Caput 2

¶ De impedimentis voluntarii: & primo de violentia. Ca. II.

COnsequaenter declaranda sunt quam impediunt voluntarium: & primo de violentia Pro cuius declaratione note vt habet Aristo. prioc. iii. ethi. tria sunt impedientia voluntarium / videlicet violentia / metus / & ignorantia. & hanc materiam tractat S. Tho. prima secunde. qu. vi. notat enim arti. iiii. illius quaestionis quod duplex est actus voluntatis Vunus quoidem elicitus: alius vero imparatus. Elicitus dicitur qu est immediate ab ipsa voluntate productus & est subiectiue in ipsa voluntate vt vel le nole. Vnde ille actus diter esse immediate / a voluntate qui exercetur ab ipsa voluntate: & recipitur non mediante altera potentia. Alius vero dicitur imparatus qu non producitur immediate ab ipsa voluntate: sed a quadam altera potentia inferioriper imperium voluntatis: neque recipitur in voluntate cuiusmodi sunt actus exteriores qui a vo¬ luntate imperantur mediantibus potentiis exterioribus / & etiam quaedam cognitiones intellectus & inaxime credere. Alii ponunt tertium membrum quod est dabilis actus voluntatis qui copulatim & copulatiue est elicitus & imparatus. nam sicut intellectus est potentia reflexiua: ita & voluntas. hoc est potest habere actum qui reflectitur supalterum actum suum: sicut enim voluntas imperare praest potentie motiue quod moueatur ita voluntas pervnum actum potest imperare sibiipsi alterum actum. vt cum voluntas vult diligere sortem: illa dilectio sortis erit actus elicitus: quia est immediate a volum tate productus: & erit imparatus quia medante altero est productus / quod autem sit dabilis talis aqus potest probare per sacras litteras. prois. desiderauidesi derare iustificationes tuas &c. Ista distinctione posita respondet id ssciliT. ad quaestionem (cum quaeritur vtrum violentia possit inferri voluntati per aliquas propositiones. Prima / potest violentia in ferri voluntati quantum ad actus imparatos. Probatur / pet impediri membra exteriora a fortiori agente ne impeorium voluntatis exequentur: igitur Secundo / pet copelli ad exercendum operationem quam nult exercere voluntas. igitur.

¶ Contra / implicat quod iste actus sit impratus & voluntas violentetur / ad illum actum. nam bene sequitur / est imperatus: ergo volitus. ergo non est inuoluntarius

¶ Dico quod doct intelligunt quod ad actum iam impratum voluntas praest violentari vel ad similem.

¶ Secunda propotes / voluntas non praest violentari quantum ad ipsum proprium actum siue elicitum. Probatur: quia actus voluntatis (dicit idst Tho. / nihil aliud est quae inclinatio quandam procedens ab interiori principio cognoscente etiam singularia: sicut appeti tus naturalis non est aliud quam inclinatio agentis non cognoscentis hoc est ab interiori principio. quod autem est coactum vel violentum est ab extrinseco principio. Vnde contra rationem actus voluntatis est quod sit coactus vel violentus: sicut etiam est contra rationem naturalis inclinationis velmotus lapidis quod feratur sursum. potest enim lapis perviolentiam ferri sursum: sed quod iste motus violem tus sit ex eius naturali inclinatione esse non potest. Simiter etiam praet homo per violentiam trahi: sed quod hoc sit ex eius voluntate repugnat rationi violentie. Vnde de ratione violentie vel coactionis est quod operatio sit ab extrinseco passo non conferent e vim contrarie. idem passo renitente ad contrarium / quod dit notanter: quia secundum aliquos est aliquis actus indifferens: vt secundum Scotum qui videtur melius dicere: tunc passum non confert vim contradictorie ad actum indifferentem: quia tunc esset naturalis: quilibet igitur actus elicitus est a principio intrinseco. ergo nullus talis est violentus seu coactus. Aliqu docto. vt Bonauem. in secundo: & alii moderni addunt aliam rationem videlicet quod implicat quod voluntas cogatur ad actus elicitos. Nam bene sequitur: cogitur ad actum elicitum: ergo vult / & cogitur: ergo non vult immo nult alias non esset coactio: sed implicat velle & nole idem. Igitur implicat contradictionem voluntatem cogi ad proprium actum. Sed tota difficultas est de actu quo est simul & imperatus & elicitus: & arguitur quod possit voluntas cogi ad illum. eadem ratione sicut voluntas quando vult currere praet impediri per agens fortius extrisecum ne moueatur. & quando nult pret impelli ab extrinseco quod ambulet. Eodem modo arguam / quis voluntas vellet amare sortem praet impediri quod non amet. quod patet sic: quia quamuis vellet efficaciter amare: potest deus non concurrere ad illum amorem producendum. Similr si nolet amare sortem deus se solo posset in ea producere actum qui est amor sortis: ergo videtur quod sicut potest vio lentari ad actum impatum: ita etiam videtur quod ad actum elicitum.

¶ Dico quod quantum ad primam partem argumenti nulla est difficultas quin ipsa voluntas possit impediri a deo quod non amet: quia deus potest non concurrere: ergo stat quod vellet efficaciter amare & de facto non amaret: ergo sicut sortes si vellet ambulare & detineretur a fortiori agente / tunc cogi diceretur ad non ambulandum. pari ratione voluntas diceretur cogi ad non amandum & cogeretur ad omissionem siue ad priuationem actus interioris. & hoc dicit Depalude in. iiii.

¶ Quantum ad secundam ptem articuli videlicet quod possit cogi non solum quantum ad priuationem actus interioris: sed ad ipsum interiorem videtur / sicut cum voluntas nult ambulare imperat membris exterioribus priuationem ambulationis: taen ab extrinseco potest necessitari ad ambulandum: & tunc cogi dicitur ad ambulandum. eodem modo si nollet amare / tunc deus posset facere non obstante tali nolitione quod produceret amorem sortis: ergo videtur quod cogetur ad illum amorem.

¶ Pro solutione dico primo quod aliquid cogi nihil aliud est quam ab extrinseco ipisem pati ipso renitente id est contra eius naturalem inclinationem. Dico secundo quod voluntas duplicem habet inclinationem. vnam naturalem: aliam vero liberam. Inclinatio naturalis voluntatis nihil aliud est quam inclinatio ad suscipiendum suas operationes tanquam proprias perfectiones. sicut vnaquecue res inclinatur ad suanperfectionem ita voluntas naturaliteri inclinatur ad suas perfectiones: tunc dico quod voluntas ad nullum actum elicitum potest cogi / quia ipsa naturaliter inclinatur ad quamlibet suarum operationum / ergo non potest illas recipe contra eius naturalem inclinationem. non potest ergo violentia inferri voluntati respectu suorum propriorum actuum. Sed inclinatio voluntatis libera nihil aliud est quod velle & nolle: & ista inclinatio est accidentalis. prinia vero essentialis differens specie ab ista. tunc dico quod non potest inferri violentia quantum ad actum elicitum opposita inclinationi naturali neque opposita inclinatio ni libere ita quod coacte voluntas velit / amet / vrodiat: sed bene potest infferri violentia quantum ad actum imparatum & ad omissionem actus eliciti¬

¶ Tertia propositio. violentia de directo opponitur voluntario sicut & naturali. cone est enim voluntario & naturali quod vtrumque sit aprincipio intrinseco. igitur violentia duplici agenti inferri potest & naturali & libero. naturali quando videlicet ab extrinseco patitur contra suam propriam naturam & naturalem inclinationem. vt cum proiicitur sursum graue vel cum descendit leue / graue ascendendo patitur ab extrinseco agente & non ab intrinseco: quia non a forma substantiali ipsius. Simicitr infertur violentia agenti voluntario quando patitur ab extrinseco contra suam voluntatem. vtrumque istorum est violentum quia vtrumque agens est extrinsecum & passum non confert vim: ergo illud violentum causat inuoluntarium: & per consequens omnis talis actus quam est hoiviolentus caret virtute & vitio: saltem si totaliter sit contra voluntatem & ab extrinseco / neque imputatur illi qu patitur.

¶ Contra / illud quod est inuoluntarium si accidat cant tristiciam vt dicit Arist. tristicia enim est de his quam nobis nolentibus accidunt: sed aliquando patitur aliquis violentiam vbi tamen non tristatur: vt patet de passione martyrum. lbant enim ad supplicia & tormenta gaudentes. ergo non semper violentia cant inuoluntarium cne inuoluntarium sit nolitum: alias non eset inuoluntarium. Rnedet.s. Tho. ad istud argumentum dicendo quod sicut naturale diter quod est secundum inclinationem nature: ita voluntarium ditr quod est secundum inclinationem voluntatis. dtm autem aliquid naturale duplicir. vno modo: quia est a principio actiuo siue efficiente intrinseco vt descensus grauis deorsum & leuis sursum: tales motus sunt naturales: quia a principiis intrisecis: hoc est a formis eorum actiuis. Aliud est naturale quod est a principio extrinseco: tamen secundum naturalem inclinationem passi / quia passum naturast inclinatur ad recipiendum illud quod recipitur ab extriseco. vt cum geneatur ex ligno ignis: generatio forme substantialis ignis est naturalis ipsi materie quis talis geneatio non sit a principio in trinseco ipstius materie: sed ab extrinsecoscilicet igne producente quod est extrinsecum materie ligni: nihilominus est secundum naturalem inclinationem materie: quia naturaitr inclinatur ad recipiendam vnamquamque formam etiam accidentalem ordinatam ad ipsius fore subanlis introductionem puta ad qualitates primas & secundas quam de per se ordinantur ad formas subanles: talis motus in ipsa materia est naturalis cum passum conferat vi &c.

¶ Simicie duplex est voluntarium. quoddam est a voluntate effectiue ipsius agentis puta aliquis aliquid vult agere. Aliud est voluntarium secundum passionemscilicet cum aliquis vult pati ab alio quamuis illud quod patitur & recipit sit effectiue ab extrinseco. verbi gratia cum martyres penas acerrimas patiebantur ab ipsis tortoribus inflictas: tales passiones non erant effectiue siue non pcedebant ab ipsis martyribus nihilominus erant eis voluntarie: quia volite non secundum actionem sed secunduim passionem: & sic patet quod sicut in naturalibus aliquid est naturale per actionem & aliquid per passionem: ita in agem cibus liberis aliquid est voluntarium per actionem: aliquid vero per passionem. & vt sit meritorium suf¬ ficit quod sit voluntarium vel per actionem vel per passionem. & ad argumentum quod omne inuoluntarium cant tristiciam. Dico quod verum est si sit inuoluntarium per passionem. & sic patet quod non omnis violentia cant tristiciam.

¶ Si dicas / motus sursum honis grauis & potesderosi est illiviolentus / & tamen non est inuoluntarius cum ipse hodo libere velit ascendere: ergo non omne violentum cant inuoluntarium.

¶ Dicit ibidem s. Tho. quod talis motus non est violentus simplice: sed secundum qud. hon enim estagens liberum & preter hoc est etiam agens naturale: nam siponatur sursum pure naturalicr descendit: motus ergo oppositus puta ascensus est illi violentus secundum actiuitacem naturalem homnis: hinc est quod hon maiorem patitur penam ascendendo quam descendeo: quia ille motus est violentus: & descensus est naturalis. & sic non est inconueniens quod illud quod est violentum secundum naturalem inclinationem non causet inuoluntarium immo sit voluntarium secundum inclinationem liberam. & ista pauca deviolento sufficiant.