est bonum.
Caput 11 : Quod malum fundatur in bono.
Caput 12 : Quod malum non totaliter consumit bonum.
Caput 13 : Quod malum habet aliquo modo causam.
Caput 14 : Quod malum est causa per accidens.
Caput 15 : Quod non est summum malum.
Caput 16 : Quod finis cuiuslibet rei est bonum.
Caput 17 : Quod omnia ordinantur in unum finem, qui est deus.
Caput 18 : Quomodo deus sit finis rerum.
Caput 19 : Quod omnia intendunt assimilari deo.
Caput 20 : Quomodo res imitentur divinam bonitatem.
Caput 21 : Quod res intendunt naturaliter assimilari deo in hoc quod est causa.
Caput 22 : Quomodo diversimode res ordinantur in suos fines.
Caput 23 : Quod motus caeli est a principio intellectivo.
Caput 24 : Quomodo appetunt bonum etiam quae cognitione carent.
Caput 25 : Ouod intelligere deum est finis omnis intellectualis substantiae.
Caput 26 : Utrum felicitas consistat in actu voluntatis.
Caput 27 : Quod felicitas humana non consistit in delectationibus carnalibus,
Caput 28 : Quod pl non consistit in honoribus.
Caput 29 : Quod felicitas hominis non consistit in gloria.
Caput 30 : Quod felicitas hominis non consistit in divitiis.
Caput 31 : Felicitas non consistit in potentia mundana.
Caput 32 : Quod felicitas non consistit in bonis corporis.
Caput 33 : Quod felicitas humana non consistit in sensu.
Caput 34 : Quod ultima hominis felicitas non consistit in actibus virtutum moralium.
Caput 35 : Quod ultima felicitas non sit in actu prudentiae.
Caput 36 : Quod felicitas non consistit in operatione artis.
Caput 37 : Quod ultima felicitas hominis consistit in contemplatione dei
Caput 38 : Quod felicitas humana non consistit in cognitione dei quae communiter habetur a pluribus.
Caput 39 : Uod felicitas humana non consistit in cognitione dei quae habetur per demonstrationem.
Caput 40 : Quod felicitas humana non consistit in cognitione dei quae est per fidem
Caput 42 : Quod non possumus in hac vita cognoscere substantias separatas sicut ponit alexander.
Caput 43 : Quod non possumus in hac vita intelligere substantias separats sicut ponit averroes,
Caput 45 : Quod non possumus in hac vita intelligere substantias separatas.
Caput 46 : Quod anima in hac vita non intelligit seipsam per seipsam.
Caput 47 : Quod non possumus in hac vita videre deum per essentiam. .
Caput 48 : Quod ultima hominis felicitas non sit in hac vita.
Caput 51 : Quomodo deus per essentiam videatur.
Caput 55 : Quod intellectus creatus non comprehendit divinam substantiam.
Caput 56 : Quod nullus intellectus creatus, videndo deum, videt omnia quae in eo videri possunt.
Caput 57 : Quod omnis intellectus, cuiuscumque gradus, particeps esse potest divinae visionis.
Caput 58 : Quod unus alio perfectius deum videre potest.
Caput 59 : Quomodo videntes divinam substantiam omnia vident.
Caput 60 : Quod videntes deum omnia simul vident in ipso.
Caput 61 : Quod per visionem dei aliquis fit particeps vitae aeternae.
Caput 62 : Quod videntes deum in perpetuum eum videbunt.
Caput 63 : Oualiter in illa ultima felicitate omne desiderium hominis completur.
Caput 64 : Quod deus sua providentia gubernat res.
Caput 65 : Quod deus conservat res in esse.
Caput 66 : Quod nihil dat esse nisi inquantum agit in virtute divina.
Caput 67 : Quod deus est causa operandi omnibus operantibus.
Caput 68 : Quod deus est ubique.
Caput 69 : De opinione eorum qui rebus naturalibus proprias subtrahunt actiones.
Caput 70 : Iuororo hum effectus sit a deo et a natura agente.
Caput 71 : Quod divina providentia non excludit totaliter malum a rebus.
Caput 72 : Quod divina providentia non excludit contingentiam a rebus.
Caput 73 : Quod divina providentia non excludit arbitrii libertatem.
Caput 74 : Quod divina providentia non excludit fortunam et casum.
Caput 75 : Quod providentia dei sit singularium contingentium.
Caput 76 : Quod providentia dei sit omnium singularium immediate.
Caput 77 : Quod executio divinae providentiae fit mediantibus causis secundis.
Caput 78 : Quod mediantibus creaturis intellectualibus aliae creaturae reguntur a deo.
Caput 79 : Quod substantiae intellectivae inferiores reguntur per superiores.
Caput 80 : De ordinatione angelorum ad invicem.
Caput 81 : De ordinatione hominum ad invicem et ad alia.
Caput 82 : Quod inferiora corpora reguntur a deo per corpora caelestia.
Caput 83 : Epilogus praedictorum.
Caput 84 : Quod corpora caelestia non imprimant in intellectus nostros.
Caput 85 : Quod corpora caelestia non sunt causae voluntatum et electionum nostrarum.
Caput 89 : Quod motus voluntatis causatur a deo, et non solum potentia voluntatis.
Caput 90 : Quod electiones et voluntates humanae subduntur divinae providentiae.
Caput 91 : Quomodo res humanae ad superiores causas reducantur.
Caput 93 : De fato: an sit, et quid sit.
Caput 94 : De certitudine divinae providentiae
Caput 95 : Quod immobilitas divinae providentiae utilitatem orationis non excludit.
Caput 96 : Quod immobilitas divinae providentiae utilitatem orationis non excludit.
Caput 97 : Quomodo dispositio providentiae habeat rationem.
Caput 98 : Quomodo deus possit facere praeter ordinem suae providentiae, et quomodo non.
Caput 100 : Quod ea quae deus facit praeter naturae ordinem non sunt contra naturam.
Caput 102 : Quod solus deus facit miracula
Caput 104 : Quod opera magorum non sunt solum ex impressione caelestium corporum.
Caput 105 : Unde magorum operationes efficaciam habeant.
Caput 108 : Rationes quibus probari videtur quod in daemonibus possit esse peccatum.
Caput 109 : Quod in daemonibus possit esse peccatum, et qualiter..
Caput 110 : Solutio praemissarum rationum.
Caput 111 : Quod speciali quadam ratione creaturae rationales divinae providentiae subduntur.
Caput 112 : Quod creaturae rationales gubernantur propter seipsas, aliae vero in ordine ad eas.
Caput 114 : Quod divinitus hominibus leges dantur.
Caput 115 : Quod lex divina principaliter hominem ordinat in deum.
Caput 116 : Quod finis legis divinae est dilectio dei.
Caput 117 : Quod divina lege ordinamur ad dilectionem proximi.
Caput 118 : Quod per divinam legem homines ad rectam fidem obligantur.
Caput 119 : Quod per quaedam sensibilia mens nostra dirigitur in deum.
Caput 120 : Quod latriae cultus soli deo est exhibendus.
Caput 121 : Quod divina lex ordinat hominem secundum rationem circa corporalia et sensibilia.
Caput 123 : Quod matrimonium debet esse indivisibile.
Caput 124 : Quod matrimonium debeat esse unius ad unam.
Caput 125 : Quod matrimonium non debet fieri inter propinquos.
Caput 126 : Quod non omnis carnalis commixtio est peccatum.
Caput 127 : Quod nullius cibi usus est peccatum secundum se.
Caput 128 : Quomodo secundum legem dei homo ordinatur ad proximum.
Caput 130 : De consiliis quae dantur in lege divina.
Caput 131 : De errore impugnantium voluntariam paupertatem.
Caput 132 : De modis vivendi eorum qui voluntariam paupertatem sequuntur
Caput 133 : Quomodo paupertas sit bona.
Caput 134 : Solutio rationum supra inductarum contra paupertatem.
Caput 136 : De errore eorum qui perpetuam continentiam impugnant.
Caput 137 : De errore eorum qui perpetuam continentiam impugnant.
Caput 138 : Contra eos qui vota impugnant.
Caput 139 : Quod neque merita neque peccata sint paria.
Caput 140 : Quod actus hominis puniuntur vel praemiantur a deo.
Caput 141 : De differentia et ordine poenarum.
Caput 142 : Quod non omnia praemia et poenae sunt aequales.
Caput 143 : De poena quae debetur peccato mortali et veniali per respectum ad ultimum finem. ,
Caput 144 : Quod per peccatum mortale ultimo fine ehe in aeternum privatur.
Caput 145 : Quod peccata puniuntur etiam per experientiam alicuius nocivi.
Caput 146 : Quod iudicibus licet poenas inferre.
Caput 147 : Quod homo indiget divino auxilio ad beatitudinem consequendam,
Caput 148 : Quod per auxilium divinae gratiae homo non cogitur ad virtutem.
Caput 149 : Quod divinum auxilium homo promereri non potest.
Caput 150 : Quod praedictum auxilium gratia nominatur. et quid sit gratia gratum faciens.
Caput 151 : Quod gratia gratum faciens causat in nobis dilectionem dei.
Caput 152 : Quod divina. gratia causat in nobis fidem.
Caput 153 : Quod divina gratia cast in nobis spem.
Caput 154 : De donis gratiae gratis datae. in quo de divinationibus daemonum.
Caput 155 : Quod homo indiget divino auxilio ad perseverandum in bono.
Caput 156 : Quod ille qui decidit- a gratia per peccatum, potest iterum per gratiam reparari.
Caput 157 : Quod homo a peccato liberari non potest nisi per gratiam.
Caput 158 : Qualiter homo a peccato liberatur.
Caput 160 : Quod homo in peccato. existens sine gratia peccatum vitare non potest.
Caput 161 : Quod deus aliquos a peccato liberat, et aliquos in peccato relinquit.
Caput 162 : Quod deus nemini est causa peccandi
Caput 163 : De praedestinatione, reprobatione, et electione divina.
Liber 4
Caput 1
Caput 2
Caput 3
Caput 4
Caput 5
Caput 6
Caput 7
Caput 8
Caput 9
Caput 10
Caput 11
Caput 12
Caput 13
Caput 14
Caput 15
Caput 16
Caput 17
Caput 18
Caput 19
Caput 20
Caput 21
Caput 22
Caput 23
Caput 24
Caput 25
Caput 26
Caput 27
Caput 28
Caput 29
Caput 30
Caput 31
Caput 32
Caput 33
Caput 34
Caput 35
Caput 36
Caput 37
Caput 38
Caput 39
Caput 40
Caput 41
Caput 42
Caput 43
Caput 44
Caput 45
Caput 46
Caput 47
Caput 48
Caput 49
Caput 50
Caput 51
Caput 52
Caput 53
Caput 54
Caput 55
Caput 56
Caput 57
Caput 58
Caput 59
Caput 60
Caput 61
Caput 62
Caput 63
Caput 64
Caput 65
Caput 66
Caput 67
Caput 68
Caput 69
Caput 70
Caput 71
Caput 72
Caput 73
Caput 74
Caput 75
Caput 76
Caput 77
Caput 78
Caput 79
Caput 80
Caput 81
Caput 82
Caput 83
Caput 84
Caput 85
Caput 86
Caput 87
Caput 88
Caput 89
Caput 90
Caput 91
Caput 92
Caput 93
Caput 94
Caput 95
Caput 96
Caput 97
Capitulum 46
Quod anima in hac vita non intelligit seipsam per seipsam.VIDETUR autem difficultas quaedam contra praedicta afferri ex quibusdam Augustini verbis,quae diligenter pertractanda sunt. Dicit enim in nono de Trirnitate libro: "Mens, sicut corporearum rerum notitias per sensus corporis colligit, sic incorporearum rerum per semetipsam. Ergo et seipsam per seipsam novil: quoniam est incorporea". Ex his enim verbis videtur quod mens nostra se per seipsam intelligat, et intelligendo se, intelligat substantias separatas: quod est contra prae-ostensa. Inquirere ergo oportet quomodo anima nostra per seipsam intelligat se.
Impossibile est autem dici quod per seipsam intelligat de se quid est. Per hoc enim fit potentia cognoscitiva actu cognoscens, quod est in ea id quo cognoscitur. Et si quidem sit in ea in potentia, cognoscit in potentia; si autem in actu, cognoscit actu; si autem medio modo, cognoscit habitu. Ipsa autem anima semper sibi adest actu, et nunquam in potentia vel in habitu tantum. Si igitur per seipsam anima .seipsam cognoscit quid est, semper actu intelliget de se quid est. Quod patet esse falsum.
Adhuc. Si anima per seipsam cognoscit de se quid est; omnis autem homo arfimam habet: omnis igitur homo cognoscit de anima quid est. Quod patet esse falsum.
Amplius. Cognitio quae fit per aliquid naturaliter nobis inditum, est naturalis: sicut principia indemonstrabilia, quae cognoscuntur per lumen intellectus agentis. Si igitur nos de anima scimus quid est per ipsam animam, hoc erit naturaliter notum. In his autem quae sunt naturaliter nota, nullus potest errare: in cognitione enim principlorum indemonstrabilium nullus errat. Nullus igitur erraret circa animam quid est, si hoc anima per seipsam cognosceret. Quod patet esse falsum: cum multi opinati sint animam esse hoc vel illud corpus, et aliqui numerum, vel harmoniam; Non igitur anima per seipsam cognoscit de se quid est.
Amplius. In quolibet ordine, quod est per se est prius eo quod est per aliud, et principium eius. Quod ergo est per se notum, est prius notum omnibus quae per aliud cognoscuntur, et principium cognoscendi ea: sicut primae pro-; positiones conclusionibus. Si igitur anima per seipsam de se cognoscit quid est, hoc erit per se notum, et per consequens primo notum et principium cognoscendi alia. Hoc autem patet esse falsum: nam quid est anima non supponitur in ;»
scientia quasi notum, sed proponitur ex aliis quaerendum. Non igitur anima de seipsa cognoscit quid est per seipsam.
Patet autem quod nec ipse Augustinus hoc voluit. Dicit enim in X libro de Trin., quod: "anima, cum sui nolitiam quaerit, non velut absenlem se quaerit cernere, sed praesentem se curat discernere: non ut cognoscat se, quasi non norit; sed ut dignoscat ab eo quod alterum novit". Ex quo dat intelligere quod anima per se cognoscit seipsam quasi praesentem, non quasi ab aliis distinctam. Unde et in hoc dicit aliquos errasse, quod animam non distinxerunt ab illis quae sunt ab ipsa diversa. Per hoc autem quod scitur de
re quid est, scitur res prout est ab aliis distincta: :; unde et definitio, quae significat quid est res, distinguit definitum ab omnibus aliis. Non igitur voluit Augustinus quod anima de se cognoscat quid est per seipsam.
Sed nec Aristoteles hoc voluit. Dicit enim in III de Anima, quod intellectus possibilis intelligit se sicut alia. Intelligit enim se per speciem intelligibilem, qua fit actu in genere intelligibilium. In se enim consideratus, est solum in potentia ad.esse intelligibile: nihil autem cognoscitur se-; cundum quod est in potentia, sed secundum quod est actu. Unde substantiae separatae, quarum substantiae sunt ut aliquid actu ens in genere intelligibilium, de se intelligunt quid sunt per suas substantias: intellectus vero possibilis » noster per speciem intelligibilem, per quam fit actu intelligens. Unde et Aristoteles, in III de Anima, ex ipso intelligere demonstrat naturam intellectus possibilis, scilicet quod sit immixtus et incorruptibilis, ut ex praemissis patet.
Sic igitur, secundum intentionem Augustini, mens nostra per seipsam novit seipsam inquantum de se cognoscit quod est. Ex hoc enim ipso quod percipit se agere, percipit se esse; agit autem per seipsam; unde per seipsam de se cognoscit quod est.
Sic ergo et de substantiis separatis anima, cognoscendo seipsam, cognoscit quia sunt: non autem quid sunt, quod est earum substantias intelligere. Cum enim de substantiis separatis hoc quod sint intellectuales quaedam substantiae cognoscamus, vel per demonstrationem vel per fidem, neutro modo hanc cognitionem accipere possemus nisi hoc ipsum quod est esse intellectuale, anima nostra ex seipsa cognosceret. Unde et scientia de intellectu animae oportet uti ut principio ad omnia quae de substantiis separatis cognoscimus.
Non autem oportet quod, si per scientias speculativas possumus pervenire ad sciendum de anima quid est, quod possimus ad sciendum quod quid est de substantiis separatis per huiusmodi scientias pervenire: nam intelligere nostrum, per quod pervenimus ad sciendum de anima nostra quid est, multum est remotum ab intelligentia substantiae separatae. Potest tamen per hoc quod scitur de anima nostra quid est, perveniri ad sciendum aliquod genus remotum substantiarum separatarum: quod non est earum substantias intelligere.
Sicut autem de anima scimus quia est per seipsam, inquantum eius actus percipimus; quid autem sit, inquirimus ex actibus et obiectis per principia scientiarum speculativarum: ita etiam de his quae sunt in anima nostra, scilicet potentiis et habitibus, scimus quidem quia sunt, inquantum actus percipimus; quid vero sint, ex ipsorum actuum qualitate invenimus.
On this page