I, Distinctio 46, A. 1, Q. 3
I, Distinctio 46, A. 1, Q. 3
Utrum mala fieri sit bonum.
1. Quod expedit facienti ad salatem, ilkid est Adopposi- bonum; sed malum est huiusmodi — nnde super illud ad Romarios octavo ': Diligentibus Deiim omnia cooperantur in bonum, Ghssa.: n etiam ipse casus ; et Augustinus decimo quarto de Civitate , capitulo de- cimo tertio: "Audeo, inquit, dicere, superbis utile esse incidere in aliquod apertum manifestumque peccatum, ut inde sibi displiceaiit , qui iani sibi placendo corruerunt" — ergo malum fleri est bo- num et utile facienti ad salutem: ergo etc.
2. Item, quod est bonum Deo et universitati est bonum simpliciter , quia bonum commune prae- fertur bono privato; sed malum fieri est bonura universitati : ergo etc. Boethius in hbro de Conso- latione': "Sola divina vis est, cui quaeque mala bona surit". Et Augustinus in hbro Confessionum : "Tu cui nihil omnino malum, sed nec universae creaturae luae, quia nihil est extra te, quod cor- rumpat ordinem, quem imnosuisti". Ergo si malum fieri est bonum universitati , patet etc.
3. Item, "cuius usus bonus est, ipsum quo- que bonum '" ; sed usus malorum factorum est bonus: ergo etc. Minor patet per Augustinum unde- cimo de Civitate: "Neque enim Deus malos esse praescisset, nisi pari ratione pfaesciret, quibus eos bonorum usibus accoramodaret".
4. Item, "omne quod iustum est, bonnm est" ; sed mala fieri iustum est, quia poena est peccati praecedentis, sicut vult Gregorius : ergo malum fieri bonum est.
Contra: 1. Malum fieri est malum in essei- produfi: si ergo malum fieri est bonum, productio mah est bona. Sed regula est in arte Topicorum^, "Cuius generatio vel productio bona est, ipsum quoque bonum": ergo si productio mali est bona , raahim est bonum.
2. Uera, malum fleri est idem quod bonnm privari sive corrumpi: ergo si malura fieri est bo- num , corruptio boni est bona. Sed regula est : "Cuius corruptio bona , ipsum quoque malum": ergo si corruptio boni est bona,bonum estmalum, qnod absurdum est.
3. Item , de duobus convertibilibus si unum est bonura, et reliquura"; sed malum fieri etma- lum facere sunt convertibilia: ergo si malum fieri est bonum, et malum facere est bonnra. Sed pro bono nullus est puniendus : ergo nullus faciens mala est puniendus.
4. Item, "si oppositum in opposito, et proposi- tura in proposito '": si ergo malum fieri est bo- num : ergo bonum fieri est malum. Sed hoc absur- dum est, quod malum sit facere bonum: ergo et primum.
8. Item, si malum fleri est bonnm: aut ergo in se, aut quia ex ipso evenit vel consequitur bo- num. Non in se, constat. Si ergo, quia inde evenit bonum, qui dicit : Faciamus mala , ut eveniant bona * , bene dicit : ergo male Apostolus reprehendit.
Conclusio
Mala fieri nullo pacto bonum est, sed potest esse occasio boni, quatenus a Deo ordinatur in bonum.
Respondeo : Ad praediclorum inlelligentiain no- Qoidbonoin tanduni, quod in operibus illud est dicere bonuni vel utile sive conferens, quod in finem bonum ducit sive est via ad bunum. Ducere autem ad bonum Disiinciio. tripliciter dicitur aliquid , scihcet per modum causae, vel per modum casus , vel per moduni occasionis. Et dilTerunt baec tria. Nani causa per se ducit ita in illud ', circa quod ponilur, quod sit producens et intendem. Sed casus privat inlentionem , sed non operationem, sicnt patet iii fodiente, qui inve- nit thesaurum praeter intentionem. Occasio autem privat utrumque. Non enim dicit principium pro- ducens, sed magis dicit aliquid, quod principium afficit, ul efpciat'-: sicut aliquis ex verbo audito percutit alium; verbum auditum fuit occasio, non etriciens percussionem nec cooperans etBcienti, sed qnodam modo afficiens.
Et haec occasio duobus niodis est. Quaedam sobdisiin- enim esl , quae quodam modo habet rationem activi, quia quodam modo excitat efficientem, sicut mahim exemplum ad peccalum. Vel " quae habet rationem passivi, ut ex quo aliquis sumit rationem . sicut ahquis ex malo alterius excitat se ad faciendum bonum.
Secundum hoc intelhgendum, quod malum duo Maium dicit, scilicet privationem et naturam ordinahilem ; et ralione malitiae comparatur ad bonum, quod elicitur, sicut occasio passiua; ratione boni , quod substernitur, sicut occasio ahquo modo activa, pro- pter quod dicitur malum occasio boni.
Cum igitur aliquid ducat in bonnm his tribus Tripiei mo- modis . habet ' sic differentiam in ducendo. Aliquid dT^D^^b^ enim potest ducere aliquid ad alterum aut ex se vel per ahquid sui; et tunc tenet rationem causae per se. Aut potest ducere per alterum, ad quod tamen non ordinatur, sed ilhid ordinatur ° ad ter- tium, sumta occasione ex illo; et sic lenet ratio- nem occasionis. Aut ducit cum alio, ad quod ta- men non ordinatur, nec illud ad tertium , sed ambo simul ; et sic tenet rationem easus , qui est ex con- cursu causarum.
Ex hoc igitur patet, quod illud quod ducit per modum causae, habet in se rationem ordinationis in finem; et ideo in ipso est bonitas, et ideo recte denominatui' bonum. Quod vero ducit per modum occasionis , nullam babet intra se rationem ordina- tionis in flnem , ideo nec bonitatem ; et propter hoc non potest denominari bonum per se nisi cum ad- ditione illius, per quod ordinatur, in quo scilicet consistit ratio ordinationis et bonitatis , et circa quod ponitur bonitas.
Cum igitur malum non ducat ad bonum ex se, sed per illud , quod ehcitur ex ipso a sapiente Deo, ! absolute loquendo, malum fleri non est bonum ; tonchmo i . imino omnes consimiles sunt negandae, quia bonitas ' notatur poni circa ipsum malum. — Si autem ad- datur bonnni, quod elicitur, vel ipse eliciens ; sic»nda»io concedendae siint huiusmodi locutiones: inaluin fleri est bonum ei qui novit ordinare in bonum; simi- hter: inalum fieri est bonuin, nt electi probentur.
1. 2. Ex hoc ergo patent duae primae ratio-soiuiioopi nes; procedunt enim cum determinatione , sicut patet in ipsis auctoritatibus.
3. Ad illud quod obiicitur tertio : cuius usus bonus etc. ; dicendum, quod duplex est usus rei: iinpi" o^ unus, ad quem res de se ordinatur; et de tali ve- "'' l rum est, sicut patet de equo, qiii est ad equitan- | dum; alius usus, qui esl aliquando et ex post \ facto ; et iste potest esse bonus ex bonitate ulenlis, 1 non utilis , quia bonus ulens bene utitur malis. Et | de tali usu non est regula vera: de lali autem lo- ' quitur Augustinus.
4. Ad illud quod obiicitur: qiiod iustuni est bonum est etc. ; dicendum, quod iusttm dicitur Dupieirt dupliciter : uno modo iuste ordinatum per iustitiam , quae est in ipso, et omne quod sic iustum est, bo- num est, quoniam intra se habet iustitiam; vel est declarativum iustitiae, et sic potest malum osten- dere °. Sicut enim malum potest ad retributionem | iustitiae disponere, ita et oslendere. Et hoc modo dicit ordinationem iustitiae m aWero, -nec sequitur, quod sit bonuin, quia iustum plus iraportat ratio- nem ordinis. Nihilominus tamen sermo ille non est proprins, quo dicitur: Justum est, at qui in sordi- bus est, sordescat', immo valde per accidens in- telligitur, quia iustum est , ut relinquatur a Deo , et ad hoc sequitur, quod adhuc sordescat: iinde per accidens intelligitur.
