Caput 7

CAPUT VII. UTRUM VOLUNTAS ANGELI IN SUA PURA NATURA SPECTATA SIT LIBERA QUOAD SPECIFICATIONEM INTER BONUM HONESTUM, ET MALUM ILLI CONTRARIUM, SEU TURPE; ID EST, AN SIT LIBERA AD ELIGENDUM UTRUMQUE, ET AD PECCANDUM CONTRA RECTITUDINEM NATURALEM.

1. In voluntate angelica datur necessitas aliqua quoad specificationem.— Datur item libertas.—In superioribus capitulis explicui libertatem Angeli. ut opponitur necessitati quoad exercitium: et obiter aliquem modum necessitatis quoad specificationem majorem, vel mnninorem attigimus, non tamen omnem indifferentiam voluntatis angelicae, necessitati quoad specificationem, oppositam satis declaravimus, et ideo aliquidin praesenti addere necesse est. In quo duo ut certa supponere possumus. Unum est, dari in voluntate Angeli necessitatem aliquam quoad specificationem, vel simpliciter, ut circa bonum in communi, vel secundum quid, ut circa quaedam particularia bona de se valde connaturalia, seu convenientia naturae, ut satis expositum est. AIterum est voluntatem Angeli esse liberam quoad specificationem, et omni modo, in dilectione boni honesti particularis, quando illud non est connaturale, nec ex peculiari naturae inclinatione procedit. Hoc enim genus indifferentiae, ac libertatis circa aliqua objecta ad integram libertatem voluntatis necessarium est, ergo maxime circa bona honesta, quae sunt maxime propria voluntatis, ut voluntas est. Nam si inter haec bona hujusmodi indifferentiam non haberet, nulla esset ratio cur illam circa alia possideret. Denique a fortiori ex dicendis hoc amplius constabit. Quin potius addimus, suppositum hoc verum esse, sive tale bonum ametur per modum finis particularis per se honesti, ut est contemplari, orare, benefacere alicui, vel quid simile, sive ametur tanquam medium utile ad talem finem, quando inter plura talia media electio fit. Nam licet in hac electione maxime locum habeat absoluta indifferentia ab omni necessitate quoad specificationem, tam simpliciter, quam secundum quid, nihilominus eadem in intentione particularis finis invenitur, quia in illa electio unius prae alio invenitur, esto non sit propris electio propter aliud: quamvis etiam haec virtute participetur, quatenus illud particulare bonum est pars boni communis, quia pars virtute propter totum amatur.

2. Titulus quaestionis inculcatur.—His ergo suppositis superest quaestio an voluntas Angeli sit ex natura sua omnino determinata quoad specificationem ad bonum honestum in communi, ac proinde non possit velle aliquid turpe relicto honesto, quod est quaerere, an voluntas Angeli natura sua deficere non possit in moribus, ut pura ratione naturali regulantur, nec peccare, sed sit syeuaconcos ut Graeci Patres vocant, id est, impeccabilis. Quam quaestionem solent tractare theologi disputando de peccato Angelorum, quia vero communis est bonis Angelis, et ad naturalem eorum conditionem explicandam spectat, hujus loci propria visa est. Quocirca maxime prae oculis habendum est, hic non esse sermonem de Angelo in omni statu, nec de potestate peccandi contra praecepta supernaturals ordinis, si ad illum elevetur, nam de illo statu infra tractandum est, et nunc supponimus Angelos de facto potuisse sic peccare: nam multi peccaverunt, et reliqui non peccando meruerunt, unde eamdem potestatem peccandi habuerunt, quod de Angelis creatis est certum: quid vero de possibilibus creaturis dicendum sit, postea inquiremus. In praesenti autem loquimur de Angelo in sola, ac pura natura spectato, et per naturalem cognitionem ac rationem operante, de quo longe diversa est ratio, quia naturalis co- gnitio est regula magis proportionata voluntati in sua natura spectata. Et in hoc puncto nihil est revelatum: nec videtur aliquid certo colligi ex revelatis, et ideo variae sunt theologorum opiniones.

3. Prima opinio affirmans. — Prima affirmat esse natura sua ita rectum in naturalibus, ut in eo ordine deficere non possit peccando, aut eligendo turpe, relicto honesto, ac proinde inter bonum honestum, et contrarium malum esse determinatum ad unum quoad specificationem. Ita opinatur Durandus, in 2, dist. 5, quaest. 1, num. 6, et dist. 23, quaest. 1, n.7 et 8. Sequitur Capreolus in 2, dist. 2, art. 3, ad argumenta Durandi, et Cajetanus, 1 part., quaest. 63, art. 1, S Circa consequentiam, et idem sentit Ferrariensis, 3, contr. Gent., cap. 109, parum a principio, et inclinant plures moderni interpretes D. Thomae. Et allegatur idem Doctor Sanctus. Quia in 1 part., q. 63, art. 1, in 3 argum., objecerat, non posse Angelum peccare, quia naturaliter diligit Deum. Respondet autem, naturale quidem esse Angelo diligere Deum ut auctorem naturae, supernaturaliter autem converti ad Deum secundum quod est objectum beatitudinis, a qua averti potuit peccando. In qua solutione concedere videtur, non potuisse Angelum averti a Deo, ut auctore naturae, ac proinde nec peccare in naturalibus. Et ita explicat in articulo tertio, peccatum Angeli per hoc, quod appetiit ultimum finem, ad quem virtute suae naturae poterat pervenire, advertens suum appetitum a beatitudine supernatural. Capreolus etiam ilIum allegat in quaest. 16, de Verit., art. 2. Ibi tamen solum explicat peccatum Angeli per ordinem ad divinam regulam, a qua potuit deficere, quia potuit illam non considerare: non loquitur autem expresse de regula supernaturali, in solutione tamen ad quartum id indicat. Et eodem modo procedit 3, contr. Gent., cap. 110, respondendo ad argumenta capitis 108.

4. Primum fundamentum propositae opinionis. —hRatione etiam fundatur haec sententia primo, quia voluntas non potest deficere peccando, nisi praecedat in intellectu alquis defectus erroris, vel inconsiderationis : sed in intellectu Angeli nullus defectus praecedere potest in cognitione rerum naturalium, ergo nec in ejus voluntate potest esse peccatum in tali materia. Major supponitur a dictis auctoribus ut certa, et ostenditur in 1, 2, in tract. de Peccatis. Minor autem videtur sequi ex dictis in libro praecedenti. Nam Angeli naturaliter, vel actu considerant omnia naturalia, quae cognoscere possunt, ut quidam volIunt, vel saltem quando aliquam rem naturalem considerant, perfecte illam intuentur cum omnibus proprietatibus, et circumstantiis ejus sive in ordine ad cognitionem tantum, sive in ordine ad operationem illam contemplentur. Ergo quoties appetunt rem naturalem, sine defectu erroris vel inconsiderationis intellectus illam appetunt, ergo non possunt in tali appetitu praecise spectato peccare.

Secundum. — Secundo Angelus naturaliter amat Deum super omnia, et necessario etiam quoad exercitium, ut est probabile, ergo saltem secundum illam sententiam non potest peccare in materia pure naturali. Probatur consequentia, quia omne peccatum est contrarium divino amori, ergo stante amore Dei super omnia impossibile et simul cum ipso esse peccatum, sed ille amor semper adest, ergo.

Tertium. — Tertio argumentatur Durandus quia corpora coelestia in suo ordine ita sunt constituta, ut in sua naturali operatione deficere non possint, ergo et Angeli in suo ordine cum eadem perfectione, servata proportione, conditi sunt. Probatur consequentia, quia sicut coelestia corpora sunt in supremo gradu corporum, ita Angeli in supremo gradu spirituum constituti sunt.

Quartum. — Quarto argumentari possumus, quia potuit Deus facere naturam, quae nec peccare posset, nec vellet saltem in naturalibus. Ita enim ex Augustino, lib. 2 Gen. ad litt., cap. 7, refert Magister 1, dist. 44, c. 2. Ergo verisimile est talem fuisse angelicam. Probatur consequentia, tum quia natura angelica est in supremo gradu substantiarum possibilum, tum etiam, quia credibile est fecisse Deum gradus rerum in omni genere perfecüores.

5. Secunda opinio extreme contraria. — Secunda opinio extreme contraria dicit, Angelum in naturalibus non solum peccare posse, sed etiam non posse non peccare intra naturalem statum, et in ordine ad suum finem naturalem: si solis sui liberi arbitrii viribus, sine speciali gratiae auxilio operari relinquatur. Hanc sententiam indicavit P. Vasquez in hae materia 1 p, q. 60, in Comment., a. 5, et eam consummavit 1, 2, disp. 192, cap. 3, n. ISet 19. Illamque tenet Gregorius, 2, d. 29, q. 1, art. 1, concl. 2, ubi de homine in statu innocentiae loquitur. Sed in secunda probatione conclusionis sermonem extendit ad Angelos, et adducit Augustinum 12, de Civit., cap. 9, dicentem, non posse Angelos a Deo creatos se efficere bonos sine auxilio Dei, quod ipse de speciali auxilio gratiae intelligit. Unde colligit, deficiente illo auxilio non potuisse esse bonos, sed malos. Et ad hunc modum adducit alia testimonia Augustini loquentis de hominibus, nam videtur eadem ratio. Et ita in hoc eodem modo de Angelis et hominibus loquitur Fulgentius, l. 2, ad Transimundum, c. 2 et 3. Rationem non affert Gregorius. Vasquez autem in hoc solum fundatur, quod voluntas angelica cum sit indifferens, et libera, pendet in sua bona operatione a cogitatione, et excitauone intellectus congrua ad sic volendum : haec autem cogitatio quod sit congrua, vel non sit ad bene operandum, non est in manu ejus, sed a Deo praeveniente pendet, Deus autem non tenetur magis dare cogitationem congruam, quam non congruam, et ideo quando dat congruam, specialem gratiam fecit, ergo sine tali auxilio non posset Angelus non peccare. Quam rationem, et plures alias latius ipse locupletat in 1, 2, disp. 189, putatque omnes eodem modo, de Angelis, ac de hominibus in quocumque statu procedere.

6. Mediae et vere sententie. — Prima conclusio: Probatur primo ex ratione Patrum. — Media tamen sententia vera est, ac dicendum primo, Angelum ita esse naturaliter liberum quoad specificationem ad bonum, vel malum morale intra ordinem natura volendum, ut in naturalibus peccare possit, si velit: ita docuit expresse Scotus, in 2, dist. 23, qu. unic., et Paludius 41, dist. 50, qu. unic., nu. 20. Malonius, in 2, dist. 6, disp. 1. Et de facto idem supponunt Ochamus, Gabriel, et alii infra citandi libro septimo, qui licet dicant posse Deum facere voluntatem rationalem impeccabilem, si faciat non liberam, non tamen posse facere liberam, et impeccabilem. Supponunt autem, omnes Angelos de facto creatos liberam habere voluntatem, et consequenter posse peccare in sua pura natura, et libertate considerati. Alii vero theologi, qui in universum, et absolute negant posse creaturam rationalem esse impeccabilem, indistincte loquuntur de peccato contra legem naturalem, vel supernaturalem, et ita huic favent sententiae. Et eodem modo favent Patres dicentes creaturam esse peccabilem, eo ipso, quod ex nihilo facta est. Nam illa ratio etiam in Angelo creato in puris naturalibus locum habet, nam ex nihilo esset creatus, ergo mutabilis, et defectibilis in suo ordine, et gradu. Eo vel maxime quod funda- mentum illius illationis, est ev mihilo, ergo peccare potest, cum proportione applicari potest ad peccatum contra legem naturalem, ut mox videbimus.

7. Probatur secundo. — Secundo possumus argumentari ex factis daemonum, quia multa peccant contra rationem naturalem, nam mentiuntur, decipiunt, inducunt ad omnia mala contra legem naturae, odio habent proximum. Dices, aliam esse rationem de doemonibus , aliam de Angelis in pura natura spectats. Nunc enim hoc posteriori modo illis loquimur, et in eo statu nulla haberent incentiva, vel motiva ad peccandum contra legem naturalem. At vero in statu damnationis habent hujusmodi motiva, et incentiva altioris ordinis, quatenus privantur supernaturalibus bonis, et extraordinario modo affecti sunt. Unde nune veluti passione vehementissima ducuntur, et secundum mentem excaecantur, et errant judicando sibi esse conveniens, quod revera non est, quibus omnibus in pura natura carerent. Quocirca juxta responsum hoc limitanda erit contraria sententia, quod Angelis sit impossibile velle aliquid contra rationem naturalem, non simpliciter, sed cum hoc addito, seu limitatione, scilicet, nisi sit in praeternaturali statu constitutus, in quo habeat incitamenta superioris ordinis, quae illum ad omnes leges rumpendas impellant, et quasi compellant. Sed contra hoc instatur, quia licet verum sit, Angelos in pura natura non habere occasiones tam graves peccandi in tali materia, nihilominus non inde sequitur, sine illis occasionibus non potuisse in eadem materia peccare. Imo oppositum videtur fieri valde probabile. Nam inde colligimus aliquod objectum turpe, et contra rationem naturalem esse amabile a voluntate Angeli sub aliqua alia ratione boni, vel convenientis per facultatem ejus naturalem, ergo tale objectum est comprehensum sub adaequato objecto voluntatis angelicae: ergo etiam sine illis extraordinariis occasionibus, vel motivis status damnationis, esset Á ngelo simpliciter possibile velle illud objectum, et ita peccare contra rationem naturalem. Probatur consequentia, quia illa ratio convenientiae, aut bonitatis posset in tali objecto esse, et considerari, ac proponi voluntati extra illum statum, ergo posset voluntas pro sua libertate illud objectum velle.

8. Probatur tertio. — Tertio explicatur in hunc modum. Nam dupliciter potest intelligi peccatum intra ordinem naturae, seu contra rationem naturalem. Primo si sit contra prae- ceptum positivum in materia ordinis naturalis, ut sunt inter homines leges civiles, aut de actibus externis mere naturalibus: nam qui haec praecepta violat, intra ordinem naturae peccat, quamvis immediate non agat contra rationem naturalem, quia saltem mediate ab illa recedit. Secundo modo peccatur in hoc ordine, immediatius violando praecepta ipsa naturalia. Uterque autem modus videtur posse in Angelo naturaliter inveniri. Prior explicatur, quia Angelus est capax directionis per regulam superioris voluntatis, vel Dei, ut est auctor naturae, vel superioris Angeli, ut indicat D. Thomas 3, cont. Gent., cap. 109, quia etiam inter Angelos est ordo subjectionis inferioris ad superiorem. Nec videtur esse supra ordinem naturalem, quod Deus ponat aliquod praeceptum positivum Angelis, quasi constituentibus unam rempublicam angelicam, cujus princeps esset Deus, etiam ut auctor naturae: et quod ordinem, ac subjectionem, et praelationem inter eos institueret, in ordine tantum ad finem naturalem, sine ordine gratiae, et gloriae supernaturalis, ergo pro libertate sua possint talia praecepta servare, vel transgredi, eo ipso quod regulam extrinsecam suae voluntatis haberent, ad quam pro sua libertate possent conformari, vel ab ea deflectere. Et eadem ratio est de ipsis praeceptis legis naturalis, nam illa etiam respectu cujuscumque Angeli habent vim obligandi per modum legis, quatenus in voluntate divina nituntur: sed Angelus potest non conformari huic regulae in volendo, nec illam suis actibus applicare, nihil enim est, quod illum ad hoc necessitet, ergo potest etiam pro libertate sua in observatione praeceptorum naturalium deficere.

9. Probatur quarto. — Quarto probatur, quia sola libertas voluntatis creatae est sufficiens causa peccandi, sed haec libertas invenitur in naturalibus, ergo illa sufficit, ut in illa etiam materia posset Angelus sibi relictus peccare. Minor cum consequentia sunt notae. Major probatur primo ex Hieronymo, epistol. 146, ad Damascen., de Filio prod., circa finem, dicente: Solus Deus est in quem peccatum non cadit, cetera cum sint liberi arbitrii in utramque partem possunt suam flectere voluntatem, et Ambrosius, lib. 5, de Fide, cap. 6: Omnis creatura, inquit, mutabilis est, sed non mutabilis Dei Filius. Omnis creatura accidentia boni, et mali recipit jurta sue capacitatem nature , camdmque decessionem sentit. Et similia repeut libr. i, de Spiritu sancto, cap. 4. Et Augustinus, lib. 12, de Civit., cap. 1 et 6, ubi volun- tatem creatam dicit esse mutabilem ad malum, eo ipso, quod de nihilo facta est, et hanc putat esse sufficientem rationem ejusmodi mutabihtatis. Et idem habet, lib. 3, contra Maxim., cap. 12, et Anselmus, lib. 2, cur Deus homo, cap. 10, et alii Patres, quos in libro septimo, in principio referemus. Haec autem ratio etiam habet locum in Angelo creato in puris naturalibus, quia esset ex nihilo factus, et haberet mutabilem libertatem.

Peccabilitatis fundamentum. — Evasio. — Impugnatur. — Hem omnia media, in quibus nititur illud principium, quod libertas voluntatis creatae sit sufficiens principium peccandi, habent locum in ordine etiam naturali. Unum est, quod voluntas facta ex nihilo, nec est regula suae actionis, et rectitudinis, neque habet infallibiliter conjunctam illam regulam. Quod est potissimum fundamentum, quo D. Thomas utitur in hac materia, habetque locum in Angelo in pura natura conditio, et ad finem naturalem ordinato. Nam quoad priorem partem manifestum est, Angelum nunquam esse sibi regulam, quia semper habet superiorem DEUM et quia non seipsum, sed DEUM, ut finem ultimum suarum actionum respicere debet. Quoad alteram partem probatur, quia regula bene operandi est divina voluntas, quam Angelus in pura natura sumptus, non necessario nec semper haberet conjunctam. Dices illam regulam esse remotam, proximam autem esse lumen rationis per quod illa proponitur, et hanc regulam rationis semper esse Angelo conjunctam. Sed contra hoc est primo, quia licet sit semper conjuncta in actu primo, non tamen in actu secundo, et hoc satis est, ut sine tali regula in actu secundo applicata, possit Angelus operari, et consequenter deficere peccando. Et hoc etiam deducitur ex eo, quod Angelus est ex nihilo factus, nam inde habet quod non sit purus actus, et consequenter, ut non sit semper in actuali consideratione illius regulae, a qua suarum actionum honestas, et rectitudo pendet, et consequenter ut sine illius applicatione possit operari, ac subinde peccare.

10. Secundo hoc maxime urget in ordine mere naturali, quia licet divina lex seu voluntas sit regula naturalis rectitudinis, non est tamen adaequata ratio volendi creatae voluntati. Nam potest moveri ad volendum ex ratione proprii commodi, seu boni sibi convenientis, in quam rationem potest Angelus maxime intendere, sed huic rationi potest esse conjuncta turpitudo, et defectio a divina regula naturali, ergo potest Angelus pro suo arbitrio discedere a tali regula, seipsum inordinate amando, et volendo sibi aliqua bona sine regula honestats. Tertio, hac ratione potest Angelus peccare deficiendo a supernaturali fine, et ordine, ut infra videbimus, sed non potest deficere a supernaturali rectitudine, quin simul a rectitudine naturali deflectat, quia postquam supernaturalis ordo sufficienter propositus est, ipsa ratio naturalis dictat, non esse ab illo deviandum. Unde omne peccatum contra supernaturalem ordinem supponit, vel includit defectum aliquem in recto usu naturalis rationis, et arbitrii, ergo eadem ratione potest idem defectus in latitudine finis naturalis committi, vel non plene considerando omnia necessaria ad honestatem, vel non recte eligendo, sequendo potius motivum proprii commodi, quam justitiae.

11. Respondetur ad fundamenta oppositae sententiae. — Ad auctoritatem D. Thome, in n. 3.— Ultimo magis hoc declaratur solvendo motiva partis oppositae. Et imprimis ad D. Thomam respondeo, in hoc puncto nunquam satis mentem suam exphlicasse: si autem considerentur rationes, et discursus, quibus ostendit Angelos potuisse peccare, tam in 1 p., q. 63, a.2, quam 3, contra Gent., c. 109, et in q. 16, de Malo, et alis locis, revera procedunt simpliciter de natura angelica secundum se spectata, et ex vi suae naturalis imperfectionis. Aliquando vero explicat magis D. Thomas hanc potentiam peccandi Angelorum, per ordinem ad finem supernaturalem, quia specialiter loquitur de Angelis, prout de facto procreati sunt, et a fine suo defecerunt: nunquam tamen hujusmodi Angelorum mutabilitatem ad illum statum, seu finem supernaturalem limitat.

12. Ad primum argumentum contrarium in n. 4. — Ad primam rationem, Scotus et alii non admittunt illud principium, quod voluntas creata non possit peccare, sine praecedente defectu in intellectu, quia stante quacumque consideratione in intellectu, extra visionem beatam voluntas non necessitatur quoad exercitium ex inclinatione alicujus particularis boni, et hoc videtur satis esse, ut possit peccare sine praevio defectu intellectus, vel non eligendo quod debet, vel eligendo quod non debet. Quae sententia fortasse improbabilis non est. Sed quia contraria est magis recepta, et saltem loquendo moraliter, ita contingit, ut voluntas nunquam deficiat, nisi praevio, vel concomitante defectu intellectus, illam communem sententiam admittimus, et dicimus posse Angelum intra ordinem naturalem ahquid velle cum defectu intellectus saltem actualis inconsiderationis. Quoniam Angelus non omnia, quae potest considerare, semper actu considerat, neque omnia, quae considerat, cum eequali applicatione, et attentione considerat, quia totum hoc pendet ex libera ejus voluntate, et ita potest magis, vel minus, vel plura, vel pauciora, de re quam cogitat considerare. Unde non est necesse, ut quoties aliquid vult, vel operatur actu, consideret omnes rationes boni, aut mali, commodi, aut incommodi, quae in illo affectu, vel opere inveniri possunt. Quapropter argumentum illud potest fortius retorqueri. Nam Angelus considerata potentialitate sui intellectus in ordine ad actum secundum, et dependentiam, quam in applicatione illius habet a libera voluntate potest inconsiderate operari, ergo potest etiam peccare, sola ejus naturali conditione spectata.

13. Ad secundum.—Ad secundum de amore Dei super omnia respondemus negando assumptum, nam loquendo de amore Dei propter seipsum, seu amicitiae excellentis, et super omnia probabile non est Angelum ex natura sua necessitari ad hujusmodi amorem, praesertim quoad exercitium, ut supra probatum est in capite quinto. Et certe ratio illa, si valida esset, non solum probaret de peccato contra legem naturae, sed absolute de omni peccato : quia simpliciter, et de omni peccato probabilissimum est, eum, qui actu eligit Deum super omnia ut auctorem naturae, non posse simul illum graviter ostendere sub quacumque ratione, quia talis amor repugnat omni peccato saltem ex eo capite, quod omne peccatum etiamsi proxime sit contra ordinem supernaturalem, consequenter etiam est contra rationem naturalem: et quia nemo sua voluntate avertitur a fine supernaturali, quin etiam a naturah avertitur, ut ex 1, 2, suppono.

14. Ad tertium. — Ad tertium saepe respondet D. Thomas in citatis locis esse dissimilem rationem, nam corpora coelestia non habent dominium suarum operationum, et ideo ab intrinseco non possunt deficere in suis operationibus, sicut possunt Angeli. Nihilominus addo, quia coeli entia creata sunt, etiam deficere posse modo agentibus naturalibus accommodato. Duplices enim operationes in coelis possunt considerari. Quaedam ab ipsis active procedunt, et in his licet ex se non agant cum defectu, quia naturaliter agunt quantum possunt, et eorum virtus propter incorruptibihtatem non minuitur, nihilominus ex defectu ma- teriae, vel concursu, et oppositione aliarum causarum interdum deficiunt. Alia item sunt opera coelorum, ad quae ipsi tantum passive se habent, quae non sunt propria opera, sed motus eorum, et in his non habent ex se peculiarem determinationem, ut deficere possint, vel non possint, sed juxta conditionem extrinsecam sui motoris aguntur. Et quia in eo motu a divinae providentia dispositione principaliter pendent. ideo in eo motu non deficiunt. Nam Deus propter bonum universi, ad quod illi motus ordinantur, ita illos disposuit, ut non deficerent, nisi tempore, et modo ab ipso definito.

15. Ad quartum, quid nonnulli respondeant. — Refelluntur. — Vera responsio. — Ad quartum, in quo sumitur, non implicare contradictionem dari creaturam intellectualem impeccabilem in naturalibus, quidam ex scholasticis sub distinctione respondent. Dicunt enim posse Deum creare voluntatem sua natura determinatam ad unum bonum volendum, quia non videtur implicare contradictionem, quod sicut nostra voluntas est derminata ad bonum in communi, ita fiat aliqua determinata ad tale bonum in particulari, sive illud sit bonum honestum in communi, sive aliquod particulare. Et hoc modo concedunt, posse Deum facere creaturam rationalem impeccabilem innaturalibus. De voluntate autem creata, et libera negant posse fieri impeccabilem, etiam in naturalibus. Fta distinguunt Gabriel et Major, in 1, dist. 23, et sequitur Malonius supra. Mihi autem videtur esse inutilis distinctio: et in priori membro involvi repugnantiam. Quia si creatura vere est rationals, et intellectualis, voluntas ejus necessario est natura sua libera: unde licet DEUS per potentiam suam possit illam ab extrinseco determinare ad unum, non potest facere, ut ex natura sua, et ab intrinseco sit ita determinata. Quia adaequata origo, et radix libertatis est intellectus, seu rationalis cognitio, ergo appetitus, qui sequitur rationem, naturaliter est universalis, et indifferens ad omne bonum, ac subinde liber, ergo repugnat appetitum rationalem non esse natura sua liberum, et hoc probant omnia, quae de libertate Angeloram capite secundo diximus. Unde Damascenus et alii Patres ihi allegati hanc putant esse evidentem coasecutionem, Zt rationais, ergo Lilera. Ad argumentum ergo negatur assumptum. et DEUS possit facere Angelum, vel hom'inem, qui ex gratia sit impeccabilis, vel nunquam peccet: nontamen qui ab intrin- seca natura sit impeccabilis. Nec Augustinus ibi citatus usus illis verbis est, ut peccare non possit; sed cautissime dixit, potuisse facere naturam, que mnunguam celit peccare, et quaee posset non peccare, et nihilominus peccare velit, et priori modo dicit fecisse illam in Angelis sanctis, posteriori autem in homine, et in caeteris Angelis: nunquam vero condistinxit naturam, quae non possit peccare, ab illa, quae potest. Et quando ita distinxisset, sicut citat Magister, intelligendus esset de natura, quae per gratiam non possit peccare.

16. Secunda conclusio. — Ad cogitationem congruam naturalem semper semet excitare Angelus calet. — Secundo principaliter dicendum est. Angelos ita esse natura sua indifferentes inter bonum, et malum honestum, ut facile possint semper eligere, quod honestum est, ac subinde in materia naturahl facile etiam possint per liberum arbitrium cum general Dei concursu cavere omne tale peccatum. Nam (ut ex Nazianzeno, oratione 3, contra Julianum, Elias Cretensis ait) Angelus egre vertilur in vitium. Et hoc probat fundamentum prioris opinionis. Nam Angelus in pura natura spectatus non dicitur passione, nec habet internam pugnam diversorum appetituum, nec errore decipitur, facileque potest omnia considerare, quae ad recte agendum sufficiant, ergo potest etiam ille velle, et semel, ac iterum, et semper: quia non est illi difficilior perseverantia, seu multiplicata operatio uniformis, quam unica, vel momentanea voluntas. Sed de hac re in materia de Gratia, libro primo, latius actum est, ubi de fundamento illius sententiae, scilicet necessitate cogitationis congruae late diximus. Ubi ostendimus talem cogitationem congruam intra ordinem naturae esse quidem beneficium naturale, non vero esse auxilium ad ordinem gratiae pertinens. Nunc vero addo, speciale esse in Angelo, et in hoc hominem superare, quod Angelus, intra ordinem naturae loquendo, potest inse excitare cogitationem sufficientem ad operandum, et per liberum arbitrium illi consentire, et consequenter facere, ut talis cogitatio congrua sit. Nam, ut supra dixi, unicuique Angelo naturale est seipsum actu semper cognoscere; et intueri, cum omnibus speciebus, quas in se habet, et hac supposita naturali cognitione posse se libere ad hanc cogitationem, vel illam applicare, neque in hoc pendere ab extrinseca determinatione auctoris naturae, sed ab intrinseco se determinare ad primam cogitationem non naturalem. Unde fit, ut consequenter possit voluntarie ab illa transire ad aliam, et ita perpetuo moveri per suas naturales facultates cum generali concursu DEI. Ergo in rigore nulla excitatione naturali indiget, quae ipsius arbitrium antecedat, et omnino ab extrinseco sit, aut propriam rationem gratiae etiam ordinis naturalis habere possit.

17. Id confirmatur amplius. — Declaratur, quia illa prima cogitatio, et intuitio sui ipsius non est beneficium distinctum a beneficio creationis, prout hoc includit omnia, quae ipsam creationem naturaliter comitantur. heliquae vero cogitationes, quae postea succedunt omnes sunt voluntariae. Quod si dicas, posse Deum alias bonas, et congruas cogitationes Angelo immittere, ut bonum morale ordinis naturalis operetur; respondeo, posse quidem id facere, tamen illas cogitationes non esse simpliciter necessarias Angelo ad non peccandum intra naturae ordinem, quia tam perfectus et ordinatus in suis potentiis creatus est, ut si bene illis uti velit, possit sine naturali defectu id facere. Unde etiam addo, illud providentiae genus, dandi, scilicet, illas cogitationes libertatem ejus praevenientes, non esse debitum naturae angelicae, nec in generali, nec in particulari spectatae, ac proinde non dari tales cogitationes Angelis, nisi in ordine ad providentiam supernaturalem, et ordinis gratiae, ut in libris quinto et sexto, dicemus. Nec Augustinus, d. l. 12, de Civ., cap. 9, recte in contrarium allegatur: tum quia loquitur de amore Dei, quo Angeli sanctificati sunt, qui amor est supernaturalis: tum quia etiamsi abstracte, et generaliter intelligatur, verissime dicit omnem bonam voluntatem Angeli esse in eo a Deo factam, sed cum proportione: quia supernaturalis est a Deo ut auctore gratiae, naturalis vero est ab eodem, ut auctore naturae. Et ex discursu ejus constat non amplius intendere, sic enim in principio ait: S dixerimus nullam esse efficientem causam, etiam voluntatis bonce, cavendum est, ue voluntas bona bonorum Angelorum .non facta, sed Deo comterna esse credatur. Cum enim illi facti sunt, quomodo illa non esse facta dicitur ? Quae ratio solum probat voIuntatem bonam habere Deum factorem, vel ut naturae auctorem, vel ut gratiae cum partitione accommoda. Unde quod inferius ait: S autem boni Angeli fuerunt prius sine bona voluntate, eamque in seipsis Deo non operante fecerunt. ergo meliores a seipsis, quam ab ipso facti sunt? absit. Eisdem modis, scilicet, vel de bona voluntate charitatis, quae sola facit personam meliorem, seu simpliciter bonam, vel cum dicta partitione accommoda intelligendum est. Et potest optime, nam solum concludit: Profecto, et bonam voluntatem, qua meliores essent, nisi operante adjutorio creatoris habere non possent. Postea vero in reliqua parte capitis incidenter loquitur de dilectione charitatis, et gratiae, ut postea libro quinto, latius videbimus.