Caput 15

¶ De voluntate an possit sine gratia bene moraliter agere. Cap. XV

COnsequenter queritur. vtrum voluntas sine gratia possit bene moraliter agere. Pro solutione respoedetur quod hoc dupliciter potest intelligi. Vno modo quod possit bene agere: sine illo habitu super naturaliter infuso quo efficimur formaliter grati deo. Alio modo quod possumus sine gratia bene moraliter age re hoc est sine gratia gratis data id est sine iuua mine dei gratuito siue sit habitus infusus valiqua cognitio adeo immissa vel exhortatio / vel specialis modus agendi. De primo sensu videlicet vtrum sine gratia gratum faciente possumus bene moraliter agere. Aliqui doct. dixerunt quod non vt eliphat. prima dist. de fruitione immo dicit quod quelibet actio facta extra gratiam est peccatum. Et iam fuit opinio brauardini. vt ait Diony. in secundo. Alii tenent conclusionem oppositam quod videlicet aliquis de lege sine gratia gratum faciente potest bene moraliter agere. Patet. supponendo primo quod de lege antequam quis resurgat a peccato requiritur dispositio praeuia in ipso peccatore. ista supppositio ab omnibus conceditur vt habet Scotus dist. xiiii. quarti sententiarum. & fundatur etiam in sacris scriptis: quia nisi hoc esset verum esset difficile saluare quod deus non esset acce ptator personarum: quia non videtur ratio qua re dat gratiam vni & non alteri: nisi quia vnus se disponit ad illam alter vero non. Secunda suppositio est quod illa dispositio sufficiens ad gratiam non est solum non ponere peccatum siue pure negatiue se habere respectupeccati: quia alias dormiens qui peccauit quod nullum actum habet esset dispositus ad illam sufficienter: quia non actu peccat / sed est actum positiuum habere.

¶ Hoc supposito. patet quod quis sine gratia potest bene moraliter agere. quia quis potest resurgere ad gratiam de lege: ergo potest habere quandam dispositionem requisitam ad gratiam. illa dispositio vocetur a. Tunc quero vtrum a / sit actus bonus vel malus? si secundum: ergo non est dispositio ad gratiam immo in dispositio. quia peccatum indisponit. si vero. a. sit bonus actus: ergo propolitum puta quod quis potest bene moraliter agere sine gratia.

¶ Secundo probatur eadem conclusio. aliquis extra gratiam potest mereri praemium temporale / & non per actum malum neque indifferentem: ergo extra gratiam praet bene moraliter agere. patet anes / exodi primo de obstetricibus egyptiorum quibus dominus iussit edificari domos propterea quia meruerunt aliquod d temporale / saluando pueros iudeorum. Vnde dicit Greg. eo quod erant in peccato meruerunt solum temporale / & tamem meruissent eternum si non fuissent in peccato. Tunc arguitur sic. meruerunt apd deum praemium temporale: ergo sine gratia potest mereri apud deum praemium temporale. & per consequens bene moraliter agere extra gratiam. sed illud bene agere non est meritorium vite eterne. pa¬ tet ad Corin. xiii. si omnes facultates in cibos pauperum distribuero / charitatem autem non habuero nihil mihi prodest. hoc est ad vitam et ernam. Vtrum tale bonum opus extra charitatem factum / possit esse satisfactorium pro pena peccatis debita. dicit. S. tho. quod non est meritorium apud deum remissionis cuiuscumque pene. Aliter dicit Sco. & meo iudicio probabilius quod talia opera extra charitatem facta possunt esse satisfactoria pr pena temporali peccato debita. patet. quia pertalia opera possumus mereri aliquid temporale / vt probatum est. & illa pena est solum aliquid temporale / ergo.

¶ Alia questio. Vtrum sine gratia gratum faciente possit homo quodlibet peccatum vitare. hanc quaest. bene tractat Durandus in. ii. & dicit quod quadam sunt peccata: quia contraria legi nature naturaliter nobis insite / & de talibus dicit quod sic. nam bene sequitur / aliquis actum virtutis sine gratia potest elicere secundum omnemvirtutem moralem / & politicam: ergo quod. cumque vitium oppositum tali virtuti sine gratia potest vitare. vt sortes existens in peccato vitium intem perantie sine gratia subueniente potest vitare / & similiter quodcumque peccatum oppositum actibus preceptorum que sunt legis pure nature. Alia sunt peccata: que non sunt opposita virtutibus mora libus: nec sunt contraria preceptis legis pure naturalis: sed alicuius legis supernaturalis nobis a christo tradite: vt non suscipere eucharistiam / vel suscipere indigne: non suscipere baptismum / vel suscipere indigne &c. hoc supposito dicit Durandus contra sanctum Bonauenturam: quod datur aliquod peccatum quod homo non potest vitare sine gratia gratum faciente. vt patet de peccatis oppositis preceptis legis euangel ice. vt gratia exempli pro tempore quo sortes tenetur suscipere eucharistiam. bene sequitur protempore a. sortes tenetur suscipere eucharistiam / vel suscipit / vel non. si secundum peccat. si primum. vel facit sufficientem dispositionem de qua est preceptum: probet autem se ipsum homo. vel non disponit se¬ sufficienter. Si primum: ergo est in gratia / quia omnis sufficiens dispositio cum displicentia peccatorum / ponit hominem in gratia. Si secundum: ergo peccat suscipiendo / quod probat Durandus apparenter multum Omnis libera omissio alicuius circunstantie requisite actui facit actum vitiosum: sed omissio sufficientis dispositionis est libera & est circunstantia requisita ad suscipiendum digne illud sacramentum. ergo talis facit actum vitiosum: ergo illa susceptio est vitiosa. Confirmatur / si excusaretur talis insufficienter dispositus maxime esset per credulitatem qua erronee credit se fecisse indaginem sufficientem. sed nullus error excusat nisi sit inuincibilis: & faciendo id ad quod tenetur talis vinceret talem errorem scilicet credulitatem se fecisse sufficientem indaginem: ergo. Resolutio igitur est quod ista opinio videtur in ter ceteras probabilior videlicet quod homo sine gratia gratum faciente potest bene mora liter ager e: licet non meritorie. & probabile estquod potest satisfacere extra illam pro pena peccato debita. pe na inquam temporali. Item pot est quodlibet peccatum vitare oppositum legi nature naturaliter nobis insite.