III, D. 32, Dubia

In parte ista sunt quaestiones circa litteram. Et primo dubitatur de situ huius partis. Cum enim agere de dilectione Dei spectet ad primum librum, videtur quod tractatus iste male in hoc tertio situetur. Quodsi tu dicas quod Magister hoc facit, quia eadem est dilectio qua nos diligimus Deum et qua Deus diligit nos, tunc obicitur, quod tota ista pars, quae est de caritate, male hic situetur. Si enim caritas non est habitus virtutis, sed potius donum increatum, quod est Spiritus Sanctus, videtur quod de ipsa non debeat determinari inter alias virtutes.

Respondeo : Dicendum quod ordo situationis istius capituli attenditur secundum opinionem Magistri, qua posuit, sicut tangit in littera, quod eadem est dilectio qua Deus diligit nos et qua nos diligimus Deum. Et si tu obicias, quod tunc non debuit determinare de caritate inter alias virtutes, respondetur pro ipso, quod hoc non fecit quia caritas sit species virtutis, sed quia caritas est radix virtutum. In dono enim amoris, quod est Spiritus Sanctus, ceteri virtutum habitus donantur. Potest etiam aliter dici quod hic per accidens introducitur illud capitulum. Quia enim dilectio Dei est exemplar nostrae dilectionis, ideo ad maiorem evidentiam introducitur hic tractatus de ipsa ; vel certe, ut assignetur hic differentia dilectionis divinae ad dilectionem nostram sive praecellentia, quia, cum dilectio nostra sit affectio ordinata, dilectio Dei non est nisi divina substantia vel usia.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod dilectio Dei est divina usia. Si ergo dilectio Dei est substantia et essentia, ergo videtur quod Deum diligere est Deum esse : cum ergo Deus non sit aliud a se, videtur quod nec aliud a se diligat. Item, Deus incipit aliquem diligere : ergo, si dilectio eius est eius essentia, videtur quod Deus incipiat esse. Item, nullum aeternum est temporale, et nullum temporale aeternum ; sed dilectio. Dei, qua diligit viros iustos, est temporalis, Dei substantia est aeterna : ergo Dei dilectio non est divina substantia.

Respondeo : Ad haec et consimilia breviter est dicendum quod dupliciter est loqui de dilectione Dei : aut a parte principalis significati aut a parte connotati. Si loquamur de ipsa quantum ad principale significatum, sic est Dei essentia et est quid aeternum nec est aliud quam Deus. Si vero loquamur quantum ad connotatum, sic connotat quid temporale et habet respectum ad extrinsecum, quod est a Deo diversum et quod non est Dei substantia, sed cuius Dei substantia est causa ; et quantum ad hoc currunt illa tria obiecta. Et sic patet responsio ad omnia.

Item quaeritur de hoc quod dicit : Absit, ut Deus aliquem temporaliter diligat. Videtur enim falsum. Aliquis enim, qui modo est malus, incipit esse bonus ; sed Deus malos odit et bonos diligit : ergo, cum iste desinat esse malus in tempore et incipiat esse bonus, videtur quod Deus istum temporaliter desinat odire et incipiat ipsum diligere. Item, in Deo idem est velle quod facere, sicut dicit Augustinus, et in libro primo fuit habitum : ergo idem est velle alicui bonum et facere ei bonum ; sed Deus temporaliter alicui bonum facit : ergo videtur quod temporaliter ei bonum velit, ergo temporaliter diligit.

Respondeo : Dicendum quod est dilectio electionis et dilectio approbationis. Prima. est aeterna sicut et voluntas Dei ; secunda vero ratione connotati potest esse ex tempore. Et de prima intelligit Augustinus, ipse autem opponit de secunda. Vel aliter. Hoc quod est temporaliter potest referri ad verbum diligendi, ratione actus principalis vel ratione connotati. Si ratione actus principalis, sic est falsum. Hic est enim actus divinae voluntatis, qui est aeternus ; et hoc modo intelligit Augustinus, sicut patet per litteram sequentem. Ait enim sic: "Absit ut Deus temporaliter aliquem diligat quasi nova dilectione, quae in ipso ante non erat". Si autem intelligatur quantum ad connotatum, sic concedi potest quod Deus temporaliter aliquem diligit ; et in hoc sensu opponit.

Item quaeritur de hoc quod dicit quod de non electis non est simpliciter concedendum, quod eos dilexerit, quia omnem hominem, quem Deus diligit in tempore, ab aeterno dilexit, cum dilectio Dei sit causa omnis boni ; sed multi praesciti sunt qui habent praesentem iustitiam et gratiam, quam eis Deus ab eterno praeparavit et dare disposuit : ergo videtur quod ab aeterno eos dilexerit.

Iuxta hoc quaeritur, utrum Deus magis diligat peccatorem praedestinatum quam iustum praescitum. Et quod magis peccatorem praedestinatum videtur quoniam sapientis est magis considerare finem et exitum rei quam initium vel progressum ; sed Deus istum peccatorem, qui tamen est praedestinatus, scit ipsum futurum amicum suum finaliter, alium vero minime : ergo magis diligit eum. Praeterea, isti vult dare aeternam beatitudinem et proponit quod est summum Bonum, alii vero non : ergo magis diligit peccatorem praedestinatum quam iustum praescitum. Sed contra hoc est quia iste peccator magis est Deo dissimilis quam iustus : ergo minus est amabilis. Item, iste magis diligit Deum : ergo magis a Deo diligitur, cum Deus magis diligat diligentes se.

Respondeo : Dicendum quod, sicut tactum est prius, est dilectio approbationis et est dilectio electionis. Dilectio approbationis, cum sit temporalis, respicit statum praesentem ; dilectio vero praeelectionis, cum sit aeterna, respicit illum statum in quo homo debet aeternaliter permanere. Et quoniam reprobi, etsi boni sint, non tamen finaliter permanere in bono dicuntur, ideo non vult Magister quod a Deo aeternaliter diligantur, nisi verbum diligendi a ratione propria distrahatur. Unde Magister bene concedit cum determinatione ; sine vero determinatione dicit eam non esse concedendam, quia eius intellectus falsitati appropinquat.

Et per hoc patet responsio ad illud quod quaerebatur consequenter, quia, quantum ad dilectionem temporalem, quae respicit statum praesentis iustitiae, magis diligit Deus iustum praescitum ; quantum vero ad alium modum diligendi, magis diligit peccatorem praedest inafum, si tamen est dicere ibi magis. Quodsi quaeras, simpliciter loquendo, quem magis diligit, respondendum est quod simpliciter magis diligit eum quem praedestinat quam eum quem reprobat, quia non est quaestio de homine quantum ad qualitatem culpae, sed quantum ad ordinem naturae respectu gratiae et gloriae.