I, Distinctio 31, Pars 2, Dubia

In parte isla simt duljitationes circa litteram et primo de situ huius partis, quia cum Magister agat de appropriatione distinctione trigesima quarta, et de appropriatis distinctione trigesima quinta usque ad finem, videlur, quod male situet hic* tractatum de appropriatis.

Respondeo: Dicendum, quod duplici de causa ponit hic Magister tractatum de appropriatis. Una Rauo ; est, quia egerat de nominibus, quae dicunt relatio- nem secundum ' relationem communem, secundum quae attenditur appropriatio, sicut suut similis et aequalis; et ita incidenler liaec pars hic introduci- tur. Alia ratio est, quia appropriaLa faciunt ad evi- dentiam proprioruni; et ideo sUitim post tractatum de propriis, egit de appropriatis, et hoc maxime. prout faciunt ad evidentiam propriorum. Ideo de his agit hic , quae non dicunt respectum ad crealu- ras; infra vero agit de his appropriatis, quae respe- ctum ad creaturas dicunt: et ita patet distinctio hu- ius partis ah illa. Unde tria appropriata Hilarii manifestant nobis personarum emanat.ionem , tria vero appropriata Augustini nobis manifeslant perso- narum ordinem, si quis inspiciat'.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod cst ars quaedam omnipotentis el sapientis etc. Videtur enim maledicere, quia unusquisque, non inlellecta arte, est iners: ergo si Filius est ars Patris, non intellecto Filio esse, Pater est iners: ergo videtur, quod ratio- nabiliter operari haljeat Pater a Fiho suo.

Respondeo : Dicendum , quod facienda esl vis in verbo, quia non dicit, quod sit ars simpliciter, sed quod sit ars quaedam, quia non est ars, qua Pa- ter novit , sed ubi novit; non est ars Palris , qua Pa- ter sit sapiens, sed quae est a Patre sapiente, per quam Pater omnia operatur, quia onmia produxit Qnid ais. per Filiuui. Et notandum , quod cum ars inchulat et intentionem- virtutis et sapientiae, et similiter verhum; tamen differenler, quia verbum dicit ema- nationem e! respectum, ideo est proprium, ars autem appropriatum.

Itera quaeritur de hoc quod dicit, quod Spiri- tus sanctus ingenti largitate perfundil ceteras crea- luras; ergo secundum hoc videtur, quod omnibus donetur Spiritus sanctus.

Respondeo: Dicendum. quod Spiritus sanctus non dicitur (/a;-* ratione cuiuslibet effectus , sed pro- prie ratione eius, qui facit Spiritum sanctum haberi , et ita inhabitare in aliquo ut in templo^ Et quia huiusmodi sola rationalis creatura capax est, et soli iusti capiunt; ideo patet, quod illis solis Spiritus sanctus datur. Ideo autem Spiritus sanctus dicitur perfundere ceteras creaturas , non quia ei attri- buatur actus creandi, sed quia attribuitur ei actus conservandi.

Item quaeritur de ratione Hilarii, quae ponitury>ioadi.ra. in nolula: hnago est eius rei, ad quam imagina- tur , species indifferens. Primo videtur ratio isla non esse convertibilis, quia totum videtur convenire Spirilui sancto. — Item , species aut accipitur essen- tialiter, aut personaliter. Si essentialiter : ergo idem sensus est qui est" species indiffe?'en.s, qui etiam est, si diceretur essentia indifferens; sed hoc convenit Patri, non tantum Filio. Et iterum, essentia non dicitur ut alicuius. Si stat propersona: ergo idem sensus est species indijferens , qui est, cum dicitur persona indifferens , boc autem falsum ".

Item de secunda ratione obiicitur, quae laIisQu?ad2.ra- est: Iniago est rei ad rem coaequandam imaginata et indiscreta' similitudo. Videtur enim falsa, quia frequenter imago non aequatur ei cuius est imago. — Item , si est ad rem coaequandam , tmic videtur esse aequalitas, non similitudo. — Item, videtur falsum dicere, cum dicit indistincta similitudo, quoniam omnis imago et similitudo distinguitur ab eo cuius est imago.

Item , cum unius rei una sit defmitio °, quaeri- '^^1^'^° '°- tur, quomodo differenter istae rationes assignentur?

Respondeo: Dicendum, quod hic defmitur imago m juaesi. increala, prout est proprium solius Fihi, et sic semper dicit respectum ad Patrem; etMmmprima ratione ponitur genitivus ut in ratione principii, in secunda ponitur ut in ratione termini: quoniam imago babet comparari ad Patrem, non solum tan- quam ad aliquem, ad quem sive in quem ducit^ , sed etiam a quo emanat. Et ita patet harum ra- tionum distinctio et ordo.

Et prima ratio tres conditiones continet. Per . "i.ratio- primam notatur Filius esse ab alio — cum dicitur : imago eiiis rei, ad quam imaginatur — et per ge- nitivum, et verbum, quod est passivum. Per secun- dam notatur, quod est secundum modum expressum emanandi, scilicet per hoc quod dicitur species , quae includit perfectam'" simihtudinem cognoscendi. Per tertiam vern notatur, quod sit indijferem se- eundum subslantiam, scilicet per hoc quod est in- differens. Et per primam conditionem differt et ab essentia et a Patre, per secundam a Spiritu sancto, per tertiam ab imagine creata.

Et per hoc patet', quod species, etsi de se sit essentiale, tamen accipitur hic ut tractum ad fersonam; et indifferens non dicit indislinctionem in hoc nomine species, sed in substantia. Et sic patent obiecta de ratione prima.

Hac visa, similiter patet ratio secunda, quae da- \i 2. laiio- tur in comparatione ad ipsum Patrem ut ad termi- °™' num. Et hoc patet, cum dicitur ad rem coaequan- dam rei, id est personam Fiiii personae Patris, et per hoc excluditur persona Patris ; per hoc quod dicitur imaginata, exchiditur persona Spiritus sancti; per hoc quod dicitur indiscreta. , excluditur ipsa imago creata, et indiscreta non dicit indifferentiam perso- nalem, sed solum essentialem.

Ad illud ergo quod obiicitur de aequalitate, dicendum, quod illud non est necessarium de creata "imagine"' imagiue. Et rursus , quoniam imago de ralione sui nominis dicit qualitatem in quanlitate, ideo^ prima dicitur similitudo ad rem coaequandam, id est simi- litudo, secundum quam res coaequatur rei.

Item quaeritur de differentia horum trium, quae attribuit', scilicet speciem, naturam et essentiani, quomodo haec distingiiantur.

Rkspondeo : Dicendum , quod uniuscuiusque forma substantialis et completiva dicitur species, pecies, na- natwa et essentia , et hoc secundum triplicem con- adiiTMmiL siderationera. Potest enim considerari in se, et sic dicitur essentia ; potest^ considerari in comparatione ad operationem propriam, et sic dicitur natura ; potestiterum considerari in coraparatione ad noslram cognitionem, et sic dicitur species °. Speciem habet imago auctoris, eo quod similitudo est eius; natu- ram autem habet, quia similitudo genita vel imagi- nata naturaUter; essentiam vero, quia similitudo in- discreta, scihcet per substantiam.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Si quis in- nascibilem et sine initio dicat Filium. Videtuc enim. quod Hilarius non dicat bene, quod qui dicit duos innascibiles, dicit duos deos; quia innascibilitas in divinis non est proprietas essentiae, sed personae: ergo non sequitur, quodsi sunt duo innascibiles, quod duae essentiae , sed quod duae personae. — Item , innascibilitas dicit privationera eius quod est natus, unde tantum valet innascibilis , quantum non-filius; sed non sequitur: sunt duo filii in divinis, ergo duo dii: ergo pari ratione non sequitur, sunt duo innasci- biles, ergo duo dii.

Respondeo : Dicendum , quod innascibilis, sicut . Defendiiur supra dictura est% privat sive negat esse ab alio, etr"- ex hoc ponit fontalem plenitudinem in illo qui in- nascibilis dicitur; et ex utraque parte concluditur, quodsi sint duo innascibiles, quod sunt duo dii. Se- quitur enim: sunt duo, quorum quilibet non est ab alio , ergo non distinguuntur per originem : ergo ne- cesse est, quod distinguantur per substantiam. Item, si sunt duo, in quorum quolibet est fontalis pleni- tudo: ergo quilibet potest esse Trinitatis principium et est "principium totius deitatis '", sicut dicitur de Patre. Sed si principia sunt distincta, et principiata: ergo si quilibet est principium totius deitatis, et sunt duo: ergo duae deitates. Quamvis ergo ingenitus non sit proprietas substantiae, sed personae, quia taraen est primae personae, et in unica persona non potest esse nisi una innascibilitas: ideo de necessitate ponit deorum diversitatem *.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Caput enim omnium Filius est. Videtur enim male dicere, quia aut dicitur caput ratione deitatis , aut ratione con- formitatis in natura. Si ratione deilatis , eadem ratione Spiritus sanctus potest dici caput. Item, si ratione deitatis , tunc Filii caput non potest dici Deus , quia caput superexcellit et maioritatem tenet nobilitatis , quam non habet Pater respectu Fiiii. Si tu dicas, qnod capiU noii clicit nobilitateni sive snperexcellentiam ; obiicitur ex littera sequenti , nbi ' dicituv: "hoc gradu ouHiia relernntur" ; sed constaL, quod inter Patreni et Filiuni ralione deita- li.s non est gradns: ergo non potest accipi ratione (leitatis. — Si ratione confonnitatis , cura Filius non habeat conlornutatem in natura cum omni- bus , sed tantnni cuni honiinibus , non erit caput omnium.

Respondeo: Dicenduni, qaoAcaput, secundum quod proprie accii^itnr. iinportat rationem influen- tiae, et conformiiaiis vulurae: et sic dicitur Chri- stus caput esse tolius Fcclesiae; sed Hilarius ex- tensiori modo accipil. pront caput dicit originale principium. Et ipuinian\ Deus Pater est principium Filii, et Filius principium omnium. ila quod Filius . producitur et producit . ideo est caput, et habet caput. Sed Pater quoniani caput non babet. cum sit innascibilis , est caput omninm : et ideo dicitur fontale principium, a quo oaniia et in quem orania per Filinm reducunlnr. Et in hac rednctione gradus est, comparando creaturas acl Filinm ; sed ultra comparando Filiuni ad Patrem non esl cjradus , sed ordo et origo. Et ideo Hilarius non dicit his qra- dibus, sed hoc gradu. — Quod obiicitur de Spiritu sancto, dicendum, quod ipse Spiritus sanctus, cum procedaf a Filio , per Filium cnm aliis ad Patrem redncitur: et propterea Filio appropriatur reductio.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Ut sintper .nibstantiam tria , per consonantiam vero unum ; quia videtur haec confessio fidei non esse conve- niens, quia de tribus hominibus concordantibus potest illud dici, quod per substantiam sunt Iria, per consonantiam vero unum.

Item quaeritur de ratione Hilarii. qua dicit, quod debet dici per consonantiam propler Spiritum sanctum , quia scilicet, Spiritu sancto nominato, consonantiae potius quam essentiae praedicari convenil unitatem. Videtur enim istud falsum, quia Spiritus sanctus est eiusdera essentiae cura Patre, sicut Filius.

Respondeo: Dicendum , quod ^ Hilarius intendit ostendere catholicam Patrum confessionem , cum di- xerunt, quod "sunt per substantiam tria, per con- sonantiam unnm". Sancti enim Patres, volentes eli- dere haeresira Sabellianara — quae clidebat, id est evacuabat veritatera Patris et Filii per nominationem solam , quam dicebat ibi esse , non rem — confessi sunt adeo expresse pluralitatem, ut minus expresse confiterentur essentiae unitatem; non tamen reces- serunt a veritate, quia per tria tres res iDtelligun- tur, id est tres hypostases; per substantiatn * vero non usia intelligitur, sed persona: et ideo ex hac parte verum dixerunt. — Ex parte consonantiae sirai- liter verum dixerunt et irreprehensibiliter. Nara, sicut per Patris et Filii nomen innuitur unitas na- turae, quia Filius est connaturalis Patri, ita per Spi- ritum sanctura, qui est amor, datur intelligi unitas comonantiae. Et ideo verbum non babebat calu- mniam , et propter hoc ipsura dixernnt : et hoc vult dicere Hilarius, cum dicit, quod potius consonantiae quara essentiae; non quia utrunique non sit verura, sed quia hoc est expressius et rainorera babet ca- lumniam. Taraen adhuc sequitur illud, quod si Pater et Filius unura ex se producunt spiritura, ra- tione cuius est ibi unitas per consonantiam , ne- cesse est, qnod unitatem habeant in essentia.