II, Distinctio I, Pars 2, A. 3, Q. 2
II, Distinctio I, Pars 2, A. 3, Q. 2
Quae sit differentia, per quam Angelus et anima differunt.
Sectinilo circa hoc quaeritur, quae sit illa dif- ferentia, per quym Angelus et anima differunt. Quod auteni differant essentialiter per lioc quod est uni- hile, videtur priino sic.
1. Sicut se liabet corpus humanum ad corpus non unibile. sic se habet spiritus humanus ad spi- ritum non unibileni; sed corpus humanuin differt specie, inimo etiam genere, ut videtur, a corpore non unibili, utpole a lapide, per hoc quod est uni- bile aniinae vivificanti: ergo etc.
2. Item, esse unibile convenit animae rationali: aut ergo essentialiter , aut accidentaliter ; sed non accidentaliter, constat; quia tunc ex corpore ' et anima non fieret unuin per essentiam: ergo essen- tialiter hoc convenit animae. Sed quaecumque diffe- runt in aliquo essentiali, differunt specie: ergo anima et Angelus etc.
3. Item, pars suum es-se completum non habet, nisi secundum quod est in toto : ergo cum anima rationahs sit pars hominis, suum esse completum non habel , nisi secundiim quod est in suo toto , sci- licet in lioinine, ut pars". Sed non est pars homi- nis, nisi secundum quod est unibilis: ergo in unibi- litate ad corpus consistit complementum animae. Sed per ilhid habet unumquodque essentiahter differre sive dislingui ab aliquo, in quo consistit eius com- plemenlum: ergo etc.
4. Item , vivificare est actus animae rationalis , quem habet in corpus: aut ergo a.ctus accidentalis, aut essenliaUs. Si accidentalis , ergo vita accidit ho- mini; quod manifeste falsuin est, quia tunc accide- ret ei esse animal. Si est actus substantialis sive essentialis , ergo inest animae ratione sui quo est , sive formalis et completivi. Ergo si penes illud ac- cipitur differentia formalis et completiva uniuscuius- que, quod est formale et completivum , penes illud, quo anima nata est vivificare corpus, sumitur illa differentia; sed eo ipso nata est anima uniri corpori, quo nata est corpus vivificare: ergo penes unibili- tatem sumitur animae ad Angelum differentia essen- tialis specifica.
CONTRA: 1. Omnis differentia prior est per na- Aa opposi- turam, quam illud cuius est diflerentia; sed unio sive unibilitas ad corpus consequitur animam, quia dicit relationem ad alterum , sine quo potest anima esse et inlelligi': ergo unibilitas sive unibile non est illud, per quod diflerunt Angelus et anima.
2. Item, differentia completiva debet esse pro- pria eius cuius est differentia; sed esse unibile non solum rationali animae convenit. sed etiam vegeta- bili et sensibili: ergo non est anim.ae rationalis com- pletiva differentia.
3. Iteni , differentia specifica debet accipi penes id quod in re est optimum , quia unumquodque de- bet definiri per id quod est optimum in ipso^; sed esse unibile convenit animae penes suum infimum: ergo penes illud diflerentia completiva non potest accipi.
4. Item, differentia completiva ita essentialiter adhaeret, quod eius oppositum'^ non potest inesse, vel si inest actu, non tamen naturaliter ; sed anima rationalis sic est unibihs, quod separabilis; et prae- terea , separabile esse convenit animae per naturam , et per hoc diflert a vegetabili et sensibili : ergo esse unibile corpori nuUo modo potest esse specifica dif- ferentia, per quam differunt Angelus et anima.
CONCLUSIO
Differentia specifica inter Angelum et animam humanam recte sumitur ab eo, quod anima est naturaliter unibilis corpori, Angelus vero non.
Quidam enim conati sunt assignare differentiam op'"'" '■ specificam Angeli et aniniae per comparationem ad Deum. Et ratio, quae movit eos, haec fuit, quia differentia ultimo completiva penes id quod nobilius est in re , debet accipi ; et ideo Yoluerunt dicere , quod anima et Angelus differunt, quia Angelus ha- bet intellectum deiformem , ut vult Dionysius ^ ; unde habet sibi species innatas et videt aspectu simphci. Sed anima habet intellectam potentialem sive colia- tivum et inquisitivum , et hoc per naturam , quidquid improbatur. sit dc gloHa. — Sed iste modus assignandi difleren- tiam non videtur esse oninino conveniens. Primo, quia differentiae rerum accipiuntur secundum coiii- parationem, quam habent ad se-, non in relatione ad Deum, respectu cuius potius conveniunt. Am- plius , deiformitas intellectus respicit potentiam in- tellectivam; nos autem quaerimus de differentia es- sentiarum, non de differentia potentiarum. Postremo, quod obtinetur per gratiam ^ non est contra naturam institutam; sed deiformitatem acquirit intellectus per gloriam: ergo haec intellectui humano non est aliena; ergo per hanc non differt Angelus ab anima. Et quod plus est, anima separata modura intelligendi habet, queni habet Angelus''; et anima Adae habuit species innatas, ut etiam Angelus; et hoc totum quid acci- dentale videtur dicere: ergo penes hoc essentialis differentia non debet sumi.
ALii vero fuerunt, qui conati sunt differentiam opinio 2. invenire secundum comparationem rerum ^ ad invi- cem; et quia non potuerunt invenire actus differen- tes formaliter , per quos venirent in cognitionem diversarum differentiarum, sed invenerunt actus dif- ferentes gradu et dignitate; dixerunt, quod aniraa et Angehis differunt specie propter maiorem exces- sum in simplicitate et bonitate nalimie. Et iste ex- cessus in essentialibus variat speciem, quando ex- cessus ille exit liniitem speciei debitum, sicut cahdum in quarto gradu est alterius speciei, quam cahdum in primo ; sic dicunt esse in proposito. — Sed hoc iraprobaiur. valde dubium est, quod AngeUis tantum excedat animam, quod ex ipso excessu differentia specierum" flat, cum optima aninia, scilicet Christi, nobihssima sit creatura nec exeat speciem humanam. Et p?'ae- terea, esto quod esset ibi excessus, penes ipsum non debet sumi differentia specifica , quia potius vi- detur consequi differentiam specificam quam e con- verso. Potius enim res diversarum bonitatum' gra- dus habent in nobihtate propter naturas diversas specierum, quae sunt natae capere pkis et minus, quam e converso. Et iterum, haec differentia valde generahs et transcendens esse videtur, quia, si ita potest accipi hic, pari ratione ubique.
Et ideo tertius est hic modus dicendi, quem probabihorem aestimo, qui sumitur per comparatio- nem animae rationalis ad corpus humanum , ex qua parte innotescit nobis anima non solum secundum accidentia, sed etiam secundum substantiam et na- turam , et non solum secundum id quod indignitatis est, sed etiam secundum id quod nobilitatis. Hoc enim , quod est animam uniri corpori humano sive viviflcare corpus humanum, non dicit actum accidentalem nec dicit actum ignobilem: non ac- cidentalem, qiiia ratione illius est anima forma substantialis ' ; non ignobilem, quia ratione iUius est anima nobilissima formarum omnium , et in anima stat appetitus totius naturae. Corpus enim humanum nobilissima complexione et organizatione, quae sit in natura , est organizatum et comple- xionatum; ideo non completur nec natum est com- pleri nisi nobilissima forma sive natura '. Illud ergo, quo anima est unihilis corpori, tale dicit quid essentiale respiciens , quod est nobilissimum in anima; et ita penes illud recte sumitur speciflca differentia, secundum quam differt anima a natura angelica. — Unde rationes ad hoc inductae conceden- dae sunt. Ad illa quae obiiciuntur in contrarium, ex praedictis patet responsio.
1. Quod enim dicit primo, quod differentia debet esse prior; dicendum, quod verum est; et differentia illa, quae est esse unibile, non dicit pu- ram relationem, sed naturalem apUtudinem, quae inest animae secundum principia intrinseca, quae priora sunt anima per naturam , sicut rationale re- spectu hominis.
2. 3. Quod obiicitur, quod differenUa comple- Uva debet esse propria; dicendum, quod uniri cor- porimn est proprium animae rationalis; sed tamen'" uniri corpori linmano, sicut dicit illud quod est ani- mae essentiale et nobile, sic etiam imporlat, quod est proprium. — Et per hoc patet aliud. Nam illud quo mediante anima perficit corpus humanum, est illud qun anima est anima rationalis, et quod etiam est principium aliarum nolMlium operaUonum "; sed perficit se ipsa; se ipsa enim anima perficit corpus, sicut forma se ipsa unitur materiae.
4. Quod obiicitur ultimo, quod differentia es- sentialiter adhaeret; dicendura, quod esse unibile adhaeret inseparabiliter, quia aptitudo semper inest, quamvis non semper insit actus, sicut patet in ra- soiaudum. tionabihtate et gressibiiitate. Et sicut gressibilis trun- catur, et rationalis anima stulta efficitur non natura, sed propter defectum naturae; ita quod anima se- paratur ', hoc est in poenam peccati. Et ideo esse sepambile non sic assignatur differentia animae, sicut esse unibile. — Amplius, anima rationalis eo ipso, quod nata est perflcere corpus sic perfectum et ordinatum per naturam ad immortalitatem, est iramortalis; et eo ipso nata est separari ab hoc corpore iam mortuo propter peccatum ; et ita nunc ^ non dicit aliam differentiam , quam hoc quod est esse unibile, sed consequitur illam, quia, sicut non est se- paratio nisi prioris uniti , sic non est separabilitas in aliquo, nisi prius fuerit unibilitas per naturam. Et ideo , si aliquid potest esse differentia animae , videtur, quod hoc raaxime sit, id est iUud quod per hoc nomen ' significatur. intellectus enim noster rarissime pervenit ad cognitionem forraae substan- lialis nisi a posteriori; et quia sicut cognoscit, sic nominat, ideo differentias per naturara priores ut plurimum nominat a posteriori. Et sic patent quae- sita '.
