III, P. 3, Inq. 1, T. 1, Q. 6, C. 4

Consequenter quaeritur an liberum arbitrium moveatur a gratia spontanee aut coacte.

Ad quod sic: 1. Ioan. 6, 44: "Nemo venit ad me nisi Patertraxerit eum". Sed tractus est species motus violenti; ergo, si nullus venit ad Deum nisi tractus, nullus venit ad eum nisi violenter; sed liberum arbitrium movetur ad Deum per gratiam; ergo gratia movet eum violenter.

2. Item, Luc. 14, 73, de illis qui debent venire ad nuptias, dicitur: "Compelle eos intrare, ut impleatur domus mea". Si ergo liberum arbitrium compellitur intrare domum Domini, et non potest intrare nisi per gratiam, ergo gratia compellit ipsum et movet ad gloriam compellendo; sed compulsio est motus violentus; ergo etc.

3. Item, petitur ab Ecclesia in quadam Collecta: "Nostras rebelles compellepropitius voluntatates", hoc petitur a Deo; sed ipse non operatur in nobis nisi per gratiam aliquod bonum; ergo gratia compellit nostras voluntates ad bonum, et ita violenter movetur voluntas sive liberum arbitrium ab ipsa gratia.

Ad oppositum: a. Eccli. 15, 14: "Reliquiteum in manu consilii sui; ante hominem vim et mors, bonum et malum" etc. Homo igitur est in potestate sui arbitrii, quia manus consilii appellatur potestas arbitrii ; ergo in potestate eius est sequi et non sequi moventem gratiam; ergo gratia non movet ipsum violenter sive coacte.

b. Item, liberum arbitrium est liberum a necessitate; sed, si compelleretur et violenter moveretur ab aliquo, non esset liberum a necessitate, immo cogeretur; ergo non potest moveri violenter vel compelli a gratia.

c. Item, Bernardus, De gratia et libera arbitrio: "Ipse Conditor hac dignitate liberum arbitrium insignivit sive animam rationalem, ut quemadmodum sui iuris erat, suaeque voluntatis, non necessitatis erat quod bonus erat, illasimiliter quodam modo sui iuris existeret, quatenus nonnisisua voluntate mala fieret et iuste damnaretur aut bona fieret et iuste salvaretur". Ex quo relinquitur quod liberum arbitrium sive anima rationalis non potest aliquo modo contra suam voluntatem compelli nec moveri ad bonum.

Solutio: 1-3. Dicendum, sicut dicit Bernardus, distinguendo geminam compulsionem. Est enim compulsio activa et passiva, et secundum utramque nos dicimur facere aliquid contra voluntatem. Compulsio passiva recte vocari potest ubi nihil cooperatur patiens, quae est absque consensu voluntario patientis, ut si nos compelleremur ad malum, nobis invitis, haec esset compulsio passiva, sicut iuit in B. Lucia, quae dixit: "Si invitam feceris me violari, castitasmihi duplicabitur ad coronam". - Compulsio activa est in qua concurrit consensus patientis, scilicet cum inductus est per timorem vel dolorem ad hoc quod faciat malum, sicut est in illo qui timore mortis negat Christum; talis enim dolens negat Christum, et tamen volens, quia melius vult negare Christum quam pati mortem, sed sua tamen voluntate absoluta non negaret, et propter hoc dicitur compulsus, quia negat ne moriatur. Et hoc dicit Damascenus, quod est voluntarium absolutum, sicut est in illo qui simpliciter vult aliquid; et est voluntarium conditionale, sicut est in illo qui sub conditione vult aliquid. Gratia ergo nunquam compellit liberum arbitrium ad bonum compulsione passiva, quamvis aliquando compulsione activa ipsum compellat, quia aliquando movet ipsum per dolores et timores ut convertatur ad bonum. Unde Bernardus: "Hoc quippe intendit, cum terret aut percutit, ut faciat voluntarios, non ut salvet invitos". Secundum ergo hanc distinctionem solvitur haec quaestio et patet responsio ad obiecta. Distinctio autem communis est et bona, per quam breviter solvitur haec quaestio: quod est coactio sufficiens et inducens; liberum arbitrium non potest cogi prima coactione ab ipsa gratia nec ab aliquo alio, sed solum coactione inducenti, quia multa inducunt ipsum ad hoc quod velit quod prius nolebat.