III, D. 30, A. 1, Q. 1

Et quod sic, videtur. Super illud Psalmi [118: 72] : "Bonum mihi Lex oris tui" etc., dicit Augustinus: "Plus diligit caritas Deum quam cupiditas millia auriet argenti". Hoc est verum de quantulacumque caritate ; et si hoc, quantulacumque caritas excedit omnem cupiditatem sua virtute. Si ergo magnitudo tentationis attenditur secundum magnitudinem cupiditatis, videtur quod per quantulamcumque caritatem possumus maximae tentationi resistere.

Item, Gregorius : "Debilis est hostis, qui non vincit nisi volentem" ; sed quantulamctimque habet homo caritatem , habet quo potens est non velle vinci : ergo, si per nolle vinci resistit omni tentationi et tentatori, videtur quod per quantulamcunique caritatem possit homo superare omnem tentationem.

Item, potentior est caritas in bonum quam sit culpa in malum ; sed peccatum mortale quantumcumque parvum sufficit ad expellendam magnam gratiam : ergo caritas, quantumcumque parva sit, sufficiens est resistere. tentationi maximae.

Item, caritas, quantumcumque parva sit, hominem facit diligere Deum propter se et super omnia et facit hominem in Deum confidere plus quam in se ; sed qui Deum propter se et super omnia amat et in Deum confidit habet Deum adiutorem, et qui habet Deum adiutorem omni tentationi potest resistere : ergo homo ex quantulacumque caritate superare potest omnem tentationem.

Item, gratia, quantumcumque sit modica, potentior est et excellentior quam. natura ; sed homo in statu innocentiae, in puris naturalibus constitutus, poterat quantaecumque tentationi resistere : ergo existens in gratia potest quantaecumque tentationi resistere, quantulamcumque habeat caritatem.

Item, esto quod aliquis habeat modicam caritatem et tentetur magna tentatione, aut potest illi resistere aut non potest. Si potest, habeo propositum. Si non potest, et nullus peccat in eo quod vitare non potest, ergo consentiendo tali tentationi non peccat. Sed hoc est falsum : ergo et illud ex quo hoc sequitur : redit ergo idem quod prius.

Sed contra : I ad Corinthios 10, 13 : "Fidelis Deus, qui non permittit vos tentari supra id quod potestis" ; constat, quod loquitur habentibus caritatem. Ergo, si Deus permitteret, diabolus tentaret hominem habentem caritatem supra posse : ergo non videtur quod cum quantulacumque caritate possit homo resistere tentationi maximae.

Item, super illud Psalmi [25, 2] : "Proba me, Domine, et tenta me", dicit auctoritas : "Prius vires nostras inspice, et postea tentari permitte". Sed hoc non peteret nisi posset tentari supra vires : ergo videtur quod aliqua tentatio sit cui non sufficit resistere virtus caritatis mocticae et imperfectae.

Item, Ambrosius, in quodam sermone De Confessoribus : Sed maiores vires habet caritas perfecta quam imperfecta : ergo, si illa habet luctam suis viribus proportionabilem, videtur quod aliqua lucta sit supra vires caritatis imperfectae.

Item, virtus caritatis maxime relucet in pugna et tentationis victoria. Ergo, si quantulacumque caritas potest resistere niaximae tentationi, videtur quod modica caritas sit maximae virtutis et perfectionis ; quod si est manifeste falsum, restat quod et illud ex quo sequitur.

Item, magnitudo coronae attenditur secundum magnitudinem pugnae. Ergo, si modica caritas resistere posset tentationi maxiniae, videtur quod maxima corona deberetur caritati minimae ; sed hoc est falsum manifeste : ergo etc.

Item, quaedam est pugna, ex cuius victoria purificatur anima ab omnibus venialibus et statim evolat in caelum, sicut est quando pro iustitia mors homini intentatur. Ergo, si modica caritas posset resistere quantaecumque tentationi, modica caritas posset omnia venialia delere et statim in caelum facere evolare ; quodsi hoc absurdum est, restat idem quod prius.

Respondeo : Ad praedictorum intelligendum notandum quod cum quaeritur, utrum quantulacumque caritas possit resistere quantaecumque tentationi, hoc dupliciter potest intelligi : aut loquendo de potestate caritatis per comparationem ad adiutorium divinae providentiae gubernantis aut per comparationem ad vires liberi arbitrii cooperantis. Secundum utrumque istorum modorum fuit hic duplex modus dicendi.

Si enim loquamur per comparationem ad dispositionem divini regiminis, sic dixerunt aliqui quod ex quantulacumque caritate potest quis resistere quantaecumque tentationi ; alii vero quod non. Et utrique verum dicere potuerunt nec sibi contradicunt, si recte intelligantur.

Si enim loquamur quantum ad tentationis exordium, quantulacumque caritas potest resistere quantaecumque tentationi, quia Deus hominem habentem caritatem nun quam deserit, nisi ille voluntarie ab eo recedat ; quin potius, secundum quod augetur tentationis bellum, operatur Deus caritatis augmentum. Unde quantumcumque sit modica caritas in homine, nunquam potest invitus ab adversario deici, quia, secundum quod crescit bellum, crescit adiutorium, si homo faciat quod in se est. Si autem loquamur de tentatione quantum ad consummationem victoriae, sic non potest esse quod homo ex modica caritate resistat tentationi maximae, quia non patitur ordo divinae iustitiae quin ex victoria magni belli fiat amplificatio meriti. Unde sicut ista duo non contradicunt, sed simul vera sunt, possibile est quod ex parva caritate in principio tentationis et magna in fine resistatur magnae tentationi ; et iterum, possibile est quod ex parva caritate in principio et in fine non resistatur magnae tentationi : sic non obviant sibi illae duae opiniones.

Similiter, si loquamur de potentia caritatis per comparationem ad vires liberi arbitrii cooperantis, duplex fuit opinio. Nam quidam dixerunt quod ex quantulacumque caritate potest quis resistere quantaecumque tentationi ; quidam quod non. Et ratio huius est, quia de viribus liberi arbitrii adiuti a gratia est loqui dupliciter : vel quantum ad libertatem voluntatis vel quantum ad vitium difficultatis ad bonum et pronitatis ad malum.

Si igitur loquamur de gratia per comparationem ad libertatem voluntatis, sic, cum ipsa voluntas de se sit libera ad consentiendum et per gratiam sit liberata a servitute peccati et cogi non possit, potest quantaecumque tentationi resistere. Si autem loquamur per comparationem ad vitium difficultatis et pronitatis, sic non potest resistere impulsui tentationis fortis, nisi caritas adeo fortis sit quod suo vigore contra pronitatem refrenet a malo et contra difficultatem accendat ad bonum. Liberum enim arbitrium, ex una parte adiutum adiutorio gratiae, ex alia parte corruptum vitio concupiscentiae, quando excitatur in ipso per tentationem impetus concupiscentiae, secundum quod magis et magis fortiter excitatur, secundum hoc indiget maiori repressivo. Et sic diversis considerationibus concedi adhuc potest de caritate per comparationem ad liberum arbitrium quod quantulacumque caritas potest resistere quantaecumque tentationi et quod non potest : potest quidem, si comparetur ad dominium libertatis ; non potest, si comparetur ad vitium pronitatis et difficultatis. Et hoc melius patet, si quis consideret et attendat et experimento cognoscat statum et conflictum hominum tentatorum est.

Ex his patet responsio ad quaestionem propositam. Patet etiam nihilominus responsio ad obiecta. Nam rationes, quae probant quod quantulacumque caritas potest resistere quantaecumque tentationi, procedunt de ipsa caritate per comparatipnem ad Deum ipsam adiuvantem et promoventem et per comparationem ad voluntatis libertatem, sicut intuenti apparet.

Verumtamen illa ratio, quam obicit de peccato, non valet. Quod enim dicitur quod quantumcumque parvum peccatum sufficit ad expellendam quantamcumque gratiam, hoc non est quia peccatum agat in ipsam gratiam, sed quia facit liberum arbitrium deficere a gratiae complemento. Ex hoc autem non potest inferri quod propter hoc quantulacumque gratia sufficiat ad vincendum omnem tentationis impulsum, quia facilius est deficere quam bene facere. Inferri tamen potest quod quantulacumque gratia expellere potest omne peccatum.

Ad rationes vero quae ad oppositum adducuntur manifesta est similiter responsio ; procedunt enim de ipsa caritate per comparationem ad defectum pronitatis et difficultatis, sicut patet de primis tribus rationibus ; vel per comparationem ad terminum et consummationem victoriae, cui respondet perfectio meriti et magnitudo praemii quantum ad excellentiam victoriae et coronae ; et hoc modo concessum est quod non potest esse quod modica caritas resistat tentationi magnae, quia non patitur hoc ordo divinae iustitiae, sicut praetactum est. Et secundum hanc viam procedunt tres rationes ultimae : nec oportet amplius hic immorari, quia rationes illae per se satis manifestae sunt pertractanti.