Quaestio 4

QUarto quaeritur utrum lex gratie in lege moysaica contineatur.

¶ Respondetur affirmatiue: probatio per illid Ezchielis primo gota erat in rota: id est: nouum tessamentum in veteri erat / vt Gregorius exponit.

¶ Secundo arguitur ad idem: maxime credenda que habemus in fide in lege gratie / in lege veteri continentur: vt patet de aduentu messie per patriarehas et prophetas: ergo lex gratie tamquam consequens / in antecedente continetur in lege veteri.

¶ Contra istam conclusionem arguitur sic: lex noua precipue in fide consistit: vt patet homa. iiii. Similiter: credenda traduntur in noua lege quae in veteri non continentur: ergo lex noua non continetur in veteri.

¶ Secundo arguitur ad idem: si lex noua conti neatur in veteri inanis esset lex noua: cum includatur sicut consequens in antecedente.

¶ Rne: lex noua explicite tradit ea quae in lege veteri continentur implicitee sub figura: et propterea opus erat explicatione: sicut in aliis scientiis videmus / et per illationem correlariorum / et lucidam explicationem scientie.

¶ Tertio arguitur: lex noua euacuat obseruantias legis veteris dicit apostolus ad Galathas. v. Ubi circuncide mini christus nichil vobis proderit: ergo lex noua non continetur in lege veteri. quia ingrata esset filia quae matrem de medio tolleret per quam capit continuam permanentiam. et hoc potest probari ex dicto christi Mathei. v. audistis quia dictum e antiquis: quicumque dimiscrit vxorem suam det ei libellum repudii: ego autem dico vobis: quicum quedimiserit vxorem suam: facit eam mechari. tollit legemntalionis: et breuiter omnia iudicialia et cerimonialia.

¶ Ad intium distiguo. vel euacuauit quatum ad figuraralem sensum illius legis: et hoc qui ad cerimonialia: et sic ego concedo: quia hoc oportuit: quia illa denunciabant messiam futurum: ipso veniente / iam non debebant stare lit eteralitur: quia falsa repsetarentet ostenderent christum fuiurum: quod est falsum et hereticum. voco futurum illum qui nondum venit. sicut quando corpus luminosum est super centrum corperis opaci redigitur vmbra in nichilum. est errorcherinti et hebeonis: illa nunc seruare. iudicialia non obligant inquantum sunt de illa lege: sed pro quamto statuuntur a rectoribusrerumpublic. Si per euacuare intelligiquod est aliquid repugnans in lege noua alicui dicto in lege veteri: et sic nego. nullum verum sro repugnat. Sed dices: Math. v. christus dixit: non veni solucre legem: sed adiplere. Anpendit giosa interlinearis. implet qui figuras cessare docet postquam res facta est. propaterea non veni soluere legem: sed adimplere illud quod prophoise / lex /t ptriarche / et psal de eo praedixertirt. sicut imminente passione dicebat: oportet impleri ea quae scripta sunt in lege / e in prophetiis / et in psalmis de me. Luc. xxiiii. moralia reliquit: et difficultates in eis emergentes contra supersticiosam docirinam phariseorum elucidauit: vt patet math. v. nec expediebat amplius illam legem rigorosam fuari. postquam ex sua clementia incarnatus est legem mitiorem et gratie dedit. difficilibus dande sunt leges rigorose. et lcet multi christianorum mali sint: nullivel paucissimi sunt ydolatrie dediti: et tamen pposolos ille erat ydolatrie deditissimus. in quailbet colle ct sbquelbe arbore lucum erexit. hembant efseminatos: et horret animmus recensere fedum lucum prapi / et effeminatos / ex ydolum moloch abiectissimum. asa matrem maacham filiam a bessalom / ammouit: ne esset princeps in sacris priapiet in luco eius quem consecrauerat. subuertitque specum eius: et confregit simlachrum turpissimum: et conbussit in torrente cedro. et si hec princeps mulier hoc fecerit in iuda: facile est coniecturare quod igbile vulgus iude et perditissimum regnum isir ad sordidiora descendit. a planta pedis vsque ad verticem capitis non erat in populo sanitas. mirabile dictu: pposols dei peculiaris cui tot beneficia contulit: eum pro phlegetonteis diis gentium relinquare: sed verbum ysaie. i. capis. sui libri: filios enutriui et exaltaui: ipsiautem spreuerunt me. et postea loquens de regibus dorctoribus et populo subiunxit: omne caput languidum et omne corpus merens. nimirum quod dedit eis ergo leges difficiles: quia in chamo et freno effrenem equum domare oportuit: et populo maluetiori dare leges magis propicias.

¶ Sed dices: cerimonialia legis dabantur in fedus sempiternum: quia de circuncisione Gen. xvii. habetur: omne masculinum in gaenerationibus vestris tam vernaculus quam empticius circundetur: et quicum que non fuerit de stirpe vestra: eritque pactum meum in carne vestra in fedus eternum. Idem patet de esu agnipaschalis qui fuit praeceptus cum esu azimorum in cultum eter num Exodi. xii. sic patet de immolatione agni matutini et vespartini Exodi. xxix. hoc ipste patet de praecepto sabbati in signum pactumque sempiternum Exodi. xxxihoc patet de paschate / penthecoste / et ceteris festis pro legalibus in legittimum sempiternum / Leui. xxiii et. xxix.

¶ Anpodetur: per fedus eternum / intelligitur fedus quod ad eternitatem ducit: sicut glosa mterlinearis Goene. xvii. dicit. Secundo dicitur quod circuncisio: et cetera legalia fuerunt data sub federe sempiterno quo ad suam veritatem / et ad lua significata / et quo ad luum finem. et sic dicuntur eterna ratione suor significatorum: inquatum continuantur / e verificantur / et eternificantur / per sua significata. nam sicut illa circum cisio fiebat tunc carnaliter in signum circuncisionis spuritalis. Ita fit hodie spuimtaliter per baptismum. et sie est dicendum de agno paschali et de agno matutinoet vespertino qui quottidie offertur quo ad suum verum significatum in sacramento eucharistie: et sic de ceteris legalibus dicatur quae in noua lege spuitaliter intelliguntur. Et ex littera Geneseos patet quod non ponit capere sempiternum eo modo quo intendunt: quia terra chanaam fuit abrahe et semini eius promissa ineternum: quia dicit latia geneseos in. xvii. daboque tibi et semini tuo terram peregrinationis tue omnem terram chanaan in possessionem eternam. et hebrei dicunt se solos esse genus abrahe. Non valet hoc saluare per ismaelem a quo agareni descenderunt. Tum primo: ipsi non diu terram illam habuerunt nec alii hebrei immediate ante eos ad litteram. Tum secundo: promissio erat facta abrahe in ipso ysaac: quia dixit dominus: sara vxortua pariet tibi filium: vocabisque nomen eius ysaac: et constituam pactum meum illi in fedus sempiternum / et semini eius.

¶ Dubitatur quare lex Moysaica dicitur lex timoris et lex euangelica lex amoris. Secundo dubitatur an erit difficilior lex Moysaica quam lex gratie. Tertio dubitatur quomodo hoc habeat verum / littera occidit: secunde Corinth. iii. cum ex solo sensulitteralisumitur argumentum ad disputandum in fide. ex sensu morali proceditur ad voluntatem. vnus vno modo moralisat litteram: alter alio modo. ille sensus non est vehemens contra scolasticos vel contra hebreos: sed valet ad rudem plebem concionando.

¶ Respondetur. Lex noua initium sumpsit a perfectissima christi charitate qui se holocaustum pro nobis in ara crucis obtulit. Maiorem charitatem autem nemo habet quod vt animam suam quis ponat pro amicis suis Tex timoris inducebat ad obseruantia legis subpena mortis in aliquibus: vt in adulterio / homicidio: vt patet de illo qui colligit ligna in sabbato. in aliis culpis atrocem imponebat penam: vt in restitutio ne dupli quadrupli vel quintupii. Initium illa lex cum timore accepit. vnde propter fulgura voces et tonitrua in datione legis in monte ores / populus timore perculsus clamabat: non loquatur nobis dominus ne forte moriamur. Exodi. xxii. et sic illa lex fuit imperfectorum. secundum illud apostoli ad hebreos. vii. nichil ad perfectum perduxit lex. L. ex gratie est perfectorum: secundum verbum christi Math. v. Estote perfecti sieut pater vester celestis perfectus est. Imperfectorum est cauere malum formidine pene: et bonorum virtutis dulcedine. secundum illud horatianum. Oderunt peccare mali formidine pene. Oderunt peccare boni virtutis amore. Et licet multi in lege gratie sint mali: multo plures sunt boni quam in illa lege fuerunt: non modo absolute: sed etiam conparatiue.

¶ Ad secundam dubitationem dicitur quod tota lex vetus cathegorice erat tota lege noua mulpo grauior: quod patet. moralia manent eadem in vtraque lege: lucidius explicata tamen in lege gratie quam in lege veteri. quod inimicum odio prosequi poterant / hoc ex doctrina falsa phariseorum habebant: et non ex lege: et sic quo ad illa precepta idem est in vtraque lege: melius tamen explicatum in noua. quia per christum immediate. quo ad cerimonialia apprime difficilis erat lex illa. Tum propter multitudinem preceptorum. Tum propter difficultatem. rabi Moyses numerauit precepta legalia: eccccc. ad quae omnes tenebantur. et facile patet ex pentheco. quorum multa etiam erant difficilia: vt visitare ter Iherosolimam annue. Et licet dispensabatur cum remotis de ipsa visitanda semel in anno: hoc erat difficile in septimo anno feriando. et ita de multis aliis illius legis: secundum illud petri Actuum. xv. quare vultis discipulis imponere onus graue quod nec nos nec patres nostri portare potuimus. Et Math. vi. Uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis: loquebatur ad oneratos in lege. Libellus repudii non reddidit legem illam faciliorem quam perpetuitas matrimonii in nostra lege respectu totius multitudinis. licet aliquibus sit perdifficile cohabitare cum vxoribus: fortasse libellis repudii eis datis haberent peiores. De sacramento penitentie quod videtur prima fronte legis gratie difficile: tamen obvtilitatem quae inde prouenit de excutiendis peccatis: nulli debet apparere difficilis. sacramenta paucainstituitichristus. vnum de necessitate salutis respectu enuiussibet: vt puta baptismum: in quo sanguis non effunditur sicut in lege Moysaica in qua teneri peruuli erant circuncisi cum effusione sanguinis. Propterea sephora dixit moysi circuncidenti paruulum. Spoesus sanguinum tu michi es. Exo. iiii. hoc significabat duriciem illius legis. penitentia sacramentum est necessaria solum peccanti mortaliter: et eucharistia adulto pro loco et tempore. nullum obligabat ordo vel matrimonium. extrema vnctio et confirmatio non sunt difficiles. Ex isto patet quod tota multitudo praeceptorum legis gratie a christo relicta est multo minor in multitudine et facilior quam multitudo praeceptorum legis moysaice: secundum illud verbum christi Math. xi. onus meumleue et iugum meum suaue.

¶ Ad tertiam dubitationem conceditur quod ex solo sensu litterali solum illud argumentum sumitur in lege. sed sensus litteralis non est ille quem pauca verbanude considerata faciunt: quia illa est littera secundum apostolum quae occidit. sed sensus litteralis colligitur ex verbis littere: quando non loquitur fignratiue: cum explicatione aliorum passuum scripture in aliis locis. sicut Aug. dicit in libro. lxxxiii. questio num: circunstantia scripturarum illuminat intellectum: hoc est: vnus passus scripture exponit alium: et cui hoc probat alium debere sic intelligi. vt si aliquis vellet probare quod circuncisio debet manere ineter num ex verbis geneseos: talis sensus est littere quioccidit: hoc est: non habetur respectus ad scripturam quae in eodem capite et alibi illum locum exponit: quia in eodem capite promittitur terra chanaan ineternum: et non possunt sic hoc capere ad litteram. vt patet Ihere. xxxi. In diebus illis feriam domui iacob fedus nouum: non secundum pactum quod pepegicum patribus eorum quando eduxi eos de terra egypti: sed dabo legem meam in cordibus hominum et in visceribus eorum scribam eam. Isti passus eternitatem cerimonialiumet iudicialium exponunt. Propterea rectus sensus in quo propositio debet capi secundum verba littere et illa quae litteram exponunt quae equalis soliditatis sunt / sensum litteralem conflant. et quia ex illo toto probatur quod littera praetendit sensum spurimalem in multis: vtputa quod haberet a mari vsque ad mare: quod nullatenus intelligitur secundum illa verba vtsiacent. nec Dauid / nec Salomon (qui ceteris eorum regibus imperium iudeorum plus augmentabant) habebat vnquam ad euphratem. quare in innumeris talibus ad regnum spirituale redire (secundum passus scripture hoc exponentes) necesse est. Et propterea dicit apostolus cultissime: littera occidit: hoc est: nuda littera vnius dicti in se considerati: spiritus autem viuificat: hoc est: si intelligatur spiritualiter quando ratio hoc efflagitat: et alius passus scripture hoc osendit qui sine illo non eum dum est ad sensum spiritualem. Quo fit non est idem lit teraet sensus litteralis: nec idem est dictu / est sensus littere et sensus litteralis: capiendo terminum littera vt apostolus capit in epistola ad Corinthi. et sensum litteralem sicut sapientes capiunt qui in scriptura disputare habent. nec littera est abstractum concreti litteralis secundum significationem concreti et econuerso. Littera ergo illo modo relicta / sensum spiritualem et litteralem accipiamus: qui viuificat: vt vitam eternam promereamur apud illum qui est via vita et veritas. Amen.

¶ finis tertii sententiarum Iohannis Maioris doctoris Theologi Parisiensis. Anno virginei partus millesimo quingentesimo decimo septimo. xiii. Kalendas Decembris.