Caput 8

¶ De circunstantia obiecti. Cap. viii.

SEquitur modo videre de circunstantia materie siue obiecti. hoc est circa quian actus voluntatis fertur. vnde vt dicit sanctus Thomas praecipue circunstantie at tendende sunt circunstantia obiecti & circunstantia finis. Ratio est. quia penes diuersitatem specificam obiecti variatur distinctio specifica virtutis & vicii. Similiter penes diuersitatem specificam finium variatur species actus: si non nature saltem moris & nature quando ille finis est partiale obiectum. sed alie circunstantie a circun stantia obiecti & finis aliquando variant speciem: moris: aliquando non / ideo iste due scilicet obiecti & finis praecipue sunt inter ceteras. Occasione huius difficultatis trita quaestio queritur. vtrum magnitudo seu pluralitas seu perfectio obiecti augeat malitiam actus mali. hoc est / si sint duo actus quorum vnus fertur praecise super vnum obiectum: alter super plura: vel vnus sup obiectum minus perfectum: alter super perfectius an sempersecunqus actus sit grauior quam primus / & hoc ceteris omnibus aliis paribus puta cum equaeli intentione & conatu. &c. vt sortes vult occidere vnum hominem & plato duos eadem volitione an volitio platonis sit peior. similiter sortes vult furari paruum quod / & plato magnum quid: an plato plus peccet. Arguitur quod non. plato qu plus furatur hent maius incitatiuum ad furandum quam sortes: ergo minus peccat. tenet consequentia. dicit Augusti. & recitat magister in quarto / plus peccat quam fornicatur cum turpi quam quo cum pulchra: quia hent minus allectiuum.

¶ Secundo sequitur quod posset dari actus infinite malitie virer grauitatis. Patet sic. si velle occidere duos sit grauius peccatum quam velle occidere vnum: ergo vel le occidere infinitos est infinite malitie. Idem argumentum communiter fit ad probandum quod peccatam in deum est ifinite malitie / cum ipsum inpximum est aliquantule malitie & in alterum meliorem commissum maioris malitie: ergo in deum quo est infinite bonitatis erit infinite malitie. Occasione huius quaerit monachus / capiendo duos de quorum vno habeo probabilitatem moralem quod est in peccato: de altero vero quod est in grtia. si quis habeat duas volitiones formaliter executiuas quam vult occidere sortem in pecato scitum probabilitate morali& platonem in gratia / quam illarum est grauior: & arguit quod sit illa qua vult occidere sortem scitum esse in peccato mortali: quia est causa illius damnationis eterne. In oppositum arguitur. prolato est persona dignior quam sortes cum sitingratia: ergo iniuria est grauior. Secundo querit. sit ita quod vterque istorum sit in extrema necessitate: & non possum succurrere nisi alteri istorum si succurram platoni sum causa danationis alterius / si sorti poterit penitere / & alter moritur tantum corporaliter & non eternaliter. igitur. Quantum ad primum cum querebatur an circunstantia obiectiaggrauat: dico quod sic. vt qui vult plus fura ri / ceteris paribus plus peccat quam ille qu vult furari minus. ad Argumentum. quo furatur plus vlqu fornicatur cum pulchra / habet maius allectiuum. conceditur. ergo ille qua vult fornicari cumturpi plus peccat. verum est ergo ille qu vult furari plus minus peccat. nego consequentiam. & ratio est / quia quamuis allici sit circunstantia diminuens: est tame altera magis aggrauans in obiecto scilicet dannificatio: sed qui fornicatur ceteris omnibus aliis paribus praeterquam quod vna est pulchra alia turpis minus peccat qua fornicatur cum pulchra: quia ndo est nisicircunstantia alliciens. sed incasude furto est vnum aliud in obiecto quod magis aggrauat quam illud alliciens diminuet. Ad aliud de volitione occidendi / negatur consequentia / & ad probationem volitio occidendi duos est peior volitione occidendi vnum / concedo. & volitio occidendi qnet tuor quam tres & si in infinitum. nego consequentiam quia non oportet quod si sint infinita quorum secundum excedit primum in aliquam proportione & tertium secundum: & sic in infinitum quod volitio cadens super mile excedat &c. sed si sint infinita quorum secundum excedat primum in aliquam proportione: & in tanta proportione quartum excedit secundum &c. siesset aliquod excedens quodlibet illorum esset infinitum: sed in proposito licet secundum excedit primum: tamen non excedit in infinitum / licet dupletur vna circunstantia cetere non duplantur non sufficit quod vna aggrauans dupletur: sed requiritur quod omnes aggrauantes duplentur. ideo malitia secunde super primam non ageret in duplum. quapropter volitio occidendi duos non est in duplo peiorquam volitio occidendi vnum: nec volitio occidendi quattuor non est in duplo peior volitione occidendi duos. Contra. aduinus habetur quod volitio occidendi duos est per aliquam latitudinem malitie peior volitione occidendi vnum: ergo volitio occidendi quattuor duplabitur in malitia respectu volitio nis occidendi duos. ergo quamuis non sit peiorin duplo volitione occidendi duos: est tamen dupla volitione occidendi vnum. Si volitio occidendi duos est peior per duplam latitudinem malitie scilicet propter duplex obiectum volitio occidendi quattuor erit peior per duplam latitudinem malitie. & ita in infinitum. ergo non euades propositum. nego. quia volitio occidendi duos distinctius fertur in duos homines quam volitio occidendi mille. & penes hoc quod est distinctius ferri attenditur etiam grauitas peccati: & ideo quamuis dupletur circunstantia obiecti / non oportet quod malitia dupletur. TVidetur quod ista consequentia sit bonahic actus in infinitum augetur in malitia exparte vnius circunstantie / ergo est infinite malus. patet / hec circunstantia seorsum est in infinitum mala / igitur totus actus.

¶ Quantum ad aliud de bono & malo / an tenear subuenire bono derelicto malo. dicit monachus quod occisio mali est peior quam occisio boni / quia non solum est causa mortis corporalis: sed etiam damnationis / qui autem occidit bonum non est causa nisi mortis corporalis. Eodem modo dicit ad secundum / quod potius teneor subuenire malo quam bono: quia subueniendo malo sum causa salutis & anime & corporis. & quamuis non subueniendo bono sit vna circunstantia que aggrauat scilicet bonitas: est tamen alia circunstantia in alio scilicet damnatio que magis aggrauat quam circunstantia boni. sed vbi non haberem probabilitatem moralem quod esset in pecato: deberem citius subuenire bono. & sic de circunstantia obiecti sufficiat. THec solutio monachinon placet quia alias nunquam liceret repellere vim vi quando constat de iniusto aggressu impetentis / & propterea ego non sum causa nisi per accidens / quia est de per se in sua potestate non damnari & non in mea. De circunstantia temporis.