Capitulum 11

Idem nempe usus bonus ex virtute est et ex libero arbitrio, sed ex virtute principaliter; et bonus ille usus in magnis bonis annumerandus est. llla autem gratia praeveniens, quae et virtus est, non usus liberi arbitrii est, sed ex ea potius est bonus usus liberi arbitrii; quae nobis est a Deo, non a nobis. Usus vero bonus arbitrii et ex Deo est et ex nobis; et ideo bonum meritum est: ibi enim solus Deus operatur, hic Deus et homo.

Hoc meritum ex illa purissima gratia provenit; quod Apostolus notavit dicens: "Gratia Dei sum id quod sum, et gratia eius in me vacua non fuit". Super quem locum Augustinus ita ait: "Recte gratiam nominat; primum enim solam gratiam dat Deus, et non nis gratiam, cum non praecedunt nisi mala merita; sed post per gratiam incipiunt bona merita. Et ut ostenderet etiam liberum arbitrium, addit: "Et gratia eius in me vacua non fuit". Et ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur aliquid boni posse, subdit: Non autem ego, solus scilicet sine gratia, sed gratia Dei mecum, id est cum libero arbitrio". Plane cum data fuerit gratia, incipiunt esse nostra merita bona, per illam tamen; quia si illa defuerit, cadit homo.