Quaestio 1

¶ Distinctio. cxvi. de spe.

QVeritur vtrum spes sit virtus theologica ab aliis disticta. Pro solutione spes aliquando capitur pro passione appetitus sensitiui que causatur ex apprehensio ne alicuius boni conuenientis. & sic capit Aristoteles secundo ethicorum: vbi ponit quattuor passiones: scilicet timorem / spem / delectationem / & dolorem: & sic spes nichil aliud est quam desiderium quod causatur ex apprehensione boni presentis conuenientis. Et sic vnum est de bono presen¬ ti: & aliud de futuro bono conuenienti. Si militer dolor & tristicia / vnum de malo presenti: aliud de malo futuro. Aliomodo capitur spes vt pertinet ad appetitum intellectiuum. & hoc multipliciter. Vno modo pro actu intellectuali appetitus quo desiderat bonum futurum / sicut sensus presentato sibi bono futuro per fantasiam necessario fertur in illud: ita quando presentatur voluntati bonum futurum potest ferri in illud contingenter & libere esed non necessario sicut sensus. & actus ille potest voca ri spes. Item quando fertur desyderando: & habet probabilitatem quod consequetur causatur quedam passio in appetitu intellectiuo. Et potest vocari spes large. & sic capit apostolus qui arat debet in spiore arare colligendi fructus. Alio modo magis stricte pro illo actu desyderandi respectu boni eterni: aut pro habitu inclinandi voluntatem ad illum actum. Et ita capitur in proposito pro actu voluntatis respiciente bonum infinitum / id est deum siue pro habitu determinante voluntatem ad illum actum. Alio modo capitur spes pro obiecto spei: id est beatitudine & re sperata. & tota difficultas questionis consistit circa hoc videlicetinquirendo quid sit actus spei / nam in intellectu ponitur actus fidei: & in voluntate actus charitatis an actus spei sit reperibilis distinctus ab illis. Patet quod non: non sunt nisi due potentie: ergo videtur quod non sint nisi tantum due virtutes theologales.

¶ Quantum ad hoc multiplex est opinio / apud antiquos. aliqui dixerunt quod actus speinon est entitas: sed est aggregatum ex actuvoluntatis & intellectus: & sic actus spei prtinet ad intellectum & voluntatem. Ocham vero dicit quod non est vnum aggregatum exillis: sed est vnus tertius actus necessario necessitate naturali sequens ad illos actus. Tertii dicunt quod actus spei est vnicus actus: nec est necessarius sequens ad duos: sed est actus intellectus / & non est nisi quandam particula ris fides: nam fides respicit omnia credibilia: sed pres qnidem gicularite: cgrimi cs: s t ¬¬ actus sprei aon est intellectus vel voluntatis sed aggregatum. Ratio eorum. spes est certa ex pectatio future beatitudinis: & certitudo spectat ad intellectum: & expectatio ad effectum: & sic actus spei includit duos actus scilicet intellectus & voluntatis. Argumentum Olcam. Capio homniem / si desideret beatitudinem & non credat sibi futuram non dicitur sperare. Similiter si credat eam futuram & non desideret illam non dicitur sperare: sed si credat eam futuram: & cum hoc desideret eam: dicitur sperare: ergo oportet dicere quod de necessicate requiritur ad spem aggregatum ex illis duobus actibus / vel quod sit vnus actus necessario sequens ad illos duos actus: sicut dicit ipse ORam.

¶ Alii dicunt vt dictum est quod actus spei est quidam assensus fidei: puta habebo beatitudinem ex meritis & gratia: talis assensus quo sic iudicatur est actus spei: sed dico primo quod ista propositio non est de fide: nec assensus eius habebo beatitudinem vel saluabor. Patet / stat eam esse falsam: ergo nullomodo est de fide.

¶ Item quamuis sit vera nunquam potest eius veritas innotescere per sacram scipturam: quia nulli ex sacris literis reuelatur quod saluabitur.

¶ Item dico & correlarie sequitur. Ista propositio non est de fidem catholica / ego saluabor ex meritis & gratia: tamen ista conditionalis bene est de fide si ego saluabor ego saluabor ex merito & gratia. Similiter ego saluabor si habeam finaliter merita & gratiam: quia ille sequuntur ex contentis in sacris literis. Patet. Qui perseuerauerit vsque in finem saluus erit.

¶ Difficultas. Vtrum possumus absque presumptio ne habere illos assensus certos / vel iudicare catholice ego saluabor ex meritis & gratia. videtur quod assensus illius pertineat ad spem & oppositum eius ad desperationem. Apparet mihi quod potest cathegorice iudicare quod saluabitur. Ratio mea est / aliquis potest iudicare catholice / faciam ista que sunt necessaria ad salutem & ista sufficiuntad salutem. Posset iudicare catholice antecedens: ergo & consequens: puta perseuerabo in bonis & meritis: ergo saluabor. Nam possum iu¬ rare antecedens puta per deum ego faciam ista: sed quicunque iurat aliquam propositionem & dubitat de ea aut credit oppositum peccat mortaliter. Nam asserere contra dubium / contra certitudinem / contra opinio nem / peccat: & si deliberate fiant cum iuramento sunt mortalia. Tunc arguitur sic. possum iurare immo vouere quod faciam ista: ergo possum credere quod faciam ista: & per consequens possum habere iudicium catholicum. Ego saluabor ex meritis & gratia: tale iudicium non spectat ad fidem. sed est questio. An possit esse absque presumpto ne. Dico quod sic: quia possum iudicare absque peccato quod faciam hoc quod est necessarium ad salutem.

¶ His suppolitis possum probabiliter deffensari quod actus spei est actus intellectus: puta illdiudicium / ego saluabor ex meritis & gratia. & illud iudicium est expectatio beatitudinis: sed quandocunque ego habeo tale iudicium: tale quid adueniet / dicorillud expectare. & sic videtur probabiliter deffensabile quod non sit particularis fides neque aggregatum ex actu intellectus & voluntatis: neque actus necessario sequens ad illos: sed est quidam assensus particularis non circapropositionem credibilem sed circa aliam. Et ista est probabilior: & non est communis: sed prima & vltima puta quod sit particularis fides vel aggregatum non potest probabiliter deffensari. & rationabiliter / ratio dicit apostolus loquens de illis virtutibus theologicis quod tria hec / insinuans quod sunt tres habitus infusi. & secundum primam opinionem non essent nisi duo: & secundum tertiam opinionem ad assensum spei sufficeret fides: & sic dicendum esset duo hec. Resolutio. Spes non est assensus alicuius particularis credibilis: puta ego saluabor fi perseuerem: neque aggregatum: neque aliquid sequens ad illud aggregatum: quamuis Ocham habeat magnam a pparentiam. Ratio / si talis actus spei necessario sequaeretur: & non posset sequi nisi ponerentur: ergo ad habendum illum tertium actum non est ponendus hbntus. Patet quandocumque actus necessario sequitur ad alium: ha¬ bitus inclinans ad primum susficienter incdinat ad secundum: & si sit aliquis actus qui necessario sequitur ad duos habitus duorum inclinantes ad duos actus ad quos sequitur tertius sufficienter inclinant ad tertium: quia positis actibus duobus primis ponitur tertius. & si in gradu intenso sequitur in intenso: ergo habitus inclinans ad duos sufficienter facilitat ad tertium: ergo si actus spei esset necessario causatus ex duobus sufficienter disponerentur potentie ad tertium per illos duos: & sic habitus spei superfueret. Et sic ista opinio non habet magnam apperentiam: qmuisdifficile esset impugnare.

¶ Aliud motiuum / dicimus regulariter Abraam genuit Lxaac. Comniter exponitur: id est fides spem: &c. sic quod spes est prior charitate non quantum ad habitum: quia simul infum duntur: sed quantum ad actum / hoc est actus speipraecedit actum charitatis. & tunc oppositum esset secundum hanc opinionem: quia actus spei secundum eam causatur de necessitate ab actu charitatis & fidei: & causa est prior suo effectu: ergo falsum esset quod dicunt doc. quod spes quantum ad actum praecedit adminus natura charitatem / immo contrarium esset verum: actus charitatis praecedit actum spei. & sic opinio Ocham non videtur multum probabilis.

¶ Sed opinio comunis est quod actus speiest voluntatis: & realiter distinguitur ab actucharitatis. & sic sunt ponendi tres actus trium virtutum theologarum qui tres omnes sunt circa deum. Sed tota difficultas est ponere differentiam inter actum spei & charitatis. Preterea notandum quod circa deum duplicem actum habere possumus. deus enim est quodam bonum in se. & etiam est bonum infinitum non solum sibi sed cuilibet alteri: inquantum ergo voluntas habet actum que fertur circa deum inquantum est bonum in se spectat ad charitatem & vocatur amor amicitie: sed inquantum voluntas fertur in deum tanquam bonum alteri talis actus est spei & vocatur amor concupiscentie. Vnde dicit Sco. deus est quodam bonum non solum in se: sed est bonum mihi possibile haberi non immediate: sed per aliqua media puta per gratiam & merita. hoc totum puta deus bonus mihi possibilis haberi ex meri¬ tis & gratia est obiectum spei. haberi inquam scilicet per beatitudinem: & nunquam haberetur ab aliquo nisi per aliqua praecedentia id est merita & actus qui fertur in illud totum est actus spei.

¶ Difficultas / primo ille amor concupiscentie videtur esse in desparantibus. patet / desiderant beatitudinem / ergo apparet quod actus spei non sit tale desiderium. Item in illo desiderio nulla est certitudo: quia certitudo ad intellectum partinet/ ergo falsum est quod actus spei sit certa expectatio. Item illud desiderium videtur spectare ad actum charitatis. Patet: diligere proximum ex charitate est velle proxino beatitudinem: ergo diligere se ex charitate est sibi velle beatitudinem: ergo habitus ille spectat ad charitatem. Item quando dico quod spes est desiderium future beatitudinis: vel capitur futura beatitudo pro beatitudine obiectali. & sic actus ille esset vsus dei: vel pro formali beatitudine: & sic actus spei esset respectu obiecti creati: & per consequens virtus moralis. Quantum ad primum dicit Sco. quod in desperante est desiderium beatitudinis sed non efficax: quia actus speiest efficax beatitudinis desiderium: & illddesiderium dicitur efficax beatitudinis quod est sufficiens cumcognitione alicuius quod necessario requiritur ad consequutionem beatitudinis: & causandum volitionem illius. Sortes vult efficaciter seruare castitatem / talis volitio non est efficax: si cognoscat quod ieiunare est sibi necessarium ad castitatem seruandam: nisitalis volitio causet volitionem illius ieiunii. Similcier soris vult ire romam: si cognoscat quod non potest ire romamnisi traseat Lugdunum non est efficax nisi habeat volitionem transeundi per Lugdunum. Similiter sortes cognoscit & desiderat beatitudinem / cognoscit quod hoc meritum est necessarium si non eliciat volitionem circa illud talis volitio non est efficax desiderium beatitudinis. Similiter iudicat quod est ei impossibile cum tali iudicio de impossibili non stat volitio efficax. Desperans iudicat beatitudinem sibi impossibilem: & sic non desiderat esficaciter: & quamuis iudicet beatitudinem sibipossibilem: nichilominus iudicat media sibi difficilia / & propter difficultatem non vult facere media: illud desiderium non est effi¬ eax: quia non est sufficiens cum certitudine dealiquo quod est necessarium ad causandum volitionem circa illud: & sic actus spei non est in desperante.

¶ Quantum ad aliud certitudo smporectat ad intellectum: ergo non est actus spei. dupliciter soluitur. vno modo si capiatur spes proactu: tunc spes non est certa expectatio nisi canliter & presuppositiue: sicut comuniter exponuntur multe diffinitiones: vt tristicia est dissentio animi canliter id est tristicia causatur ex dissentio ne animi. Similiter spes est certa expectatio id est actus spei causatur ex certa expectatione future beatitudinis. & non video quod ex pectat io importet actum preter actum intellectus / & illo solo posito: & quocunque altero secluso dicorexpectare: & sic dico quod spes pro actu diffinitur cailiter: puta quod est certa expectatio id est causatur ex certa expectatione id est ex hoc iudicio habebo beatitudinem ex meritis & gratia. Aliter soluit Durandus quod noncantur certitudo proprie sed analogice.

¶ Certitudo est quedam firmitas intellectus ad vnam partem: sic quod nulla dubietas remanet de opposito / & transfertur ad omnes habitus determinantes potentiam ad vnum oppositorum & non ad reliquum: nam omnins habitus sic inclinat ad vnum actum & non ad contrarium: sicut intellectus dicitur certus quando adheret sic vni parti quod non de altera dubitat. & sic spes est certa expectatio: id est habitus determinans & inclinans determinate voluntatem ad actum: sed prima expositio videtur melior: id est actus cantus excerta expectatione futura.

¶ Repudiamus tres opiniones de actu spei. Prima quod actus spei est ex actu charitatis & actu fidei. Secunda quod actus spei est quidam assensus particularis fidei. Tertia / & est OLam quod est actus quidam distinctus abactu charitatis & fidei: sed necessario sequens illos duos necessitate nature. Due prime opiniones non sunt vere propter Pauli auctoritatem dicentis: tria hec &c. & sic non essent ponendi tres habitus infusi theologici: sed solum duo. tertia non videtur vera propter duo: quia si necessario sequatur actus spei ad actum charitatis & fidei / ergo fides & charitas sufficienter de¬ terminant animam ad actum spei: quia si ad anes necessario. consequenter & ad consequnus sequitur quod actus spei esset posterior actu charitatis: hoc est contra Gabri. Propterea visum est detertia opinione quod est ex meritis & gratia: ita quod totum hoc beatitudo conferenda a deo liberaliter ex preuisis meritis: & gratia est obiectum spei & actus ille qui fertur circa totum illud complexum est actus spei & amor concupiscentie: & sic differt a charitate que est amor amicitie quo summa bonitas nobis placet in se & non relata in commodum nostrum.

¶ Secundum istum modum dicendividetur quod amor ille / puta actus spei esset vsus dei. Patet: quia actus spei est actus quo amatur summa bonitas: non vt est in se bona: sed vt est bona mihi & quilibet actus quo amatur aliquod obiectum non vt in se bonum. sed vt bonum alteri est amor quo amatur propter alterum: & sic est actus vtendi: & omnis vsus dei est malus. igitur. ¶ltem dicit Grego. in primo. omnis amor cocupiscentie & omnis nolitio sunt vsus: quia omnis amor concupiscentie presupponit amorem amicitie ex quo causatur. nunquam concupisco aliquid amore concupiscentie nisi ego amem illud amnore amicitie cui ego desidero illud quod amo amore concupiscentie / ergo omnis amor concupiscentie videtur vsus: saltem tenendo quod non sit dabilis actus medius inter vsum & fruitionem. Secundo sequitur quod actus quo opto beatitudinem proximo ex meritis suis & gratia deiesset actus spei & sperarem proximo: vt sortes desiderat platoni beatitudinem futuram ex meritis suis & gratia: talis actus est alicuius habitus theologici: & non videtur quod sit charitatis: ergo spei / ergo videtur quod spes sit respectu proximi.

¶ Tertio. & es tota difficul. a tas cum dicitur teneor me diligere ex charitate & proximum ex charitate. quid est proximum ex charitate diligere? est optare illigratiam & beatitudinem / ergo eodemmodo id quo teneor me diligere ex charitate est optare mihi beatitudinem: & illi sunt actus spei quos Gabriel ponit: ergo actus spei non esset distinctus ab actu charitatis secundum istam opinionem.

¶ Quantum ad primum. Sequitur quod actus sprei esset vsus: quia omnis actus quo refertur deus in aliud est vsus dei: sed per actum spei refertur in aliud puta in sprerantem: ergo. nego dicit Sco. sed de necessitate requiritur quod referatur illud obiectum in aliud tanquam minus bonum: vel vnum obiectum in aliud tanquam necessarium ad consequutionem illius alterius. sed deus non refertur in sperantem tanquam minus bonum in maius bonum: vel tanquam necessarium: &c. Ideo non est actus vtendi: sed qualis actus erit. Preuiter oportet dicere quod sit actus medius. & apud non ponentes actum medium inter fruitionem & vsum esset difficile saluare quis esset actus spei. & sic oportet negare quod omnis amor concupiscentie sit vsus: sed solum amor ille concupiscentie quo amatur aliquid propter aliud tanquam maius bonum / sicut amor quo amo potionem amaram propter sanitatem.

¶ Qtum ad secundum deactu sperandi proximo si sit actus charitatis: ergo consimilis in specie in me erit actus charitatis.

¶ Scotus mouet hoc dubium: & non soluit. Aliquando visum est mihi quod actus spei haberet deum pro obiecto non solum deum: sed deum mihi conferendum ex meritis & gratia: & sic habet deum pro obiecto principa li: & me & gratiam & merita. & sic actus quo spero sorti beatitudinem non esset actus spei. Ec sic oporteret dicere quod spes platonis habet platonem pro obiecto: & sic si ponerentur simul & semel in eodem subiecto non se in tenderent: quamuis sint eiusdem speciei spialissime: tamn habent dinersa obiecta. Sed difficile est consequenter dicere ad quam virtutem spectaret immediate talis actus: quia est virtutis theologice immediate. Propterea dicit Tho. quod actus ille est actus spei. & videtur michi melius dicere quod actus quo desidero beatitudinem sorti ex meritis & gratia est actus spei sicut actus meus: quia non possum videre ad quam virrutem theologam spectet actus ille nisi ad spem. & sic concedendum est quod ego spero alteri.

¶ Quantum ad vltimam difficultatem de actu quo quis diligit se ex charitate: & quo opto proximo dilectionem dei beatitudinem. Videntur non distinguiactus charitatis & spei. Dicit Scotus equiualenter quod omnis actus quo opto prximo beatitudinem non sub illa ratione quia commoda proximo: sed vt in se bonum est actus charitatis. & sic dicit Scotus. Vnde gortes dupliciter potest aliquid optare proximo puta dilectionem dei. vno modo vt vtile proximo. alio modo vt bonum in se & simpliciter: non sub illa ratione quia vtilis proximo: sed quia in se bona. Eodem modo sortes potest sibi optare dilectionem dei vt in sebonum aut vt bonum sibi. Dicit Scotus / primus actus esset actus charitatis / & secundus spei. & sic dico quod optare beatitudinem vt eommodum mihi non est actus quo diligo me ex charitate: quia est affectio commodi& spei: sed actus quo opto quia vt in se bona est actus charitatis quo diligo me ex charitate. & sic patet quomodo ponitur differentia inter actum spei & charitatis. Sed vtrum de necessitate actus spei precedat actum charitatis: & loquor de primis actibus. Antiqui videntur dicere quod sic. sed contrarium mihividetur verum. Vnde bene verum est quod peractum spei infammor ad actum charitatis: sed quod sit necessarium quod precedat non videtur mihi verum. Vnde quamuis non desidetem deum possum apprehendere summum bonum in se. ista apprehensio sufficit ad conplacendum in deo: ille actus est actus charitatis. ad eliciendum illum actum quo complacet mihi summa bonitas nullo modo requritur actus quo concupisco & desidero mihi illam summam bonitatem. Non requiritur ergo de necessitate quod actusspei precedat. verum est quod infammatur homo ad diligendum per actum spei: sed de necessitate hoc non requiritur.

¶ Tertio notandum. Virtus theologica dupliciter capitur. Vno modo stricte: & sic tres conditiones requiruntur. Prima quod habeat deum pro obiecto. Secunda quod regula eius non sit regula humana sed diuina. Tertia / quod sit infusa: sed ad virtutem theologicam large captam requiruntur solum due prime conditio¬ nes. per primam conditionem differt a mora libus quam habent actus humanos aut passiones pro obiecto.

¶ Sed videtur duplex dificultas: quia videtur quod spes non habeat deum pro obiecto: sed beatitudinem que est fruitio quam est aliquid creatum.

¶ Secundo de latria que est aliquid morale ad iusticiam pertinens & non theologica virtus. similiter de sapientia: & tamen habent deum pro obiecto.

¶ Quantum ad primum dico quod spes non habet beatitudinem formalem principaliter pro obiecto sed obiectiuam / quia deus est mihi presens quanttum ad essentiam: & non est mihi futurus quantum ad illam presentiam: sed aliter presens illis qui sunt in gratia: & presens illis qua sunt in peccato: & aliter presens quam nunc beatis: & sic est absens & futurus quantum ad illam presentiam: & sic est obiectum principale: & etiam habet obiecta creata scilicet merita / gratiam / & illum qui sperat: sed pro obiecto pricipali habet ipsum deum

¶ Qtum ad aliud lacria non habet deum pro obiecto: sed operatio nem: id est genufexionem relatam in deum & sic differt a virtute theologica. vt dicit Bonauentura: quia theologica nunquam habet operationem pro obiecto. De sapientia verum est quod habet deum pro obiecto: sed non secundum rationem: que transcendit naturalem potentiam.

¶ Deus enim potest esse obiectum habitus dupliciter vt dicit Tho. vno modo secundum rationem ad quam non potest pertingere intellectus ex sua naturali potentia. Secundo modo secundum rationem ad quam potest intellectus ex sua naturali potentia. Naturaliter peruenimus ad cognitionem dei quod est omnium causa & pricipium vt Aristo. peruenit. tunc si sit aliquis habitus quiferatur in deum secundum talem rationem non est theologicus sed humanus: sed non possemus naturaliter peruenire ad deum quod sit obiectum beatificans secundum illam ratio nem neque cognoscere quod deus sit nobis fututus per beatitudinem: sed solum supernaturaliter per illustrationem. & sic habitus qui feruntur in deum secundum illas rationes vocantur habitus theologici. Secunda conditio dicit quod eius regula sit supernaturalis. omnim eiactuum humanorum regula est prudentia. & illa prudentia quam attingitur vel que acquiritur absque reuelatione vocatur naturalis regula & humana sicut sunt prudentie que dirigunt nos circa virtutes morales. vnde naturaliter acquitur prudentia quod est vnicuique reddendum quod suum est. Similiter naturaliter acquiritur prudentia quam dirigit temperantiam & fortitudinem. Sed prudentia quam non est in nobis acquisibilis absque reuelatione vocatur supernaturalis regula.

¶ Naturaliter non possumus acquirere prudentiam que dirigit actum fedei vel spei. Dicunt ergo quod secunda conditio que requiritur ad virtutem theologam est quod dirigatur non naturali regula sed diuina. lta quod non habeat prudentiam naturaliter & humanitus acquisitam siue acqui sibilem pro sua regula: sed habeat prudentiam quam non est acquisibilis humanitus: sed ex reuelatione pro sua regula.

¶ Prima conclusio. Spes tam infusa quam acquisita est virtus theologica.

¶ Secunda conclulio. Spes nec est charitas nec est fides vt patuit in secundo notabili. quod non sit fides patet: quia non est habitus intellectualis. nec charitatis: quia non respicit deum in se.

¶ Tertia conclusio / virtus spei est realiter distincta a charitate & fide: & iste conclusiones non sunt nisi correlaria notabilium.

¶ Et sic patet de actu spei & qumo est virtus theologica distincta a fide & charita te. Consequaenter mouetur primuntale dubium in qua potentia anime sit. vtrum in voluntate vel in intellectu. Si in voluntate: vtrum in concupiscibili vel irascibili. & istud dubium solum dependet ex terminis. Difficultas est inter doc. cum potentie distinguantur pes actus / & actus penes obiecta quod sit obicctum potentie irascibilis & concupiscibilis. Supponendum est quod licet sit vnica anima in homnine: & illa sit potentia quam cunque homis scilicet intellectiua / volitua / quam est concupiscibilis & irascibilis. Nihilominus varii & diuersi sunt actus ratione quorum ista potentia denominatur taliter veltaliter. Ab vno enim actu denoninatur intellectus: ab alio voluntas: a qubusdam concupiscibitur & ab aliis ira¬ scibilis¶ Est ergo quanestio a quibus actus ditur concupiscipilis. & a quibus dtur irascibilis: vnde antiqui vt Tho. & Bonauentura dicunt quod vocatur concupiscibilis respectu boni non ardui: & ira scibilis respectu boni ardui. boni non ardui: id est respectu boni quod non transcendit facultatem humanam: & boni ardui: id est transcendentis facultatem humanam: & cum beatitudo eterna transcendit totam facultatem humanam hinc dicunt spen que est respectu illius boni esse in anima secundum quod est potentia irascibilis & non concupiscibilis. sed Sco. & regulariter sequantes eum videntur melius dicerm: & aliter. Pro quo aduertendum quod est aliquod obno quod est voluntatis: quod in se habet rationem concupiscibilitatis vrr fugibilitatis in seipso & est aliud obne quod in seipso non habet rationem fugibilitatis: nec concupiscibilitatis: sed solum propter aliquid aliud cuius est medium / vel cuius est imperatum. Exemplum: cibus inquantum est conueniens vite humane & ad conseruato nem corporis humani habet rationem concupiscibilitatis: & cibus ratioe disconuenientis vite humane in se habet rationem fugibilitatis: & hoc solo pne tato / puta hoc est conueniens concupiscit homo. & hoc solo penetato hoc est disconueniens refugit homo. sunt aliqua obiecta / quam tamen in se non hbent rationem fugibilitatis nisi inquantum sunt impedimenta aliorum quam hbent rationem boni veri vel appatentis: vt Sortes concupiscit obne de se concupiscibile: puta cibum: est aliquid impediens ne potiatur cibo desy derato: illud obne non habet de se rationem fugibilitatis: sed solum propter hoc quod est impedimentum consecutionis alicuius obiecti quod habet rationem apparentis.

¶ Secundum istos potentia id est voluntas ditmr concupiscibilis propter actus quos habet circa obiecta de se appetibilia aut fugibilia: sed propter actus quos habet circa obiecta secundo appetibilia: vel fugibilia detu ira scibilis. Ex quo sequitur quod non dimtr concupiscibilis ab act ibus concupiscendi vel desyderandi solum. Sicer non detm irascibilis ab actu secundo concupiscendi / vel desyderandi: sed detur concupiscibilis tam ab actupsequendi vel fugiendi immediate. sicrr irascibilis ab actu & secundo prsequendi & fugiendi. exemplum. sornis per vin concupiscibilem appetit immediate conducentia ad eiussalutem per eandem vim concupiscibilem fugic quam immediatesunt nociua sue saluti vel sanitati: sed pro vi irascibilem fugit ea quam sunt immediate impedientia consequutionem eorum quam sunt immediate appetibilia: & per eandem vim irascibilem sperat & desyderat illorum amotionem: & sic vtraque istarum potentiarum habet actus pro sequutionis & actus fugitionis.

¶ Hoc supposito non est difficul. tas Vtrum spes sit in concupiscibili vel irascibili. nam si capiatur spes large: vt se extendit ad omne desyderium futurum siue sit beatitudo vel aliud / aliqua spes est in irascibili & aliqua in concupiscibili. Exemplum: desyderium quo desdero cibum conuenientem est in concupiscibili: & desyderium quo desydero amotionem obiecti impedientis a consequutoe obiecti appetibilis est in irascibili: sed vtrumque istorum desyderi orum est spes large capiendo puta pro hbintu inclinante ad bonum: ergo in vtraque istarum virium anime est spes large capta. Sed si spes capiatur pro virtute theologica: est in parte duntaxat concupiscibili: & est de directo contra illos dicentes esse in irascibili. Ratio: obne circa quod versatur actus spei est de se concupiscibile & immediate non propter aliud: ergo actus qu versatur circa tale obne est actus potentie concupiscibilis. Consequentia tenet: ipsa potentia dictuer concupiscibilis ab actibus: & solum ab illis quam versantur circa obiecta quam sunt immediate appetibilia / vel fugibilia: ideo secundum Scotum si spes sumatur stricte pr virtute theologica: est immediate in concupiscibili: quia est de obiecto hbnente immediate in se rationem concupiscibilis: & non propter aliud.

¶ Dubitatur secundo de ordine spei ad charitatem & ad fidem. Antiqui ponunt duo: quod spes quantum ad actum est posterior saltem natura quam fides. Nunquam enim infunditur fides sine charita te: licet bene remaneat fides sine charitate. Sed quando quaeritur de ordine istarum virtutum theologalium queritur de actibus siue de ordine earum quantum ad suos actus dicunt prino quod fides est prior aliis quantum ad actum. Rom: numquam sparat aliquis beatitudinem nisi credat deum esse / & posse comnicari a nobis perbeatitudinem: isti autem actus sunt fidei: ergo actus fidei de necessitate praecedit actum spei. Dicunt secundo quod actus spei praecedit actum charita tis: verum est regulariter / sed non oportet quod semper sit verum. De primo est difficultas sialiquis opinetur solum beatitudinem possibilem & deum possibilem & deum posse sibi conicari per beatitudinem: quamuis non credat firmiter potest desyderare beatitudinem. Certum est quod aliquis habet volitiones efficaces de multis de quibus non habet certitudinem: sed habet aliquam probabilitatem ergo si sortes solum pobabiliter estimet beatitudinem sibi possibilem non firmiter iudicans sorm efficaciter poterit optatur beatitudinem: & ille actus erit spei: & non importat actus speinisi desyderium efficax: ergo vtr quod non requiritur de necessitate ad actum spei quod praecedat actus fidei: sed sufficit quod sit actus opinatiuus. Istud argumentum vtur mihi concluderur quod non requiritur de necessitate actum fidei praecedere: sicut dictum est prius ad actum virtuosum non necessario requritur dictamem prudentiale: sed sufficit opinatiuum. Si sit ergo aliquis qu non hemat actum firmum quod est beatitudo sibi futura sed opinatiuum / tunc actus conformis puta desyderium / quo desyderat exmeritis & greia: est alicuius virtutis: & non nisispei theologice: ergo.

¶ Dices quod actus ille non est actus fidei infuse: quia si opinetur non habet infusam: & per consequens neque spe. Dico quod protmpriste quo tenetur firmiter crederur dummodo non sit partinax in opinione ex illo actu opinatiuo potest sequi actus spei. Videtur ergo satis possibile quod sit actus spei absqequocunque actu fidei denecessitate praesupposito. Et ad Paulum dicentem Accedentem oportet credere. dico quod oportetur credere id est oportet assentire. implicat quod habeam desyderium efficax beatitudinis / qui iudicen eam esse possibilem: sed non oportet quod illud iudicium sit firmum: sed sufficit opinatiuum: & ita videtur mihi dicendum.

¶ Dubitatur tertio. Quare ponuntur due infuse in voluntate: & vnica in intellectu. Rnendet Sco: & bene: intellectus nunquam fertur in obne nisi sub vna rationescilicet veri: sed voluntas fertur in obne sub duabus rationibus: puta sub ratione boni in se & sub ratione boni non in se / sed alteri: & prima affectio vocatur iusticie: secunda commodi. cum sint ergo iste due affectiones in voluntate fertur voluntas per illas in sua obiecta. & sic ponuntur due virtu¬ tes ad moderandum / dirigendum / & regulandum istas duas affectiones scilicet spes ad inclinandum voluntatem ad ferendum in obne quia alteri bonum: &c. Dubitatur quaerto / vtrum sit tanm vna spes respectuomnim sprandorum: & est conforme dubio de fide Vnde multa speranda sunt scilicet beatitudo / charitas remissio peccati: tunc quero an sit vna spes respectu illorum obiectorum. De infusa est vnica quam habet vnicum obne primarium puta deum: & omnia alia obiecta sunt secundaria & inclinant ad actus circa alia mediante actu circa primarium obne. Si sit quanestio de spe acquisita aliquis potest habte vnicum actum spei qui terminatur ad deum: & causabit habitum distinctum ab illo qui causatur ab actu quo terminatur ad beatitudinem formalem: quia isti actus sunt obiectorum distinctorum specie ergo distinguuntur specie. & vltra: ergo causant habitus distinctos specie: ideo sperandorum diuerse sunt spes acquisite & vnica infusa / sicut diuersorum credibilium vnica infusa& diuerse acquisite.

¶ Aliud dubium Vtrum spes & cetere virtutes consistant in medio. vdtr quodsic quia aliquis potest desparare: & aliquis potest praesumere nimis sperando: & in defficiendo desparare. Sicut aliquis potest nimis cito credere: quia qui cito credit leuis est & sic superabundat in credendo: potest etiam nimis parum credere: ergo deficit: & sic fides consist it in medio siue inter duo extrema: & istud est melius dubium inter alia: de quo altercatur doc. Durandus tenet quod hbent duo ex trema: & Scotus vetr defensatur: & Thomas vtr melius dicere. Nam contingit dupliciter virtutem esse inter duo extrema. vno modo quod habeat extrema ratione obiecti principalis. Aliomon non ratione obiecti principalis: sed ratione circunstantiarum obiecti. Exemplum: vt temperantia saltem quantum ad iustum consistit circa esum & potum Vnde aliquis potest harte actum circa esum & potum quod erit supearabundantia non solum ratione circunstantie: sed ratione obiecti circa quod fertur: puta vult bibere duas pintas vini: & vna sufficit.

¶ Dicunt ergo & bene quod morales virtutes hbent extrema per defectum & per suparabundantiam ex parte obiectorum id est est vnus actus qui fertur circaobnem proportionatum rationi: & ille est bonus: &c. Sed theologice non hbent extrema ratione obiectorum. Ratio: nullus potest sperare nimis magnum bonum neque nimis credere summe veritati: sicut nullus potest nimis assentire quod deus est verax: ita nullus potest nimis desyderare summum bonum sibi. Sed aliqu pet sperare deum per aliqua media: pr que non est sperandus vel si ne mediis quibus non est smporandus: vt speramsbeatitudinem sine meritis non est actus virtuosus: quia fertur in obne difforme rationi: non in se sed propter circunstantiam: puta quia fertur in tale obne sine meritis Non est ergo superabundantia in virtute spei ratione obiecti: sed rarione circunstantie. Etiam aliquis credit reuelato: non per medium: sed ad primam praedicatio nem de quo non habet verisimilitudinem quod sit verax: talis est leuis: non quod credat reuelato. Sed quia credit per medium per quod credere non debet. Ideo theologice virtutes non hbent extremum: & praecipue superabundantie ratione obiecti.

¶ Circa hoc dubium difficultas est de actu praesumptionis. Vnde actus praesumpartionis est vel lebeatitudinem sibi sine meritis. Vtrum talis sit praesumptuosus: dico quod sufficit harte media in proposito scilicet quia intendit mereri & disponere se ad grtiam: & per merita quam habet in intentione consequi beatitudinem non est praesumptio: sed ille est praesumptuosus qu non habet merita nec in actu nec in proposito.

¶ Sed de actu desparatio nis quid est an sit nolle beatitudinem: certum est quod nullus potest velle miseriam secundum aliquos: ita apud eos nullus potest nolle beatitudinem. An actus desparationis sit nolle mereri: & est argumentum satis apparens ad probandum opinionem quod actus spei sit actus intellectus. Nam ista non est de fide / merebor: nec ista / ego consequar beatitudinem ex meritis & grtia: quicumque habet iudicium Noo consequar beatitudinem quaecumque merita faciam dcitur desparare. Cavyn iudicabat quod non poterat per quaecumque media consequi remissio nem pecati nec beatitudinem ergo vdrtr quod actus smparandisit actus intellectus: & per consqunsquod actus eius oppositusscilicet actus despandi sit actus intellectus puta iudicium: &c. Dehovta videtur dicere quod desperare non est aliud quam libere assentire ego damnabor: dicitur libere quia si reuelaretur secus esset: sed si ex mala affectione quam habet vult ita credere / omnis talis ditur desparare: & per consequens vitr quod desperare nihil importet praeter actum intellectus positiue: & videtur mihi quod aliquis dicitur desparare qui habet actum inconpossibilem actui quem dicimus smporare. Aliqui. n. actus intellectus sunt incompossibiles actui spei puta desyderium beatitudinis ex meritis Vnde assensus quo iudicarem non est mihi possibilis: repugnat omni desyderio efficaci beatitudinis: & per consequens habens talem assensum dicitur desperare. Similiter beanes iudicium nunquam merebor: dicitur desperare: quia efficaciter repugnat desyderio. sicir hanens iudicium quamuis ego merebor: illa tamen non erunt sufficientia ad sasutem dicitur desperare: ergo desperare nihil alid est quam hatee actum intellectus incompossibilem illi. Et dicitur desparare propter inconpossibilitatem ad actum spei per quem dicitur sperare.

¶ Vtrum actus sperandi sit meritorius. Apparet quod non Nullus actus est meritorius nisi vltimate referatur in deum: quia radix meriti consistit in dilectione dei super omnia sed actus sperandi non refertur immediate in deum. Patet: quia est amor concupiscentie: quia vltimate refertur in amantem: amat enim sibi beatitudinem eternam: amor beatitudinis refertur in amantem vltina te: ergo videtur quod non sit actus meritorius.

¶ Preterea / Omnis actus meritorius est affectio iusticie: sed actus spei est affectio commodi: ergo videtur quod actus spei non sit meritorius.

¶ Pro solutione sit prima proposstio. Nullus actus cuiuscumque alterius virtutis a charitate est meritorius: nisi pro quanto per actum charitatis refertur vltimate in deum. Vnde aliquem actum referri vltimate in deum: nihil aliud est quam diligere deum super omnia & ex illa dilectione velelicere actum illum alterius virtutis: vel continua re: & non est inconueniens quod vnus actus sit duarum virtutum vnius elicitiue: & alterius imperatiue. Vnde dico quod omnis actus qui est elicitiue alterius a charitate nunquam est meritorius nisi sit actus imperatus a charitate id est imperatus mediante actu charitatis.

¶ Hoc supposito satis facile videre est qumo actus spei sit meritorius: stat. n. quod aliquis diligat deum super omnia: quia in se bonum complacendo in eius bonitate volendo quod sit summe iustus: prudens: &c. Et propter hoc: quia habet actum diligendi super omnia desyderat eum sibiper beatitudinem eternam: propter hoc precise quia diligit deum super omnia: ita quod istum amorem concupiscentie refert per amorem amicitie dei: talis actus est meritorius: quamuis non sit elicitus a charitate: sed imperatur e charitate id est mediante actu charitatis. & sic resolutio est quod nunquam actus alterius virtutis est meritorius: nisi impretur a charitate. Ratio: quia radix meriti consistit in dilectione dei super omnia & ipsum procedere a dilectione dei est ipsum partialiter causari a dilectione deisuper omnia

¶ Difficultas vtrum ille actus sit meritorius alterius premii quam sit illa dilectio dei super omnia aqua procedit: quia non est meritorius nisi propter assistentiam dilectionis dei super omnia. si sic: ergo ille actus est immediate elicitus a charitate. Patet consequenia. Ois actus qui est immediate meritorius id est proprio merito est immedtate productus a charitate: ergo si actus spei sit immediate meritorius id est merito proprio: ita quod eicorrespondeat premium distinctum ab aliquo actu: ergo est actus immediate a charitate: & perconsequens actus spei erit ita bene charitatis sicut spei. verum est quod actus spei non est meritorius nisireferatur per amorem amicitie. Sed hoc supposito quod sit taliter meritorius est difficultas / an sit meritorius merito proprio: ita quod ei respoedeat premium ab illo actu per quem refertur. si sic: ergo ille actus procedit a charitate. Consequentia tenet: quia charitas producit omnem actum meritorium qui est immediate meritorius: & sic erit ita bene actus charitatis / sicut spei.

¶ Dicoquod ille actus qui est precise spes imparatus ab amore amicitie non est meritorius merito proprio: sicut actus quilibet secundum Ocham qui non habet intrinsecam bonitatem: sed bonitatem actus propter cuius parenetiam est bonus: ita dico quilibet actus qu precise propter petiam alterius est meritorius non habet meritum proprium ei correspoendens: ideo dicerem consequenter quodactus qui est praecise spei qui est meritorius est praecise meritorius praemii quod correspondet illi actui a quo iperatur: alias oporteret concedere quod esset im¬ mediate a charitate.

¶ Diffultas alia. Nunquid potest ei concupiscere bonumppter deum summe dilectum: aliquando est idem actus qum est amor amicitie & concupiscentie: ideo omnis amor concupiscenscentie videtur esse amor amicitie. nunquam. n. diligo bonum amore concupiscentie qui diligan illud bonum alicui per illum actum: ergo diligo illum / cui opto amore amicitie & per consequenus potest esse aliquis actus quo quis sperat beatitudinem & peroper deum summe dilectum eodem actu: si sit ergo est actus charitatis. Patet: est dilectio dei super omnia: ergo charitatis / & est actus spei: ergo idem actus est & spei & charitatis. & sic est quiodo Vtrum sicut possem amare sortem propter deum e odem actu numquid etiam eodem actu possum mihi concupiscere beatitudinem ex meritis & gria peroper deum summe dilectum: & apperet mihi quod sic: & hoc supposito Vtrum talis actus sit charitatis & spei: vt quod sic. Bne sequitur: est dilectio dei superomnia: ergo est charitatis: & bene sequitur: estexpecta tio future beatitudinis: ergo est spei: ergo idem actus est charitatis & spei. verum est ergo quod est elicitiue a duabus virtutibus distinctis: concedo: & non est inconueniens quod idem actus sit duarum virtutum elicitiue vnius theologice / alterius moralis: neque quod procedat a duobushitibus distinctis specie elicitiue. Dilectio. n. dei super omnia in hbintuato procedit a charitate infusa / & ab acquisita: ergo idem actus procedit ab hintibus distinctis specie etiam hentibus distinctas denominationes virtutum: quorum vnus sit acquisitus: & alter infusus. vt sormabstinet a venereis propter deum summe dilectum est charitatis infuse elicitiue. Patet: quia est dilectio dei: & actus ille est ab hbintu temperantie. isti enim habitus sortiuntur diuersas denominationes virtutum: quia vnus est charitatis: & alter tenperantie

¶ Dico tertio. non est inconueniens quod idem actus procedat a duobus habitibus distinctis specie vtroque infuso: & qui sortium tur diuersas denominationes virtutum: vnus vocatur spes: alius charitas. Et sic quando dicitur regulariter quod nunquam habitus distincti specie immediate producunt actum vel actus eiusdem speciei: sed actus distincti specie producuntur a diuersis habitibus: hoc intelligitur de¬ vtroque habitu acquisito ita quod numquam duo habitus acquisiti distincti specie immediate prodt cunt cundem actum: sed stat beane quod vnus producat immediate: & alter mediate: sed de infuso non est inconueniens: vt patet de actu qui est amoramicitie / & amor concupiscentie.

¶ Dubitatur quod est obn adequatum spei. dico quod obne adequatum spei est aliquis conceptus: sed inadequatum obne est res ad extra. Vnde spes & charitas tendunt in remt ad extra id est res ad extra per actus amo ris & desyderii desyderatur & amatur nihilo minus non tendunt in rem ad extra: nisi mediante aliquo conceptu: & ille conceptus per quem tendunt inrem ad extra dicter esse obne primarium & adequatum: & est fantasia satis bona. Dicitur ergo (& istud est notissimum) fides tendit in deum per actum suum: & alie virtutes non nisi mediantibus apprehensionibus: quia voluntas non fertur in incognitum: & tendit mediantibus diuersis apprehensionibus: ideo actus earum sunt varii: propterea aliud est obnde charita tis: & est hoc complexum / deus est diligendus & quicquid vult a me dlligi. fateor quod actus charitatis & spei nunquam tendunt in deum nisi mediam te aliqua cognitione: tamen non oportet quod tendant in illam cognitionem. quando. n. sortes apprehendit deum vt quoddam futurum si eliciat actum quo sperat sibi actu illo non fertur sortes in illud coplexum: quia non oportet quod sortes reflectat se super tale complexum: sed solum fertur in deum: mediante tamen tali complexo.

¶ Propterea dicoquod obn adequatum spei & charitatis est deus: ergo idem est obn adequatum istarum virtutum. verum est: sed secundum diuersas apprehensiones & rationes. Nam deus potest appishendi secundum diuersas rationes: & secundum vnam rationem est obnn virturis secundum quam rationem intellectus fertur in illud Vnd deus non est obne spei: nisi secundum rationem boni futuri & actus spei non fertur in illam rationem. Non. n. sequitur / Spes non fertur in deum: nisi secundum rationem aliquam: ergo fertur in illam rationem: sicut non sequitur. Voluntas non fertur in obiectum nisi secundum cognitionem: ergo fertur in cognitionem: vt anrequam ego amem patrem meun non oportet quod amem secundum illam cognitionem. & sic deus est obiectum adequatum spei & cha¬ ritatis & fidei secundum diuersas apprehensio nes Ee sic dicta sufficiant de fide & spore. Hec materia diffusius in praeludiis moralibus tractatur. Nunc sequitur de charitate.