Caput 10

¶ De charitate an sit requisita ad merendum. Cap. xiii.

QVarta difficultas communis. Vtrum charitas sit necessaria ad merendum. Primo supponitur quid sit meritum quo supposito videbitur responsio ad difficultatem. Vnde meritum secundum dio. in secundo. viii. dist. sic diffinitur Est operatio charitatiue dilectionis in deum mediate vel immediate in voluntate viato ris predestinata non necessitata in complacentia eius. & secundum hanc diffinitionem infert aliquas propositiones declaratiuas diffinitionis. Prima. Nullus meretur quiescen¬ do / hoc est pure omittendo. & propterea dicit in diffinitione quod meritum est operatio. Secund a. omne meritum est formalis dilectio dei vel virtualis. ideo dicit in deum mediate vel immediate. hoc est antequam aliquis actus voluntatis sit meritorius vel meritum denecessitate requiritur quod actus ille sit dilectio dei & quod tendat immediate in deum / vel exdilectione dei / hoc est quod sit ex aliquo actu quod tendat immediate in deum. Tertia / nullus actus beati est meritum propterea ponitur in diffinitione in voluntate viatoris. lSi actus beati non esset meritorius nec actus dannatiesset demeritorius sequeretur eadem ratione quod actus beati non esset moraliter bonus & ex consequenti actus dannati non esset mora liter malus / & sic odium dei in dannatis non esset malum / quod communiter negatur / & videtur quod non sit bonitas & malitia vniuo ce nobiscum. Quarta. nullus actus pure na. turalis voluntatis qui causatur ex simpliciapprehensione obiecti est meritum / ideo ponitur in diffinitione non necessitata in complacentia eiusscilicet obiecti. Quinta. nullus actus formaliter presciti est meritum. propter ea ponitur in diffinitione in voluntate viato. ris predestinati. probatur ista propositio. actus non dicitur meritum nisi illius quem deus acceptat ad vitam eternam / sed deus nullum actum presciti acceptat ad vitam eternam ergo. maior nota / & minor probatur / quoniam deum acceptare aliquem actum ad vitam eternam est deum velle pro tali actu dare vitam eternam / sed pro nullo actu prescitivult dare vitam eternam. ergo pro nullo actu presciti dabit vitam eternam. nam bene sequitur deus non vult dare huic vitam eternam. ergo non dabit vitam eternam. Vnde infert quod actus meritorius & non meritorius sunt eiusdem spenicuius oppositum videtur dixisse. xvii. distin. primi. patet. capio prescitum & predestina tum. vterque diligat deum in gratia / ille duedilectiones sunt eiusdem speciei specialissime. nam sunt ab eisdem principiis & causis eiusdem speciei. & illa que est in prescito non est meritum. nisi dicas quod intelligebat in illa decimaseptima disti. de merito large & non stricte capto.

¶ Quantum ad illam particulam diffinitionis in qua dicitur in voluntate viatoris predestinata / non videtur hoc multum probabile / sed totum stat ad nomen. nichilominus dicunt doctores quod prescitus agens ex charitate meretur vitam eternam vt tractat de alyaco. & ad argumentum diony. hunc actum deusnon acceptat / quia pro hoc actunon vult dare vitam etern am / quia non dabit. nam bene sequitur / vult dare: ergo dabit. nego quod hunc actum presciti in gratia factum non acceptet ad vitam eternam. & ad probationem / non vult dare pro hoc actu vitam eternam. concedo. ergo non acceptat / nego consequentiam / quia deum acceptare actum ad vitam eternam non est deum habere velle quo vult aliquando dare vitam eternam / sed est iudicare hunc esse dignum vita eter na secundum leges positas / ideo dupliciter exponitur actum esse acceptum ad vitam eter nam. Primo modo vt dictum est. Secundo modo secundum presentem iustitiam deus acceptat / hoc est habet velle conditionatum quo vult pro hoc actu dare vitam eternam sidecedat in eo statu in quo nunc est / & quolibet istorum modorum exponendo deus acceptat actum presciti. Sed meritum secundum communiter loquentes est actus bonus libere elicitus ad vitam eternam a deo acceptatus / & non facio hic difficultatem quam Holcot facit in prima questi. Vtrum actus pure naturales possint esse merita. de potentia absoluta dicitur quod sic / neque hic queritur an omne meritum sit actus moraliter bonus / notum est quod sic / quia bonitas meritoria praesupponit moralem. meritum ergo est operatio secundum presentem iustitiam propter quam secundum leges positas deus vult dare beatitudinem / hoc supposito cum queritur vtrum charitas sit necessaria ad meritum: iterum hoc dupliciter intelligitur. vno modo sic / vtrum charitas sit necessaria tamquam assistens idist quod necessario requiratur assistentia ipsius charitatis. alio modo quod sit necessaria tanquam agens / ita quod necessario requiratur ipsam par¬ tialiter concurrere ad actum antequam sit meritorius. In ista questione duo sunt certa. Primum quod necessario necessitate legis posite requritur charitas ad merendum vel assistens vr coagens. patet ex auctoritate pauli / ad corim. xiii. Secundo. certum est quod non sufficit coassisten tia charitatis ad actum meritorium / quia coassistit peccato veniali & actibus indifferentibus secundum ponentes illos. Sed inter doct. est dubia difficultas. Vtrum supposita bonitate actus sufficiat assistentia charitatis vt actus sit meritorius / vel requiratur concursus actiuus charitatis ad illum actum producendum / & presupponitur difficultas an habitus partialiter concurrat ad actus. dicit durandus quod non requiritur concursus actiuus charitatis / sed supposita bonitate actus sufficic assistentia illius cum illo actu. Alii dicunt quod habitus infusus nunquam concurrit nisi mediante acquisito / ideo dicerent quod charitas solum assistit / sed istis dimissis ponitur propositio communis & multum probabilis. Antequam actus sit meritorius de lege requiritur & hoc sufficit concursus charitatis actiuus actus id est quod charitas actiue concurrat partialiter ad productionem illius actus. Ista propositio non potest efficacibus argumentis probari / quia non est nobis euidens quod charitas sit / sed solum per fidem / & supposito quod charitas sit non sunt auctoritates in sacris litteris quod charitas concurrat / sed apparentie sunt / quia ponitur in anima / ideo oportet vt eam facilitet vel inclinet ad actus & inclinare nichilaliud est quam partialiter concurrere. ergo videtur quod ipsa charitas actiue concurrat ad illos actus. Vnde aliquid animam vel potentiam inclinare ad actus est remouere prohibens vel partialiter cum potuntia actum producere / & non oportet quod charitas omne prohibens remoueat puta concupiscentiam naturalem vel malos habitus quamuis possit illos diminuere. ponitur ergo charitas tamquam productiua noui actus / ita quod est necessaria tanquam canpartialis coagens. Circa istam positionem sunt multe difficultates. Prima. videtur sequi quod voluntas non posset remittere actum suum meritorium vsque ad non gradum. Secundo sequitur quod alicuius rei permanentis daretur vltimum non esse completum. & tertio quod alicuius rei permanentis datur vltimum ese completum. & ista tria sunt correlaria que videntur sequi ex ista positione.

¶ Primump batur & pono quod sortes conetur elicere actum meritorium vt duo / & habeat charitatem in tensam vt duo tunc intensior elicietur actus a voluntate conante vt duo & a charitate quam si solum esset ille conatus sine concursu charitatis. tunc capio illam partem quam produceret solus ille conatus sine charitate & siti a. & capio excessum illius actus qui est a charitate excedens illam partem quam produceret solus ille conatus & sit. be. tunc arguitur sic. si voluntas remittat suum conatum ad subduplum / puta ad vnum / remittetur a. ad subduplum & remanebit. be. in sua integritate / quia eius causa adhuc manet equalis & eadem. pariter si voluntas remitteret suun conatum ad subtriplumi a. remittetur ad sub triplum &. b. remanebit equalis & sic in infinitum procedendo semper. be. remanebit equae lis. igitur nunquam voluntas poterit remittere totum actum ad non gradum quin semper maneat. be. latitudo in sua integritate. Secum dum probatur & pono quod sortes iam non diligat platonem incipiat tamen diligere ita quod immediate post hoc diliget incipiendo dilectionem platonis a non gradu augmentando successiue illam & suppono quod charitas vltra conatum sufficit producere vnum gradum / tunc sic arguo. pars proueniens a charitate nunc non est & immediate post hoc erit / quia charitas est agens naturale & agit secundum extremum sue potentie agens quantum potest & quacito potest. ergo dabilis est certus gradus qui nunc non est / quia voluntas nihil agit nunc / & ille totus gradus immediate post hoc erit / quia quancito conabitur voluntas erit & immediate post hoc erit conatus voluntatis / quia immediate post hoc aget. igitur immediate post hoc erit excessus charitatis super actum voluntatis per vnum gradum & per consequens illius datur vlti¬ mum non esse / quia nunc non est & immediate post hoc erit. Tertium probatur. & pono casum quod sortes nunc diligat deum in grna& meritorie & incipiat nunc odire proximum vel successiue incipiat elicere volitionem furandi / ita quod nunc non odit & immediate post hoc odiet illum / & capio excessum dilecio nis dei prouenientem a charitate & sit i a. lste totus gradus nunc est & immediate post hoc non erit. patet: quia immediate post hoc non erit charitas: cum immediate post hoc erit in peccato / & voluntas immediate post hoc non sufficeret conseruare id a. gradum. patet quia pono quod dilectio dei citra illum gradum est maxima quam voluntas potest habere / ita quod maiorem non potest conseruare quo posito sequitur quod. a. corrumpetur totaliter immediate post hoc cum illius causa conseruans non sit. igitur intentum.

¶ Primum argumentum supponit hanc difficultatem Vtrum charitas tantum agat cum paruo conatu sicut cum magno & non magis. exemplum vt sortes habens charitatem vt duo conatur vt tria: & plato pariter habens charitatem vt duo conatur vt quinque / an illa charitas equaliter concurrat & agat in sorte & in platone / hoc est dicere an charitas cum maiori conatu concurrens faciat equalem excessum vel maiorem in actu quam faceret concurrendo cum conatu minori. Aliqui dicunt quod non / sed quod equaliter facit cum maiori & cum minori conatu / cuius ratio / quia charitas est causa siue agens naturale & ideo semper tantum agit cum vno sicut cum reliquo hoc est cum paruo sicut cum magno conatu. vt notum est quod sortes trahens nauem cum buobus & postea cum quattuor sempequalem velocitatem facit ex parte sui & semper equaliter agit. Similiter candela iuncta vni corpori luminoso & postea maiori sem per facit equalem excessum luminis. eodem modo dicendum est de charitate vt ipsi dicunt / & tunc conceditur quod charitas cum. a. conatu aliqualiter agit & cum subduplo conatu tantum agit & cum subtriplo tantum agit & sic in infinitum: ita quod sic successiue vo¬ luntas remittat conatum suum vsque ad non gradum / tunc in instantiterm inatiuo illiuremissionis verum est dicere / iste excessus semper immediate ante hoc instans fuit totus / & eius nihil nunc est & sic datur primum non esse totale & completum rei permanentis / quod oportet concedere secundum hanc opinionem / & vt clarius hoc capiatur ponatur tale exemplum / sit sortes qui conatur vt duo & habet charitatem vt octo / actus est intensior per aliquam latitudinem quam foret si non esset charitas / puta per. a. latitudinem. tunc remittat conatum ad subduplum & conetur vt vnum / & tunc quando conatur solum vt vnum actus remittitur & remanet idem excessus / & si remittat iterum suum conatum ad medium gradum remanebit iterum idem excessus / & ita consequenter remittat conatum vsque ad non gradum / tunc in instantiterminante remissionem iam verum est dicere: iste excessus semper ante hoc fuit totus & nunc iste nihil est / ideo desinit esse per primum instans non esse copletum / & hoc est concedendum secundum ha nc opinionem. & ratio est / nam quacito desiit esse causa partialiter concurrens & requisita necessario tam cito corrunpitur ille excessus seu effectus in illo instanti / nam non est imaginandum quod vna pars precise producatur a voluntate & a conatuvoluntatis. & alia pars precise a charitate sed a quolibet istorum producitur totus actus sed non a quolibet totaliter / sed totus a quo libet / & ideo voluntas necessario requiritur ad conseruationem illius / qua non posita sequitur corruptio illius in illo instanti & ideo quia semper ante illud instans fuit sufficiens causa conseruatiua illius gradus scilicet charitas & quicunque conatus ideo semper in mediate ante illud instans fuit. habent secundo concedere consequenter secundum correlarium scilicet quod rei permanentis datur vltimum non esse completum vt probat argumentum vnde sicut in desitione quando remittebat conatum in instanti terminante non erat & immediate ante erat / ita contra ille totus excessus nunc non est & immediate post hoc erit. ideo totus excessus incipit ver vltimum non esse completum. Quantum ad tertium correlarium dicitur quod est concedendum apud quancunque opinionem etiam apud opinionem recitandam. & hoc non est inconueniens quando causa necessario requisita ad conseruationem supernaturaliter corrumpitur subito tunc pariter illius cause effectus corrumpitur subito & vltimum esse non inconuenit. vt sortes qui iam conatur vt duo cum charitate vt octo est intensior per id a. latitudinem ratione charitatis si eliciat successiue volitionem furandi & incipiat peccare tunc a. excessus nunc est & nunquam post hoc aliquid eius erit / quia post hoc erit solus conatus d non sufficit conseruare actum in tali excessuideo supernaturaliter quando desinit causa conseruare per vltimum non esse cessat talis effectus puta per cessationem dei non conseruantis.

¶ Alius est modus dicendi communior quod charitas agit fortius cum maiori conatu quam cum minori / ita quod si sortes cum charitate vt quatuor & cum conatu vt duo elicit actum vt sex cum eadem charitate & conatu vt quattuor elicit actum vt duodecim ita quod volitio sortis est intensior ratione gratie quando sortes conatur vt quattuor quam sit intensa ratione gratie quando sortes conatur vt duo ita quod charitas fortius agit. Vltra dicit quod si remittatur conatus voluntatis successiue vsque ad non gradum ita concursus charitatis remittitur vsque ad non gradum successiue conformiter ad remissionem conatus voluntatis. Similiter si voluntas conetur anon gradu successiue ita charitas incipit concurrere a non gradu successiue / sicscilicet quod sicut conatus successiue intenditur & voluntas successiue fortius agit ita charitas successiue fortius & fortius aget. ideo sicut augetur conatus voluntatis a non gradu pariter augetur concursus charitatis a non gradu actiuitatis. & sic non admitteret ista positio quod incipiat esse per vltimum non esse. ideo charifas magis concurrit cum maiori conatu & si remittatur conatus vsque ad non gradum ita remittitur concursus charitatis vsque ad non gra¬ dum / & hanc opinionem tenet Diony. & conmuniter fere omnes doct. & Monachus in secundo pariter hanc tenet.

¶ Sed contra hanc opinionem arguitur. charitas non est infinite actiuitatis / vt charitas vt duo non est in finite actiuitatis. ergo dabilis est certus gradus concursus quo concurrere potest ad producendum actum & non potest maiori coneursu / licet possit concurrere ad maiorem actum: sed non maiori concursu / tunc sic arguitur ipsa charitas est solum finite actiuiratis grtiaexempli vt duo. ergo datur certus gradus concursus quo concurrit & non magis concurrit & sit a. tunc sic. potest. a. concursus concurrere cum conatu vt. iiii. & cum conatu vt vi. non magis concurrit. patet / quia non potest magis concurrere. ergo quamuis adiungatur causa fortior non tamen magis concurrit charitas ex parte sua. & sic non magis cum maiori quam cum minori. igitur pariter cum minori conatu vt. iiii. non minus concurrit quam concursu signato / & sic semper equaliter concurrit cum omnibus.

¶ Respondetur concedem do assumptum / & admitto casum / & nego duas vltimas consequentias: & dico quod quam do dixi quod cum maiori conatu magis concurrit hoc est intelligendum quando non concurrit secundum extremum sue potentie. Nam quando charitas concurrit secunndum extremum sue potencie cum maiori conatu non magis concurret: sed semper cum minori conatu minus concurret / & sic consequenter. vnde pro materia argumenti dicitur quod charitas in se est solum finite actiuitatis. ergo datur certus gradus concursus quo concurrere potest / & non maiori. & hoc est concedendum / alias esset in se infinite actiuitatis.

¶ Contra solutionem argumenti replicatur / charitas est agens naturale: igitur semper agit secundum extremum sue potentie. ergo cum omni conatu quamn tuncunque paruo concurret senper secundum extremum sue potentie / & sic oportet redire in primam opinionem. Respoedent isti quod verum est quod est agens pure naturale (naturale inquam vt distinguitur contra liberum / sed agit secundum motionem agen¬ tis liberi puta dei quia est instrumentum spiritus sancti / & ideo secundum motionem spoiritus sancti magis vl minus agit. & non oportet quod semper agat secundum extremum suepotentie. sed magis vrminus secundum qualitatem vl quaritatem conatus ita quod cum minori non tanmn agit sicut cum maiori. TVidetur mihi quod omneinconueniens illatum contra primam o pinionem etiam potest induci de habitu acquisito puta de caritate acquisita & fide & speore& propterea prima opinio est satis probabilis. & similiter ista opinio est deffensabilis satis. Sed querendum est cum quo conatuagit charitas vt quattuor ad extremum potentie. si cum conatu voluntatis vt quattuor. tunc volo quod motione spiritussancti amplius conetur voluntas quam vt quattuor qua re non plus quam ad extremum potentie agit.

¶ Alia difficultas secundum hanc positionem notum est quod actus est meritorius a charitate & voluntate. vtrum attendatur intentio meritorum penes proportionem conatus ad conatum / vel penes comparationem charitatis ad charitatem. vel tertio penes aggregatum conatus charitatis vnius ad aggregatum conatus & charitatis alterius. ideo possumus hic facere tres comparationes etiam eiusdem speciei / primo comparando conatum vnius ad conatum alterius: & charitatem vnius ad charitatem alterius / & aggregatum vnius ad aggregatum alterius. quaerit igitur penes quod istorum trium sit attendenda proportio meritorum.

¶ Pro solutione primo videndum est quid sit conatus / primo non est actus volum tatis. & hoc probat dio. cum nos dicamue quod actus est a conatu / & actus non est ab actu igitur conatus est quid prius natura quam actus / & sic non est actus.

¶ Nec est habitus. patet / primus actus voluntatis est a conatuvoluntatis / & voluntas potest agere sine habitu igitur. Dicit igitur dio. quod conatus volum tatis nihil aliud est quam voluntas libere applicans tantum vel tantum de sua actiuirate ad actum producendum / & potest ipsa voluntas applicare totam vim suam. ideo tunc dicituragere secundum extremum sui posse.

¶ Si militer potest minus & minus applicare / & sic conatus voluntatis supponit provolunt ate connotando liberum exercitium sui posse siue sue potentie. lstis suppositis queritur penes quid attenditur proportio meriti in illis qui inequaliter conantur ad diligendum deum vel proximum &c.

¶ Respondet Dio. ponens talem propositionem quam habet maxima.

¶ Quandocunque sunt duo qui equaliter faciunt quod in se est / equae liter merentur. patet si equaliter faciunt quod in se est / equaliter est attribuendum de praemio vni sicut alteri / nam equaliter facere quod in se est / est equaliter conari & si equaliter conantur equaliter merentur. igitur equalitas vel in equalitas meritorum est attendenda penes equalitatem conatuum. Et econtrario sequitur / isti inequaliter conantur: igitur inequaliter faciunt quod in se est. & ediuer so inequaliter faciunt quod in se est / igitur inequaliter conantur. & vltra igitur inequaeliter merentur / & sic equalitas vel inequalitas meritorum est attendenda penes conatus maioritatem vire minoritatem precise. & hoc tenet dio. scilicet quod tantum penes proportio nem conatuum attenditur proportio meritorum ceteris aliis paribus scilicet quod sit eadem materia & idem obiectum / quoniam dilectio dei ex minori conatu est magis meritoria quam dilectio proximi ex summo conatu. Breuiter recapitulando hanc materiam dicitur quod totus actus productus partialiter a charitate & a conatu est intensior quam foret si non esset nisi a conatu. nihilominus totus actus est aconatu & totus a gratia / totus a quolibet sed partialiter id est cum adiutorio alterius / quemadmodum est de duobus trahentibus nauem vel portantibus aliquod pondus quilibet illorum portat totum pondus: send non totaliter / sicut etiam est in effectu cause secunde. nam illa producit totum effectum & etiam causa prima. sed non totaliter / quelibet istarum producit partialiter partialitate cause. Recitata est etiam tandem opinio quod penes proportionem conatuum supposita gratia est attendenda proportio meritorum / & hoc ceteris aliis paribus puta de eodem obiecto &c. & fundam entum precipuum illius opinionis est. quia quicunque equaeliter facit quod in seest cum altero licet non tantum faciat sicut alter id est non tantam operationem: si tamem equae liter faciat quod in se est & non producit tantum quia forte habet impedimentum / nihilominus est equaliter laudandus / sicut alter quo facit quod in se est quamuis maiorem operationem

¶ Consequenter queritur circa hanc opinio nem. Vtrum ista consequentia sit bona iste magis conatur quam ille in ordine ad istam operationem. eago magis meretur supposito quod vterque sit in gratia tunc. Et apparet quod non & capio duos quorum vnus sit precise actiuitatis libere vt. iiii. summns gradus possibilis quem potest producere est vt.d iiiim. & potest infratotam latitudinem vt. iiii. & alius sit in duplo maioris actiuitatis puta vt. viii. & quod primus conetur secundum extremum sue potentie / & secundus solum vt quinque tunc secundus magis conatur quam primus & tamen non plus meretur. patet / primus facit magis quod in se est quia totaliter facit quod in seest & non secundus / sed solum partialiter facit quod in se est. ergo primus venit plus laudandus quam secundus.

¶ Dicit Diony. quod primus plus meretur quam secundus licet non tantum conetur / quia plus facit quod in se est quam secundus: quia facit quicquid potest & non alter cun secundus non agat secundum extremum sue potentie / modo ille magis meretur qui facit plus quod in se est quam non ita faciens (vnde ista consequentia non valet. iste plus conatur quam alter. ergo plus meretur patet in proposito) veruntam en hoc non videtur mihi satis conuenienter dictum. nam secundum hoc fundamentum / omnes ange li equaliter meruissent. quod tamen videtur falsum. probatur tamen sequela / quia verisimile est quod omnes illi qui conuersi sunt in deum conuersi sunt omnes in deum secundum extremum sue potentie. & si sic igitur ons equaliter fecerunt quod in se est / & per consequens equaliter meruerunt quod tam enab omnibus do negatur dicentibus quod perfe¬ qiores & superiores angeli& qui praeclariora habuerunt naturalia magis meruerunt & beatiores sunt. Et propterea ista opinione omissa aliter dico quod ista consequentia non valet / iste conatur secundum extremum sue potem tie & ille non. ideo plus facit quod in se est ad istum sensum id est plus ponit de sua actiuitate quam alius. vnde ponere de suo est conari: & magis ponere de suo magis est conari: ita quod equaliter facere quod in se es / est equaliter concurrere & equaliter agere. Exemplum potest capi de artificibus / quorum vnus agit quantum potest / & alter non tantum quantum potest / & tamen secundus magis lucratur / quia habet plus artis / & opera sua est maior vt est architector respectu operarii cui praest. ita in pro posito dicendum est / sortes qui potest agere vt. viii. agens tamen vt. vi. plus ponit de sua actiuitate quam alius qui agit precise vt. iiii. & tota actiuitas sortis est maior quam tota actiuitas alterius agentis precise vt. iiii. ideo sortes plus meretur.

¶ Alia est opinio / quod solum penes gratiam & nullo modo penes conatum nec penes actus est attendenda proportio meritorum. & ista est opinio multorum antiquorum quam nullus nunc tenet. Tertia est opinio quod penes aggregatum exvtroquoescilicet ex conatu & gratia / ad aggregatum ex conatu & charitate alterius attendenda est proportio meritorum. Ex qua sequuntur correlarie ista tria esse concedenda / primum videlicet quod equaeliter aliquis conando cum alio magis meretur. vt sint sortes & plato / sortes eliciat dilectionem dei vt. iiii. & plato tanumen conetur precise quantum sortes / & eliciat dilectio nem vt. vi. plus meretur quam sortes quia actus eius est intentior. igitur primum illatum verum. Secundum quod sequitur est vbi minus conatur aliquis aliquando magis meretr aliquando equaecem. Patet / bene sequitur plato plus meretur quam sortes quando equaliter conatur. ergo per aliquam latitudinem meriti magis meretur diuisibiliter. sed possibile est quod remittendo suum conatum remittat ita parum quod remittetur pero dimidium illius excessus & praet remittere de conatu precise: vt collat solum illum gradum meriti quo excedit meri¬ tum sortis quo facto minus conatur / & sic patet illatum secundum. Tertium quod sequitur est. vbi minus conatur aliquando equae liter meretur. Et ad argumentum prime opinionis quod producatur maior actus hoc pruenit ex gratia siue concursu charitatis & ille est naturalis. igitur non est in potestate sortis & per consequens ratione illius non debet laudari nec vituperari. ergo equaeliter merentur. Distinguo quod non sit in potestate sortis vel antecedenter & sic nego. vel consequenter & formaliter & sic concedo. & hoc explicatur sic / quia operationes siue actus ex quid bus acquisiuit sortes gratiam erant in potestate sortis quam erant anentia ad charitatem. & sic anes ad charitatem erat in eius petate. Ideo concursus gratie nunc est in eius potestate quiascilicet libe re eam acquisiuit / ideo concursus illius ad actum liberum imputatur ei ad premium. Sed ex hoc correlarie sequitur quod adminus concursus gratie baptismalis non auget meritum. patet / quia operatio per quam paruulus acquirit gratiam non est in potestate illius. & sic penes maioritatem vel minoritatem gratie saltem que sit acquisita vi sacramentorum que suscipiuntur ante vsum rationis / vt baptismus & confirmatio non augmentabitur meritum. Propterea oportet aliter explicare illud verbum antecedenter. pro quo supponendum est quod licet gratia& voluntas ad eundem effectum siue actum simul concurrant tamen voluntas prius natura concurrit quam charitas / quia voluntas potest concurrere sine gratia & agere ea non concurrente / sed non ediuerso. ideo concursus charitatis est in potestate voluntatis antecedenter / hoc est aliquid est in potestate volum tatis scilicet concursus voluntatis quod est anues & presuppositum ad concursum charitatis. nam ad meritorium actum eliciendum presupponitur voluntatem concurrere quod est prius prioritate nature ad charitatem concurrere simul cum voluntate quod est vnum consequens quod est antecedenter in potestate voluntatis. quod voluntas concurrat vel non / est in potestate voluntatis. ideo est anes & est pure liberum / & sic actus procedens tam aconcursu voluntatis quam a charitate est magis laudabilis / quia concursus charitatis imputatur partialiter voluntati ad laudem licet in seipso non sit in potestate voluntatis. sed sufficit quod illud antecedens natura non tempore sit in pura libera potestate voluntatis hinc est quod actus procedens ex habitu est magis meritorius vel demeritorius quam si a soloconatu voluntatis produceretur / quamuis ipsihabitus pure naturaliter concurrant tamen eorum concursus est in potestate voluntatis antecedenter pro quanto in eius potestate est concursus voluntatis qui est prior natura concursu illorum habituum / & sic est in eius potestate quod habitus concurrat vel non concurrat pro quanto in eius potestate est agere siue ponere actum ad quem natus est ille habitus concurrere vel non ponere. Similiter est in eius potestate pro quanto in eius potestate fuit ponere causam illius habitus vel non ponere. TEx dictis sequeretur quod actus mere naturaliter sequens ad alium esset meritorius noui premii / patet consequentia / quia talis actus est antecedenter liber. & hoc est argumentum fortius contra opinionem sed potest dici quod actus ille antecedenter liber non habet libertatem intrinsecam sicut voluntas: sed semper manet replica.