Caput 9

Capitulum nonum.

AGendum est nunc de circum stantia temporis. Ideo quaeritur prino. an ratione illius augeaturbonitas / vel malitia actus. Dat exemplum Altissiodorensis libro secundo tract. xx viii. quaestio ne quarta. de fornicatione. Vtrum secunda fornicatio sit maius peccatum quam prima. Videtur quod prima sit peior. per primam perdit homo castitatem: & si virgo virginitatem / & non per secundam. igitur. Secundo. eliciens primum actum fornicationis habet plura adiutoria ad resistendum vel saltem mino ra incitatiua ad actum fornicationis: ergo secunda erit minus mala semper intelligendo cetera alia paria. antecedens pater / ex prima perdit gratiam que adiuuabat illum &c. ln oppositum arguitur. Communiter dicunt doct. quod peccatum consuetudinis est grauissimum immo quod veniale ex gene per consuetudinem efficitur mortale. ergo actussecundo / tertio. quarto elicitus est peiorquam primo elicitus / dicit Altissiodorene. quod ceteris aliis paribus actus prino elicitus est peior regulariter quam actus secundo elicitus. patet per suas rationes ante oppositum factas. Dter notanter si cetera sint paria: quia si maiori desiderio / vel alio modo ferretur in obiectum in secunda volitione quam in prima / in secunda esset peior. vt si decina ebrietate sortes praeponeret amorem vini amori dei: illa esset peior. sed si eodem modo feratur in vinum ceteris paribus preter hoc quod inebriatur decimo decima est minus mala. Item si in decima haberet sortes scientiam quod tale vinum est inebriatiuum. & in prima haberet ignorantiam vincibilem tamen: vel si in decima / ignorantia esset magis vincibilis quam in prima: decima tunc esset maius peccatum. Ex quo sequitur quod nunmquam peccatum veniale ex genere per quancumque consuetudinem efficitur mortale nisi varietur aliqua altera circunstantia consuetudinis: quia tunc erit semper minus. sed quando dicunt doctores quod efficintur veniale mortale perconsuetudinem sic intelligitur quod per consuetudinem ita frequenter accidit: quod augetur contempus vr libi¬ do: vt per consuetudinem mentiendi iocose vlofficiose propter salutem alterius: potest quis tanta libidine ferri in mendacium iocosum vre officiosum / quod si esset contra praeceptum / nihilominus vellet mentiri / sed hoc posito quod sit pure iocosum vel officiosum nunquam efficitur mortale. Contra. peccatum consuetudinis est grauissimum. Dil co quod sic intelligitur quod peccator qupeccat ex consuetudine est in peioristatu quam ille qu non peccat ex consuetudine: quia illud peccatum accumulatur supra praecedentia peccatam. & quoniam propter maiorem infirmitatem & cecitatem citius cadit in peccatum desperationis & presumptionis. Secundo. peccatum consuetudinis potest dici grauissimum idem periculosissimum / quia difficilius resurgit ab illo peccato.

¶ Alia questio vtrum actus qui per maius tempus continuatur sit peius quam si continuaretur per minus ceteris aliis paribus. Similiter / vtrum ex sola continuatio ne temporis incrementum suscipiat in bonitate. Diciturquod duplex est sensus huius. vnus vtrum ita augeatur bonitatis actus ex continuatione temporis puta quod sit melior in secunda parte temporis quam in prima & in tertia quam in secunda &c. Secundus sensus. vtrum ex tali continuatione ita augeatur bonitas non actus in se: sed ipsius continuantis puta quod efficiatur melior & maioris meriti in secunda parte temporis illius continuationis quam in prima. Quantum ad primum sensum / soluta est quanestio prius puta cum diceretur quod in secunda medietate hore illa volitio fornicandi non erat peior quam in prima dimidietate. patet / in secunda dimidietate non est peior quam esset ipsamet si tunc puta in illa secunda dimidietate eliceretur denouo: sed sic est quod si tunc eliceretur de nouo non esset peior quam illa quam elicitur in prima dimidietate immo minus mala. immo Altissiodorensis habet de necessitate dicere: quod sit minus mala: quia habet maius incitatiuum / & maius inclinatiuum ad illam quam ad primam: quia habet habitum genitum ex continuatione prime dimidietatis. ergo in secunda dimidietate est potius minus mala quam peior. ¶In secundo vero sensu vtrum extali continuatione continuans efficiatur melior vel maioris meriti si actus sit bonus vel ma¬ ioris demeriti si actus sit malus.

¶ Pro declaratione notandum est vnum vulgare quod ponit Gregorius in secundo distinctione tertia. duplex est continuatio actus. Quedam parure naturalis. Alia mere libera. vnde imaginatur Gregorius. supposito quod nunc elicinatur actus libere ab ipsa voluntate post hoc instans elicitionis est vnum tempus imperceptibile. quia sicut datur minimum visibile vrma ximum quod non / ita datur minimum tempus vel maximum quod non est perceptibile. & communiter assignatur maximum quod non estt ln toto isto tempore talis actus ita necessario continuatur quod non est in potestate libe ra voluntatis scienter & libere cessare ab illo actu / licet forte casualiter vsesupnaturaliter cessare potest: sed non scienter & libere. Alia est continuatio libera quando voluntas sic pertempus aliquod continuat / quod cessare potest & elicere actum contrarium / vt cum continuauit per illud tempus imperceptibile necessario post illud potest cessare. hoc supposito dicit Greg. & plerique post ipsum: quod actor actus mali ex illa continuatione mere naturali in qua scienter & libere ab illo actu cessare non potect non efficitur deterior quam erat in primo instanti elicitionis talis actus. Patet. illa continuatio naturalis / eque naturaliter sequitur ad elicitionem / sicut ad volitionem efficaciter impera tiuam actus exterioris naturaliter sequitur actus exterior: & propter istam causam actus exteriornihil bonitatis / aut malitie addit acui interiori. ergo similiter ex libera elicitione / & naturali continuatione quam naturaliter sequitur illam liberam elicitionem non efficitur homo deterior Dicit vltra Gregorius. quod illa continuatio libera in quam cessare potest addit malitiam super elicitionem: & homo efficitur deterior. Patet. tantum obligatur homo non continuare quando potest non continuare actum prohibitum sicut obligatur non elicere: quia per praeceptum prohibetur tam continuatio sicut elicitio actus / quando talis continuatio est in potestate illius. ergo sicut elicitio addit demeritum: ita & illa libera continuatio scienter & libere continuata. Vnde praesupponit Grego. quod actus dum elicitur / sic se hent: quod datur vnum tempus post elicitionem in quo necessario continuat: sed hoc vid etur difficile aparud iprsem. Dicit ei distictione tertia scecundi. quod volitio sicut est producibilis libere in instanti: ita est producibilis libere successiue: hoc superposito tunc potest libere remitti successiue: & sit volitio / a / quamncipiat libere remitti successiue. tunc bene sequitut / as / icipit libere successiue remitti: ergo nunc adhuc est tota illa volitio / & immediate post hoc non erit tota / & nunquam postea erit minor: & sic in infinitum. Si concedas quod nunc sit tota / & numquam postea erit tota. ergo falsum est quod oportet de necessitate assignare tempus certum per quod de necessitate erit tota. Si dicas quod erit tota / vlr pars. Contra si est in mea potestate libere & successiue continuare & non remito / ergo libere continuo / tunc sic / ponatur quod libere continuo in tanto gradu quo elicita fuit quod per quod cumque tempus continuationis aliquid mereor vldem ereor de nouo. & hoc tenet adam prima distinctione primi. & hec opinio videtur probabilior quam opinio Gregorii & maior pars doctorum defensat istam. HHoc argumentumnon concludit contra gregorium quia diceretur secundum eum quod actus elicitus in instantide necessitate continuatur secundum quod libet sui per tempus / sed si producatur successiue potest etiam successiue corrumpi & non totus simul. l

¶ Sed est questio loquendo consequenter ad Gregorium an in instanti continuationis aliquid mereatur de nouo. Vtrum in instanti medio mereatur aliquem alium gradum quam mereatur in pr ima medietate hore / puta an aliquis gradus meriti correspondeat pro illo instanti medio. vt sortes in instanti elicit volitionem vt octo / continuet per horam non remittendo: & hora sit totum tmristus in quo non potest remittere vsque ad non gradum: vtrum sortes per illam mereatur aliquem gradum premii in instanti medio illius hore distinctum a gradu premii quem merebatur per medietatem hore. Si concedas: ergo in quolibet instanti intrinseco tantum merebitur / & cum sint infinita instantia merebitur infinitum praemium.

¶ Dicit Occham quod in nullo instanti elicitionis in quo mere¬ tur certum gradum premii meretur aliquid distinctum a merito temporis precedentis. hoc est non meretur aliquem gradum totaliter correspoedentem instanti illi intrinseco. Patet / non est in potestate voluntatis quod pro aliquo instanti corrumpatur certa pars illius volitionis: quia non potest corrumpi nisi successiue. quia resistit sue corruptioni: talis enim volitio est entitas naturalis appetens naturaliter permanere & resistens sue corruptioni. ergo talis corruptio fieret cum resistentia: ergo non potest fieri subito. ideo oportet quod successiue in aliquo certo tempore. Tunc sic / non est in potestate voluntatis quod vna certa pars corrumpatur pro instanti continuationis: ergo pro instanti continuationis nichil de nouo merebitur totaliter: sed in quolibet instanti erit sibi maius premium quam prius: quia quodlibet instans sequens est continuatiuum temporis in quo tempore poterat corrumpere vnam certam partem. ideo in illo tempore merebatur aliquem gradum qui quidem gradus debetur in illo instantiterminante illud tempus. & in illo instanti est maioris meriti quam prius: tamen in illo instanti nihil meretur de nouo. Pari forma de demerito dicatur. Vnde augetur meritum successiue quemadmodum producitur talis pars successiue producitur volitio libere / continuatio in eodem gradu non est tocaliter libera sed partialiter: quia in quocunque tempore quantumcunque paruo / licet non sit in potestate corrumpere est tamen in potestate remittere vsque ad certum gradum & quia non remittit: sed continuat: ideo aliquantulum meretur per illam continuatio nem: vel demeretur per illam si illa volitio osit mala. TQuandocunque voluntas libere concurrit ad aliquem actum potest etiam libere non concurrere ad illum actum sic quod potest suspendere totum suum conatum & per consequens si pro aliquo instanti illius temporiis velit non conari totus actus corrumpetur pro tunc.

¶ Difficultas contra vtramque opinionem. dictum est quod volitio non praest aliquomon corrumpi in instanti vel subito. Contra. capio vo¬ litionem dandi elemosinam elicitam in instanti & ex charitate: talis volitio est intensior quam si produceretur a solo conatu voluntatis sine charita te. tunc capio gradum per quem est intensior: & talis gradus sit. b. tunc. b. non necessario continuatur / neque secundum se / neque secundum quamlibet partem eius: hoc est nec totaliter nec partialiter. Iam possibile est cum ista volitione dandielemosinam incipiam successiue elicere volitio nem fornicandisic quod nunc nihil habeo illius & immediate post hoc habeo aliquid / hoc est pervltimum non esse. tunc. b. gradus nunc est: & nunquam post ea aliquid eius erit. patet. charitas post hoc non erit. ergo augmentum quod pruenit ratione charitatis vltra conatum volntatis / nunquam post hoc erit: quia dependet a gertia non solum quantum ad esse & produci / sed etiam quantum ad conseruari. ideo talis excessus. b. super volitio ne quam producitur a conatu voluntatis / non solum dependet in fieri a concursu charitatis. sed etiam in conseruari. ergo sublata charitate aufertur ille excessus. Dico quod quando dictum est quod si aliqua volitio nunc est quod immediate post hoc erit secundum se vcrer aliquid eius non est inpotestate voluntatis quod libere & scienter desistat ab illa: intelligitur quod non est in potestate voluntatis quod immediate post hoc desistat ab illa tota volitione: sed bene casualiter vl supenaturaliter fieri potest. Ideo in casu / talis excessus. b. super conatum voluntatis numquam post hoc erit: sed hoc non puenit ex libera cessatione: sed defectu charitis. ideo non sequitur propterea quod quando voluntas libere hent actum / quod immediate post hoc cesset ab illo actu. sed quod cesset quantum ad. be / est ex defectucharitatis: sed non est immediate ex libera continuatione voluntatis. Continuando meteriam dictum est ex opinione Occham & Richardi clymentocontra Greg. quod continuans actum in quocumque temprise quantocumque pearuo continuet / siue illa continuatio sit naturalis vlrr libera meretur aliquid de nouo si sit actus bonus / vlt demeretur de nouo si sit actus malus. & ratio fuit: quia quamuis non possit in illo peruo tempore totaicir desistere / praest tamen libere remittetur. ergo si continuet intempore in gradu ita intenso iputatur vrs ad penam vl ad praemium. vt elicio actum libere: pro instanti illius elicitionis actus imputatur. tunc si continuo actum in eodem gradu per vnam horam quaecunque parte hore cont inuam in gradu ita intenso est in mea pestante ali quantulum remittere sicut est in mea potestate libere continuare: tunc in illa parte aliquantulum mereor: quia est in potestate voluntatis pro illo tempore ab aliqua parte actus desistere. ideo si sit actus malus & non desistam est imputandus pro illa parte quae desistere possum. Iam queritur vtrum continuatio temporis tantum aggrauet in actu minus malo sicut in peiori: vt duo sunt sortes & plato: sortes elicit volitionem fornicandi / prlato vero adulterandi / & in eodem instanti cete ris aliis partibus plus peccat plato vt notum est. queritur tunc: vtrum ratione continuationis illius volitionis per horam per eundem excessum malitie augetur volitio fornicandi sicut augetur volitio adulterandi: vt puta qui elicit volitionem adulterandi / vltra penam debitam pro tali elicitione demeretur vnum gradum vltra propter continuationem vnius hore / an etiam ille qui elicit volitionem fornicandi continuatam pertantum temporis vltra penam debitam elicitioni debeatur vnus gradus pene propter illam continuationem/ Et arguitur quod sic. quia est eadem circunstantia. ergo equaliter aggrauat quantum est ex se nisi superueniat aggrauatio ex alio: ergo tantum demeretur continuans actum minus malum sicut continuans grauius malum. Dicitur quod apd Occham consequenter dicendum quod hoc contingere potest dupliciter. Vnomodo. quod iste eliciat peiorem solum. quia ex maiori conatu / velquia intensiorem / vt vterque precise elicit volicionem fornicandi: sed vnus vt quattuoralius vero vt duo intensam quecunque pars signetur illius que est vt quattuor intensa: si reperiatur in altera vt duo eque intensa ille erunt eque male. Aliomodo contingit quod eliciant: vnus peiorem / alter minus malam & cum hoc vna pars vnius est peior quam pars alterius / vt vnus elicit volitionem fornicandi / alter adulterandi / certum est quod vna volitio adulterandi est peior quam fornicandi equae intensa: & exequali conatu ratione obiecti: quia in obiectum peius fertur. Tunc dico quod si volitio vna sit peior alia in primo modo peioritatis: sunt eque male / & continuatio tantum aggrauat vnam sicut alteram. patet. per continuationem tantum demeretur precise in tenpore quantum demeretur eliciendo tantam volitionem: quantam posset corrumpere successiue: sed isti duo equali tempore possunt equaliter corrumpere de illis volitionibus precise: ergo continuatio temporis in isto casu equaliter aggrauat. secundo dico quod si iste volitiones sic se habeant quod vna sit peior in secundo modo peioritatis ita quod equalis portio sui est peior equali portione alterius / tunc continuatio vnius est peior quam alterius. exenplum / sortes habet volitionem adulterandi vt duo: plato fornicandi vt duo: vterque continuat in dimidia hora: sortes continuans volitionem adulterandi plus peccat quam plato continuans in equali tempore volitionem fornicandi. nam vbi vnus actus est peior alio ratione obiecti & non ratione conatus: continuatio vnius plus aggrauat quam continuatio alterius. TContra primam partem arguitur actus vt quatuor plus resistit sue corruptio ni quam actus vt duo quantulocumque paruo tempore dato continuaticonis talium actuum plus demeretur continuando actum vt duo quam actum vt quatuor. sequaela patet / & capio actiuitatem voluntatis vt octo & resistentia actus vt quam tuor sit vt quatuor & resistentia actus vt duo sit vt duo / tunc sic proportio agentis ad primam resistentiam est dupla & in ordine ad secundam est quadrupla / ergo potest plus remouere de secunda resist entia in equaeli temporequam de prima. & hoc argumentum est apparentissimum rationo e cuius mihi videtur concedendum quod plus pecc at continuans actum vt duo tantum quam continuans actum vt quatuor / nisi dicatur quod quam liacumqefuerint agentia propter naturam rei non possunt inequaeli tempore plus de vno quam de alio corrumpere & si hoc sit verum sequantur quod si voluntas esset infinite actiuitatis non citius posset corrumpere actum vt duo quam nunc / sed hoc est falsum.

¶ Alia quiodmo. Si sortes eliceret volitonem forni¬ candiin instanti vt quanttuor quam de necessitate continuat per tempus: sequitur quod esset necessario extra statum salutis pro tempore illius continuandus. Patet. & pono quod non potest viuere nisi per dimidiam horam: & quod habeat hanc volitionem volo peccasse / quam de necessitate continuet per illam dimidiam horam. tunc sine speciali miraculo non potest saluari: quia per illam non potest habere displicentiam: scilicet nolitionem que necessario requiritur ad penitendum. Dices. potest habere displicentiam quod elicuerit quanuis non potect habere displicentiam: quod continuet: quia tunc inuitus vellet. Contra / habendo istam volitionem in casu. volo peccasse non potest habere nolitionem contrariam scilicet nolo peccasse: quia non possunt esse simul & semel & pro eodem tempore in eodem subiecto: ergo est impossibile ei pro illo tempore penitere. Dices quod illa volitio qua vult se peccasse quam continuat natur aliter est compossibilis nolitioni qua nult se peccasse: vt patet de Christo qui habebat nolitionem naturalem mortis ferende: & volitionem liberam mortis ferende. ergo nolitio alicuius naturalis: & volitio libera de eodem sunt compossibiles simul & semel in aliquo. Patet etiam in nobis: praesentato obiecto delectabili voluntas naturaliter prosequitur illud: & tamen aliquando nult illud quia difforme recte rationi. Contra. qamuis nolitio que est pure naturalis non repugnet volitioni libere eiusdem obiecti quantum ad elicicionem nihilominus illa que elicitur libere ex natura propria repugnat nolioni de eodem obiecto que elicitur libere. ergo siue post ea continuetur necessario siue libere semper repugnat alteri cui prius repugnabat. ergo non stant simul. & de facto non video quod ille stent simul videlicet quod quando vna necessario continuatur quod altera possit libere elici. Ideo conceditur quod aliquis potest ita in vita disponi & secundum legem communem secluso miraculo quod proaliquo paruo tempore necessario erit extra statum salutis. nam secundum dicentes quod de¬ liberatio non potest fieri in instanti datur certum tempus in quo non potenst penitere ex deliberatione secundum communem cursum legis. Item apud illosesset concedendum hoc qui dicunt quod ad penitentiam requiritur certus gradus. & quod volitio non potest pro duci in instanti sed in tempore: vt sortes incipit penitere datur certum tempus post hoc in quo non potest producere volitionem vsque ad sufficientem gradum contritionis ceergo non est inconueniens: quod aliquis potest ita disponi in vita quod post hoc sit signabile certum tempus in quo necessario remanebit extra statum salutis quando ex cul paincidit in illum: & oportet de necessitate hoc concedere de ebrio existente in mortali.