Praelocutio

Salvatoris opitulante gratia , ex quo perventum est ad completioneni prinii Sententiarum, Patrum interveniente instanlia, oportet inchoare secundum. NotanduMi. At quemadmodum in primo libro sententiis adliaesi et communibus opinionibus magistrorum, et potis- sime magistri et patris nostri bonae memoriae fra- tris Alexandri , sic in consequentibus libris ab eorum vestigiis non recedam. Non enim intendo novas opi- niones adversare, sed communes et approbatas re- texere. Nec quisquam aestimet , quod novi scripti velim esse fabricator; hoc enim sentio et fateor, quod sum pauper et tenuis compilator. — Fortassis visus esi autem alicui videbitur, me declinasse a positionibus l ^lagistro ,r'.-i ••11 •! icciinasse in Magistri Sententiarum, maxime m duobus: m hoc scilicet, quod, cuni Magister primi hbri distinctione tertia -, in secunda assignatione trinilatis , quam di- cit consistere in mente, notilla et atnore , dicat , mentem accipi non pro anima, sed pro superiori portione, a me dictum reperitur, mentem ibi pro substantia animae stare. Rursus, cum Magister di- cat distinctione septiraa, quod potentia generandi communis est tribus personis, utpote nomen signi- flcans essentiam , magis illi opinioni adhaesi , quae dicit, potentiam generandi dictam esse propter rela- tionem. — Sed si quis recte inspiciat , in neutro prae- '(oo^af^^rT- dictorum inveniet me nec a positione Magistri nec ra™- a veritatis tramite declinasse. Nam quando dixi , in illa trinitatis assignatione mentem accipi pro animae substantia ratione superioris partis , hoc ideo dictum est, quia, si mens staret ii)i pro superiori portione, cum illa sit animae potentia, et non sit unius polen- tiae nosse et amare, sicut videbitur infra % iam non esset ibi trinitas, sed quaternitas. Iterimi, po- tentiae proprie non est*, sed substantiae per poten- tiam ; et ideo, si proprie et vere loquitur Augusti- nus, cum dicit: mens novit etc, mens ibi supponit animae substantiam. Et lioc ilerum innuit Augustinus, cum postea occasione huius trinitatis quasi per totum decimum de Trinitate ostendit, animam nosse se ipsam. Postremo, cum illi ha])itus notiliae et amo- ris sint animae consubstantiales, non addunt novam essentiam super potentiam, sed se ipsis potentiae sunt habiles , et ita non possunt ipsis potentiis com- municari sive cum superiori parte rationis. Et pro- plerea non negat Magister, quod mens non accipia- tur pro ipsa anima, sed quod non accipitur pro tota, id esl pro anima secundum omnes potentias, sed pro ipsa substantia ratione superioris portionis. hi hoc igitur Magistro non cbntradixi, sed potius verbum eius iuxta veritatis regulam, ut aestimo , explicavi.

Simihter nec in alio, scilicet in potentia generandi, riem quoad discordavi ab ipso. Quod idem Magister distinctione """'"'^™' septima innuit , potentiam generandi esse dictam se- cundum substantiam , et quod alii dicunt , esse di- ctam secundum relationem et esse proprium, non est controversia, immo utrunique veruni est, si quis attendat. Nam si divisim loquimur de potentia ge- nerandi, secundum quod significatur per haec duo nomina, sic, cum nomen potentiae de se sit essen- tiale , et nomen virtutis generativae sit personale , dicit essentiam vel naturam ut in persona. Si autem loquimur de eo quod per illa duo vocabula signifi- calur, ita quod concurrant ' in unius vocabuli intelleclum, tunc, cum niliil aliud sit potentia ge- nerandi quam fecunditas poteirtiae, et fecunditas in producendo pcrsouam aliquam omnino sit dictum secundnm relationem, nec sit commune, sed pro- prium, sic absque dujjio poteniia generandi vel posse generare dicitur secundum relationem. Et sic patet, quod utraque istarum opinionum est vera, nec una repugnat alteri. Sed hanc sententiam magis ap- probavi, quia plus attingit ad veritatem rei, licet ad plenam veritatis expressionem utramque opor- teat suslinere. — In his igitur et in aliis verbis Magi- stri adhaerens, debita servata reverentia^... et proposui et propono iuxta tenuitatem ingenii et paupertatem scientiae in his, in quibus potero, sustinere, bis dumtaxat exceplis, in quibus magis communiter non sustinetur, immo communis opinio tenet contrarium. ocio posi- Haec autem sunt octo, ila quod in quolibet libro tiones Magi- . . . sin impro- sunt duae de illis positionibus.

In primo enini libro haec duo dicit Magister uiiae in 1. quae communiter non tenentur, videlicet quod cari- tas, quae est amor Dei et proximi, non sit quid creatmn, sed increatum , ut Spiritus sanctus. Aliud est, quod haec nomina trinus , trinitas, et aha nu- meralia non ponunt, sed tantum privant ^

In his autem duabus positionibus deceptuin cre- dimus Magistrum, occasione suinta ex verbis Hilarii et Augustini. Unde utraque istarum fuit improbata.

In secundo libro similiter duae sunt, quarum Doae in II. una est, quod iii Angelis beatis praeraium praeces- sit merituin, merilum, inquam, respectu praemii substantialis, quod etsi valde videatur probabile, communiter tainen non tenelur. Altera est, quod nihil de cibo transit in veritatem humanae naturae, sed tola veritas humanae naturae fuit in Adam ■*.

In tertio libro similiter duae inveniuntur opinio- Dnae in III. nes: uua est, quod anima soluta a corpore est per- sona; alia est, quod Christus in triduo fuit homo ^

In quarto similiter duae reperiuntur: una de Dnae in IV. baptisuio loaiinis; altera de potestate baptizandi sive dimittendi peccata, quam potuit conferre crealurae^.

In his positionibus Magister a communi via re- cessit , et sicut in suis locis tractabuntur. ad minus probabileui partem declinavit, et ideo non sustinetur communiler a magistris. Et licet fortassis aliquis eum in aliquibus harum opinionum sustineat, veruin- tamen pater et inagister noster bonae memoriae frater Alexander in nulla harum ipsum sustinuit, Nonndnm. sed potius contrarium sensit , cuius vestigiis praeci- pue inhaerere propono.

Fortassis autem alicui videbitur, rae ab eius ' ^ |ententiis sententia deviasse, cura sermo fuit de generatione eviasse aeterna in primo libro, distinctione vigesima septima*. Cuin enim scribatur inSumma", quod ideo generat, quia est pater, magis visus sum adhaerere illi opi- nioni, quae dicit, quod Pater ideo generat, quia Deus innascibilis. Cura iterura ab eodem scribatur '°, quod est aWqiwd dicere in divinis, cui non respon- det verbum, magis adhaesi " illi opinioni, quae dicit, quod non est dicere sine verbo , ac per hoc ab eius recessisse vestigio. — Sed si quis recte intelligat, non discordavi ab ipso nec in primo nec in secundo, quia verum non contrariatur vero.

Verum autem esse arbitror, et quod Pater ge- J|^,''|"*'^^|; iierat, quia innascibilis , et quod generat, quia '=■"''■ Beus pater; et hoc patet sic. Planum est eniin et secundum omnein opinionem verum, quod ideo po- tentia Palris generat. quia fecunda est. IUud ergo recte dicitur esse ratio generandi, quod fecundita- tem potentiae Patris importat. Fecunditas autem importatur el noraine innascibililatis et noraine paternitatis , sed aliter et aliter. Nara paternitas importat fecunditatein quasi praesupponendo el praeintelligendo , licet principaliter imponatur ab habiludine. Dicitur enim paternitas habitudo Patris ad Filiura. Innascibilitas autem importat fecundita- tem ex consequenti intellectu: nam ex prinio intel- lectu importat privationem habitudinis ad prius; sed ex illa sola privatione non posset esse proprie- tas, cum sit consequens essentiam. Et ideo innasci- bilis non solummodo dicitur Pater, quia ab alio non accipit esse, sed quia ab alio non accipit esse , et quia habet unde alii del esse.

Qui igitur superficialiter intelligit, attendendo vel aspiciendo, a quo primo nomen imponitur, utrum- que negabit dicens, Patrem non ideo generare, quia pafer est, nec ideo generare, quia innasci- bilis est, quia nec babitudo nec habitudinis priva- tio est ratio producendi personam. Et quantum ad hoc verum dicet, sed non plene. Qui autem plena- rium intellectum capit utriusque, attendens fecun- ditatem importari per utrumque noraen, utruraque dicet: et quod generat, quia Deus innasciMlis , et quod generat, quia Deus pater. Veruin est enim, quod Pater generat, quia ipse nihil habet ab alio, sed habet unde det alii. Verura est etiara, quod Pater generat, quia fecunditatem habet in produ- cendo sibi per omnia similem per raoduin naturae.

Cum ergo dixi, (iiiod Pater ideo est pater, quia generat, et non ideo generat, quia pater,non lioc dixi ratione fecundUatis , quani iinportat lioc nomen paternUas in divinis, sed ratione habitudi- nis , a qua verius nomen patris imponitur ; et ideo Noianduni. magistro non contradixi , sed. hoc ibi dicere omisi et nunc suppleo, quod paternitas non tantummodo dicit habitudinem , sed etiam fecunditatem. Unde licet rationes ibi inductae ostendant , quod non ideo generat, quia pater, et concessae sint, quia rerum concludebant, secundum quod pater impo- nitur ab hahitudine ; addendum fuit, quod non concludunt, secundum quod nomen patris importat fecundilatem. Cum autem dixi, quod Pater gene- rat, quia Deus innascibilis , non boc dixi, in quan- tum hoc quod est innascibilis iraportat privationem habitudinis; sic enim negat magister; sed hoc dixi, in quantnm in nomine innascibilitatis clauditur polentia fecnnditatis. Et hoc necessarium est po- nere ad hoc, quod innascibihtas sit proprietas, sicut ibi multipliciter ostensum fuit. Magis autem adhaesi huic positioni , qnod Pater generat , quia Deus innascibilis , non quia innascibihtas magis sit ratio generandi quam paternitas, vel quod sit adeo propria ratio sicut paternitas, sed quia inagis est ibi status , ultra quem non contingit quaerere. Si enira quaeratur, quare Pater generat, et respon- deatur , quia pater est , id est, fecundus fecunditate naturae, adluTC dnbitabit et quaeret, quare illa potentia magis esl fecunda quam afc? Et respon- debitur : hoc est , quia ipsa a nullo aho habet esse. Ideo eniin Pater est totius deitatis principium , quia a nuUo, ut dicit Magister'; hac ratione reddita, ibi status est , nec esl ultra procedere. Et ideo dixi , quod Pater generat, quia Deus innascibilis , non ut assignarem generationis propriam rationem, sed niagis propter inquisitionis terminationem. Nam in noraine patris importatur ratio generationis , ut propria, noinine vero innascibililatis , ut prima ; in uno antecedenter , in aho consequenter ; in uno C07mnuniter , in altero specialiter.

In secundo autem 'nemo me arbitraliitnr dis- Deiendiiur secunda seD- cordasse qui sciat distinguere inter propria etie transumta. Sicut enim dicens , non esse verum ri- sum sine ore , nec esse verum volatum sine alis , non contradicit ei qui dicit, pratum sine ore ridere, et sagittas sine ahs volare; sic qui dicit, nomen loquendi vel dicendi proprie sumtum non esse sine verbo, sicut nec geiierare sine filio, non contradi- cit ei qui dicit, loqui vel dicere sic transumi posse et secundum ahquam significationem transumtivara dici de aliquo sine verbo generato.

In Iiis igitur et in oranilras aliis, si qnis aspi- Kpiiogus. ciat diligenter et pie, inveniet, ine a patriim et raaiorura veshgiis non fuisse ausuin recedere; quo- niam iuxta consilium Gregorii ^ sanius est alieno in- tellectni cedere quam contentionifius deservire, pro eo quod , sicut dicit docuinentum Doctoris gentium ad Timotheura ^ : Servum Domini non oportet liti- gare , sed mansuetum esse ad omnes, docibilem, palientem , cum modestia corripientem eos qui renitent veritati.

His igitur praelibatis, cuni invocatione gratiae Dei calamus sumatur. Exordium: Solurainodo hoc inveni etc.