III, P. 2, Inq. 4, T. 2, Q. 3, T. 3, M. 2, C. 1

Ad primum sic obicitur: a. Ezech. 18, 10-13: "Si genuerit vir filiumlatronem" etc. usque "ad usuram dantem, et amplius accipientem, numquid vivet? Non vivet. Cum universa haec detestanda fecerit, morte morietur. Hic iustus est". Ergo accipere aliquid praeter sortem est prohibitum.

b. Item, Exod. 22, 25: "Si pecuniam commodaveris populo meo pauperi qui habitat tecum, non urgebis eum quasi exactor, nec usuris opprimes". Ergo non licet accipere usuram, sed gratis intuitu Dei commodare.

c. Item, Psalmus: "Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo" ? etc. "Qui iurat proximo suo et non decipit; qui pecuniam suam non dedit ad usuram" etc., quasi: si det ad usuram, non habitabit in tabernaculo Domini; sed nullus expellitur a tabernaculo Domini nisi pro peccato mortali; ergo dare ad usuram est peccatum, mortale, sive accipere praeter sortem.

d. Item, Luc. 6, 35: "Date mutuum, nihil inde sperantes", ubi videtur etiam spes accipiendi prohiberi; ergo multo magis prohibetur ipse actus;

"Contra: 1. Deuter.23, 19-20: "Non foenerabis"proximo "tuo, sed alieno". Ergo licet foenerari alieno; ergo in aliquo casu licet dare ad usuram; non ergo" generaliter est prohibitum.

2. Item, " Ambrosius: "Usuras exigas ab eo cui iuste nocere desideras", et ita licet ab aliquibus accipere usuras".

3. "Item, maius peccatum estoccidere quam accipere usuram; sed licet in casusine peccato occidere; ergo licet in aliquo casu" acciepere "adusuram".

4. "Item, licet" conducere "domos, equos, vasa argentea, culcitras pro lucro. Ergo multo fortius denarios, qui magis utiles sunt; et sic licet dare ad usuram".

5. Item, Deuter. 15, 6, per promissionem sive benedictionem observantibus mandata Domini: "Foenerabis gentibus multis, et ipse a nulla accipies mutuum". Sed, si foenerari esset malum, non esset istud promissio sive benedictio, sed potius maledictio nec etiam istud promitteretur observantibus mandata Domini, cum hoc ipsum esset transgredi mandatum Dei.

Respondeo: Concedendum quod accipere praeter sortem, quod est usura, prohibitum est. Sunt tamen casus in quibus usura est permissa. Primus est, "ubi possessio ecclesiae est assignata clerico in beneficium et laicus tenet eam iniuste et violenter, potest clericus fructumillius beneficii percipere ultra sortem, Extra, De usuris, cap. 1. Sed hoc non fit lucri causa, sed ut res Ecclesiae eo modode manu laici redimatur, ut habetur in eadem Decretalia. — Secundus, ubi usurae petuntur cum interesse, verbi gratia, si fideiussor solvit usuras creditori, potest eas petere a debitore pro quo fideiusserat, quia non sunt usurae quantum ad fideiussorem, sed potius quantum ad interesse", quia "non est lucrum, sed vitatio damni". — Tertius, "ratione morae, ut si debeas mihi centum ad certum terminum et noluisti persolvere in termino, et ideo oportuit me recipere pecuniam" cum "usurispropter negotia mea tractanda, tu teneris restituere mihi illas usuras, si solvi, vel, si non solvi, liberare me ab ista obligatione". - Quartus, "ratione dubii". Nam, "si quis dat decem solidos ut alio tempore totidem sibi grani, vini vel olei mensurae reddantur, quae, licet tunc plus valeant, utrum tamen minus solutionis tempore sint valiturae verisimiliter dubitatur, non debet ex hoc usurarius reputari. Ratione dubii huiusmodi excusatur qui pannos, granum, vinum, oleum vel alias merces vendit! ut amplius quam tunc valeant in certo termino recipiat pro eisdem, si tamen ea contractus tempore non fuerat venditurus, Extra, De usuris, Navigunti, 1 et 2, quam requireinfra, inter novas constitutiones". In iis ergo quatuor casibus est usura permissa. Sed recte consideranti in praedictis casibus non est usura. Unde nota quod non dicitur committi usura nisi in iis rebus tantum circa quas contingit fieri mutuum, scilicet quae consistunt in numero, pondere et mensura: numero, ut quaelibet moneta, quae proprie dicitur pecunia numerata; pondere, ut aere, argento, auro etc., quae appenduntur; mensura, ut frumento, vino, oleo, pannis et similibus.

Ad maiorem tamen evidentiam "huiusquaestionis" nota "quod duo sunt contractus qui de sui natura volunt esse gratuiti, ut mutuum vel commodatum. In mutuo enim certum est quod requiritur ut sit gratuitum, alioquin est usura". Sed in commodato, "si aliquid recipitur pro re commodata, statim desinit esse commodatum, quia aut recipitur aliquid pro re ipsa aut pro usu rei. Si pro re ipsa aliquid recipitur, aut recipiturpecunia aut res alia; si pecunia, est emptio et venditio; si alia res recipitur, erit contractus permutationis. Si pro usu rei accipitur pecunia, erit contractus locationis; si res alia, erit contractus innominatus, quasi do ut des vel ut facias. Omnes isti contractus liciti sunt laicis".

[Ad obiecta]: 1. Dicendum ergo ad primum quod "dare ad usuram et in se et secundum se peccatum est, et non fuit licitum Iudaeis alienofoenerari, sed permissum fuit eis, sicut permissum fuit eisdare libellum repudii. Peccabant ergo mortaliter Iudaei foenerando alieno, sed haec fuit permissio comparativa", quae facta est duplici ratione. "Prima, quia permissum fuit eis minus peccatum ne iacerent maius, videlicet ne foenerarent fratribus; secunda, quia rudes erant et quia mamotreci; unde paulatim ducendi erant ad perfectionem. Etex hoc habemus" argumentum "quod, si non possumus obtinere ab usurariis quod totum reddant, facere debemus, si possumus, quod saltem partem reddant".

2. "Ad secundumdicunt Magistri quod illa auctoritas non est S. Ambrosii, sed "Ambrosii Adoperti"cuiusdam haeretici, qui sub specie B. Ambrosiimulta falsa dixit. Vel, si placet, exponatur sic: usuras exigas et quaslibetexactiones; hoc enim licet facere contra paganos: terra enim, quam ipsi possident, nostra debet esse; undeiuste possumus eam exigere ab eis quibus iuste desideramus nocere".

3. "Ad" tertium dicendum "quod, licet occidere sit peccatum in se, non tamen secundum se, sed dare ad usuram peccatum est in se et secundum se; et propter hoc non est simile".

4. "Ad" quartum dicendum "quod licet conducere equum" et cetera huiusmodi "pro lucro", sed non "licet concedere nummos pro lucro: equus enim conducitur locando nec transfertur dominium in locatione; unde iustum est ut ille, cuius est equus, habeat aliquod emolumentum pro usu equi sui. Et similiter posset fieri" de nummis sive "pecunia, si non trasferretur dominium; sed in mutuo pecuniaetransfertur dominium: dicitur enim mutuum quasi de meo tuum. Unde, cum pecunia data ad usuram transeat in accipientis dominium", similiter transit et usus illius; "pro usu autem reisuae non est iustum ut alius habeat emolumentum, immo contra ius est; et propter hoc usura est peccatum".

5. Ad ultimum dicendum quod, cum dicitur in promissione "foenerabis proximo tuo" etc., ponitur ibi consequens pro antecedenti, Est enim sensus: tantam habebis abundantiam quod poteris multis gentibus, si volueris, foenerari. Non ergo est hic intentio Domini promittere foenerationem, sed abundantiam tantum, ad quam posset vel solet foeneratio consequi.