Caput 9

CAPUT IX. UTRUM EX SANCTIS ANGELIS, QUIDAM ASSISTENTES, ET ALII MINISTRANTES SINT.

1. Absolvimus priorem hujus libri partem, in qua de beatitudine sanctorum Angelorum, eorumque veluti contemplativo statu tractare proposuimus. Nunc alteram aggredimur, in qua de ipsorum ministerns, actibus, Hierarchiis, missionibus, apparitionibus, aliisque actionibus, quas vel circa nos, vel inter se propter nos exercent, dicendum a nobis est. Prius autem quam ad peculiares, et quasi specificas actiones descendamus, generaliter videndum est, an omnes Angeli in his externis actionibus, ac ministeriis occupentur, vel hoc sit aliquorum ordinum proprium: hoc autem, explicando propriam partitionem de Angelis assistentibus et ministrantibus, commode fiet.

2. Dantur Angeli assistentes. — Dantur et ministrantes. — Haec autem divisio imprimis supponit Angelos sanctos Deo assistere: eta Deo etiam ad aliqua ministeria mitti, et utrumque est certissimum ex divina Scriptura. Nam imprimis de assistentibus Angelis loquitur Raphael, Tobiae 12, dicens: "Ego sum Raphael unus ea septem, qui astamus ante Domimun". Longe vero majorem numerum Angelorum assistentium Daniel vidit, dum ait, c. 7, "AMillia millium administrabant ei, et decies mllies centena millia assistebant ei". Et de eisdem assistentibus Angelis videtur loqui Joannes, Apoc. 5, cum ait: "Fidi, et audivi vocem Angelorum multorum in circuitu throni, et animalium, et seniorum, et erat numerus eorum millia millium" dicentium, etc. De Angelis item ad homines missis frequentissima sunt Scripturae testimonia, Genes. 24, dixit Abraham servo, "Deus qui locutus est mihi", etc., "ipse mittet Angelum suum". Et Exod. 23. "Fece ego mittam Angelum meum, qui preecedat" te: et infra, "Preeceditque te Angelus meus". Num. 20. "Quomodo clamaverimus ad Dominum, et exaudierit nos, miseritque Angelum, quài edumerit nos", etc. Et in Evangelio, "Missus est Angelus Gabriel", Luc. 1. et Matth. 26, dixit Christus "An putas, quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi plusquam duedecim legiones Angelorum". Et Actor. 12, dixit Petrus, Nhunc "scio vere, quia iisit Dominus Angelum suum", etc. Hoc ergo posito videndum superest, quomodo illa membra distinguantur: id an iidem sint Angeli assistentes, qui et ministrantes, licet illas denominationes diversis rationibus suscipiant, vel si distinguuntur, unde illa distinctio sumatur, et an tanta sit, ut assistentes nunquam ministrent, neque e converso. In qua re duae sunt theologorum opiniones.

3. Prima opinio docens omnes esse assistentes et ministrantes.— Prima docet, omnes Angelos ab infimo usque ad supremum ministrare, ac mitti. Et ita non posse in hoc assistentes a ministrantibus perpetuo distingui. lta sentiunt Alensis, 2 part., quaest. 36, memb. 3, et Scotus, in 2, dist. 10, quaest. 1, et ibi Durandus, quaest. 1, et Argentina, art. 1, et Gabriel, art. 2. Malonius, disp. 2. ubi alios refert. Idem sensit Marsilius 2, quaest. 7, art. 3, in 2 part. ejus, Molina, 1 part.. ad quaest. 112. Allegari potest pro hac sententia Athanasius, serm. 2, contra Arian., circa finem, dicens: Angeli sursitm deorsum commeantes ministros se preebent, quod in serm. 3, ante medium magis declarat, dicens: Ad ministerium autem non unus, sed ea omnibus plures ad manus preesto sunt, quod Dominus, si celit, amandet. Multi enim Archangeli, multi Throni, multae Potestates et Dominationes, millies millia, et decies millia centena millia ministrorum adsistunt et apparent, qui se promptos offerunt, ut emittantur ubi omnes assistentes vult etiam esse ministrantes. Et verba Danielis in hunc sensum tacite interpretatur.

4. Praecipuum fundamentum hujus sententiae sumitur ex verbis Pauli ad Hebr. 1: "Omes sunt administratores spiritus in ministerium missi". Omnes enim sine ulla exceptione comprehendit, ut omnes a Filii majestate secernat. Adduntur ctiam exempla ex sacra Scriptura quibus ostenditur, ex omnibus drdinibus etiam supremis Angelos mitti. Nam Isai. 6, Seraphim supremti ordinis ad Isaiam missus dicitur, et Genes. 3, Cherubim cum igneo gladio ante Paradisum collocatur. Et Ezech. 10, alia ministeria sanctorum Cherubim leguntur. Praeterea Michael ssepe missus legitur, qui unus ex primis principibus dicitur Daniel 10, et Luc 1, Gabriel dicitur missus ad Virginem, cum tamen, vel maximum omnium Angelorum, vel de supremo ordine fuisse, credibile videatur. Tum ex altitudine mysteri, ad quod annun- tiandum mittebatur. Tum auctoritate Bernardi, serm. 1, in Missus est. Et Raphael ad Tobiam missus ex septem assistentibus se esse dixit, ut jam citavimus: illi autem septem assistentes dicuntur in conspectu Throni Dei esse Apoc. 1, utique tanquam praecipul inter assistentes.

5. Secunda opinio contraria alios solum mitLi, alios solum assistere. — Secunda sententia docet Angelos assistentes et ministrantes presse sumptos, ita distingui, ut illi nunquam mittantur extra coelestem curiam, hi vero ad ministeria exeant. Haec fuit sententia D. Thomae, 1 part., quaest. 112, art. 2 et 3, ubi vult assistentes nunquam ad actiones externas mitti, etiam per dispensationem bDei, et e contrario ministrantes, licet semper assistant videndo clare Deum, tamen extra Verbum nunquam edoceri immediate a Deo, sed per assistentes Angelos, quorum proprium est in ipsa claritate divina essentie divina mysteria revelanda conspicere. Et hoc sequuntur ibi Cajetanus et nonnulli alii moderni. Et Capreolus 2, d. 10, ubi idem tenet Albertus, art. 3, referens, se alibi hoc prolixius tractasse. Idem afttirmat jonaventura ibi, art. 1, quaest. 2, Richardus, art. 11, quaest. 2, /Egidius, late quaest. 4 et 2, per totas. Qui omnes auctores in hoc conveniunt, quod tres ordines primae Hierarchiae, Seraphim, Cherubim et Throni ita assistunt, ut nunquam mittantur, et e contrario quinque ordines inferiores: scilicet Principatus, qui est secundus ordo secundae Hierarchiae, et omnes inferiores, scilicet Potestates, Virtutes, Archangeli et Angeli sint proprie ministrantes. De quarto vero ordine omnium Angelorum, seu primo secundae Hierarchiae, scilicet, Dominationibus, est aliqua dissensio. Nam D. Thomas supra. art. 4, dicit etiam assistere et nunquam mitti, et sequuntur JEgidius et alit Thomistee, Richardus vero insinuat Dommnationes etiam mitti, alii vero doctores nihil explicant.

6. Probatur. — Sed omisso hoc puncto (de quo infra dicam) sententia haec potissimum fundatur in auctoritate Dionysii, hb. de coelest. Hierar., nam prius cap. 7 et sequcentibus, regulam generalem constituit, quod Angeli assistentes foris ad ministrandum non exeunt, et postea cap. 13, ne admittat exceptionem de Seraphim misso ad purganda labia Isaiae, varie locum illum interpretatur, ut postea videbimus. À quo non audet discedere Gregorius, hom. 34, in Evangel., licet rem omnino non definiat. Rationem vero add:t D. Thomas, quia certum est, Deum secundum legem communem gubernare inferiora per superiora: quamvis autem in gradu rerum naturalium saepe hunc ordinem mutet propter superiorem gradum gratiae, ut ad confirmandam fidem, vel quid simile, nihilominus inter Angelos non opus habet illam legem immutare, aut in ea dispensare, tum quia supra ordinem gratiae non est alius ordo superior, propter quem talis dispensatio fiat: tum quia neque ad fidei confirmationem conducit, quod aliquis effectus in his inferioribus fiat per Angelum superiorem potius, quam per inferiorem, quia hoc non potest nobis innotescere, nec etiam propter ipsum effectum potest esse necessarium, quia Angeli ministrantes ex officio suo sunt, et numero sufticientissimi, et virtute potentissimi ad similes effectus faciendos; ergo non est necessaria talis dispensatio. Confirmatque hoc D. Thomas exemplo Annuntiationis Dominicae Incarnationis. Nam si ad aliquod negotium mittendus esset aliquis Angelus supremi ordinis, maxime ad illud: et tamen non est missus nisi Gabriel, qui ex secundo ordine tertiae Hierarchiae supremus Archangelus esse creditur; ergo nunquam fit talis dispensatio.

7. Ut meam sententiam proferam, suppono imprimis doctrinam traditam, in libro primo, de distinctione trium Hierarchiarum, et novem ordinum Angelorum: illa enim distinctio maxime in beatitudine inter sanctos Angelos observata est, ut ibi diximus, et ordine dignitatis ita collocantur, ut a perfectioribus incipiendo, numerentur Seraphim, Cherubim, l'hroni, Dominationes, Virtutes, Potestates, Principatus, Archangeli, Angeli.

8. Auctoris sententia. — Suadetur ex D. Dionysio. — D. Gregorius concinit.—Hoc ergo supposito, dico, Angelos quosdam ita esse assistentes, ut ex officio non ministrent, nec mittantur, alios vero, qui ex officio ministrant, et non assistunt: et inter hos aliquos esse, qui non mittuntur ex vi sui muneris, plures vero esse, qui ad ministrandum mittantur. De hac posteriori parte dicam postea in num. 25. In priori autem parte videntur convenire theologi utriusque opinionis, quia ad minimum hoc intendit D. Dionysius, lib. de coelesti Hierarch., si attente legatur, praesertim a cap. 6, usque ad 13. Considerandum vero est, Dionysium in discursu illorum capitum praecipue declarare excellentiam Angelorum assistentium per hoc, quod immediate a DEO supernas illustrationes, et irradiationes recipiunt, et per eos ad inferiores derivantur. Quod vero ad externa ministeria nunquam mittantur, non ita expresse dicit, quanquam neque ipsis aperte has mis- siones, seu ministeria tribuat: sed absolute, et simphciter per solam assistentiam ad Deum, eorum statum declaret, et in cap. 13, evidenter supponit eos ex vi sui status, et muneris ad externas actiones non mitti, quandoquidem ibi specialem difficultatem movet, quo modo Seraphin ad purganda labia Isaise missus fuerit, et omnino declarare conatur, non fuisse illud ministerium per aliquem Angelum supremi ordinis peractum. Consentit etiam Gregorius, homilia 34, in Evangilia: nam licet in fine de particularibus effectibus, vel Scripturae locis dicat, se nolle affirmare, quod apertis testimoniis non probatur; nihilominus generalem distinctionem assistentium, et ministrantium Angelorum, saltem ex vi muneris, et officii approbat, et dicit esse consentaneam loco Danielis. Et inferius ait, quod licet specialia officia quorumdam Ordinum, aliis interdum communicentur, nihilominus appellationes proprias alicujus muneris illi ordini tribui, qui tale munus plenius accepit. Quae regula etiam in appellatione assistentium, et ministrantium ad minimum observanda est. Ratione ostendetur haec veritas, praedicta verba assistendi, et ministrandi prius explicando.

9. Dubia proponuntur et enodantur. — Cum ergo in generali hoc certum sit, controversia praecipua inter doctores est, utrum aliquando in particularibus occasionibus, vel effectibus Angeli assistentes ex vi sui muneris officium ministrandi assumant, vel e contrario ministrantes assistant, non tantum illa generali ratione, quia videndo Deum dicuntur illi assistere, sed etiam illa specialh, qua sublimiores Angeli dicuntur ex officio assistentes. Et cum his aliud dubium conjunctum est, nimirum qui ordines sint assistentes, quive ministrantes ex officio. Unde aliud etiam resolvendum est, scilicet, an omnes ordines, qui ministrant, mittantur, et e contrario. Prius vero, quam ad haec respondeamus, tria verba explicanda sunt, habent enim aliquam varietatem, et aequivocationem, scilicet, assistere, ministrare, et mitti.

10. Duplex significatio verbi assistendi. — Verbum ergo assistendi interdum generale est, prout idem significat, quod in praesentia Dei esse, et faciam ejus videre, et sic commune est omnibus Angelis, etiam infimis, ac ministrantibus Deo assistere: quia omnes vident faciem Patris, ut dixit Christus Dominus Matth. 18, et notavit Gregorius, homil. 34, in Evang., et 2, Moral. 3, etlib. 17, cap. 9. In dicta vero divisione specialius sumitur, ut ex loco Danielis 10, et communi Patrum, et theologorum sententia constat. Sic ergo specialius haec assistentia ad Deum, partim per positivam perfectionem, et dignitatem, partim per negationem explicari potest. Proprium enim est assistentium Angelorum, ut a Deo immediate illuminentur de his rebus, quas de novo eos cognoscere oportet, seu quae ex divino imperio, et ordine fieri praecipiuntur. Et in hoc maxime ponit Dionysius proprietatem assistentium, quod immediate conjunguntur supremo lumini, ut radios ejus participent. Et consequenter ad hos pertinere dicit, ut alios illuminent, ita ut divini radii per eos ad inferiores descendant. Haec ergo duo positiva sunt, ad illa vero duae negatones consequuntur, quae sunt non ministrare, et non mitti, quas postea declarando haec verba explicabimus.

11. Tertia significatio additur. — His addi potest tertia significatio verbi assistendi, seu adstandi, nam aliquando non dicit tantum generalem assistentiam per visionem beatam: nec specialissimam assistentiam per immediatam conjunctionem ad Deum in recipiendis specialibus revelationibus, sed dicit quamdam excellentiam in munere assistendi in ordine ad offlicium ministrandi a dextra. Quomodo Apocalyps. 1, septem Angeli dicuntur specialiter assistere coram Deo. Et Tobiae 12, Raphael dicitur assistere coram Deo. Idemque de Gabriele dicitur Luc. 1, ubi Toletus id animadvertit. In quo autem illa praerogativa consistat, in capite sequenti explicabo.

12. Verbum ministrandi significat primo spirituale ministerium. — Circa verbum autem ministrandi advertendum est duplex ministerium in Angelis distingui, unum est mere internum, et spirituale. Aliud est externum, et aliquo modo corporale. Priori modo illuminatio, vel locutio Angelorum inter se facta ex ordinatione divina, et praesertim cum respectu ad salutem hominum potest dici ministerium Angelicum, quia revera in eo Deo serviunt, et ministrant in ordine ad nostram salutem, et ideo nobis ministrare dici possunt. Est vero hoc ministerium internum, et spirituale, quia immediate in solis mentibus angelicis fit, et consummatur, licet remote ad externum aliquod ministerium ordinetur, quod aliquando contingere poterit, non est tamen semper necessarium. Quia potest aliquanco Angelus assistens illuminare inferiorem, non ut aliquid exterius agat, sed ut oret, vel ut de aliquo Dei decreto certior factus speciale gaudium accipiat. Atque hoc modo omnes An- geli etiam specialiter assistentes sunt ministrantes. Quia omnes aliquod internum, et spirituale opus circa inferiores exercent ex ordinatione immediata ipsius Dei, cui in eo opere ministrant. Et in hoc sensu de omnibus etiam supremis verificari post dictum Pauli Hebraeorum 1. Oinnes sunt administrantes spiritus. Quod quidem non ex dispensatione, seu exceptione a generali regula, sed ex ofticio illius convenit, sic enim verum est dictum Athanasii supra relatum, Onmnes ad ministerium preesto sunt, centena millia ministrorum assistunt. Sic ergo ministrare, et assistere, etiam ex officio,.et ex vi propria dignitatis non sunt opposita, sed potius unum sequitur ex alio: nam ex eo quod supremi Angeli omnes, et soli a Deo proxime illuminantur, sit ut illi sint ministri, quibus Deus utitur ad illuminandum alios, in quo ministerio non solum a sua dignitate non recedunt, sed potius in ea quasi consummantur: tum quia ipsi Deo immediate ministrant; tum etiam, quia in sua perfectione, et (ut ita dicam) in interiori aula Det immoti manentes, alios perficiunt. Hoc autem ministerium multum generale est, ideoque in dicta divisione verbum nstrandi non tam late sumitur, sed specialiori ratione, in qua possit a verbo assistendi distingui.

13. Secundo significat corporale ministerium. — Aliud ergo ministerium Angelorum est externum, et corporale aliquo modo, ad quod pertinent actiones omnes, quas Angel in hoc inferiori mundo exercent, sive circa res irrationales, vel insensibiles, ut movendo illas, verbi gratia, congregando nubes, vel dissipando, etc., sive cirea homines, custodiendo illos, annuntiando, illuminando, etc. Nam licet hae actiones interdum videri possint spirituales, quoad illuminandas, vel excitandas mentes hominum, nihilominus ab Angelis non sunt, nisi mediante aliqua actione circa corpus: et ideo haec omnia pertinent ad ministeria externa. Atque haec etiam ministeria duobus modis possunt ab Angelis exerceri, nimirum vel exequendo immediate per se tale ministerium, vel ordinando tantum, et dirigendo. Priori modo Angelus custos curam gerit hominis sibi commissi, et monet illum, etc. Posteriori modo Angelus superioris ordinis, ut Principatuum, vel Dominationum ordinat facienda per inferiores Angelos, et sic ministrat dirigendo. Ab hoc ergo ministerio, sive exequendo sive dirigendo fiat, dicuntur speciali modo Angeli ministrantes: et sic sumitur in dicta partitione: et convenit quibusdam Angelis ex officio, et non aliis, ut ex eorum nominibus constat, prout latius in dicto libro 1, explicata sunt. Aliqui vero contendunt, ministrandi verbum solum significare cum proprietate operis executionem, et ideo non attribui proprie nisi Angelis exequentibus. Sed hoc gratis dicitur: nam ministri Regis dicuntur proprie, qui decreta Regis pronuntiant, eorumque executionem aliis imperant, et illius modum et ordinem disponunt. Quod si illamet ordinatio seu intimatio imperiri vocetur executio, est aequivocatio in voce, quia nos loquimur de executione propria externi effectus a Deo intenti, ut est, annuntiare aliquid homini, corpus assumere, movere, et similia.

14. Quid verbum mittere significet. — Tandem circa verbum mifttendi distinguunt theologiin Angelis duplicem missionem, invisibilem, et visibilem, sicut solent similem distinctionem tradere in missione divinarum personarum, ut in superiori tomo, l. 12. de Trinit., cap. 4, explicavi. Illam ergo distinctionem ad Angelorum missionem accommodat D. Thomas, dicta quaest. 112, art. 2, ad 1, ubi concedit missione invisibili omnes Angelos mitti, etiam assistentes, et supremos: quia illa missio fit (ut aiunt) per internum, et spiritualem effectum, et ita potest per solam illuminationem fieri, et juxta hunc sensum verbi mittendi, ait D. Thomas intelligi posse verba Pauli Hebr. 1: "Opmes sunt ad ministratorii spiritus in ministerium missi". At vero missio visibilis dicitur, quae est ad corporalem effectum, et sic solis Angelis ministrantibus convenit: et quoad hanc missionem, nullam vult D. Thomas admittendam esse exceptionem.

15. Explicatur doctrina proxima D. Thomae. — Verumtamen haec doctrina, et distinctio majori indiget declaratione. Et imprimis notandum est duplex discrimen inter missionem divinarum personarum, vel Angelorum: unum est, quia missio divinae personae non est secundum imperium, sed secundum substantialem, et aeternam processionem, missio autem Angeli, ut a Deo fit, supponit quidem substantialem emanationem a Deo per creationem, proxime autem fit per voluntatem liberam Dei, per imperium Angelo intimatam. Aliud discrimen est, quia missio divinae personae, neque fit, nec fieri potest per mutationem, vel acquisitionem loci illius personae, quae mitti dicitur, sed solum per novum modum essendi in loco, ad quem mitti dicitur, propter novum effectum gratiae ibi factum. At vero propria Angelorum missio fit per mutationem persona misse, novum locum acquirendo, et priorem mittendo: de qua missione propria loquuntur frequenter Scripturae, ut ex allatis testimoniis constat, et ex Gregorio, Damasceno, et aliis Patribus supra libro quarto relatis, manifestum est. Anverode hac loquatur Paulus ad Hebr. 1, dicam postea.

16. Rejicitur divisio in missionem visibilem, et invisibilem in quodam sensu. — Loquendo igitur de missione Angelorum in hac propria significatione, non habet locum distinctio verbi anittendi, in missionem visibilem, et invisibilem in sensu declarato. Quia quando superior Angelus ex imperio Dei illuminat inferiorem, ex vi talis imperii non movetur de loco in locum, quia ad illuminandum non est necessaria talis mutatio, ut libro secundo tractando de locutione dixi, et in discursu hujus libri de propria illuminatione dicam. Neque etiam hoc modo videtur posse applicari AngeIis modus ille metaphoricae missionis, qui personis divinis ab alia procedentibus convenit. Quia missio illa divinae personae supponit ejus immensitatem, ratione cujus sine sui mutatione potest incipere esse alicubi, vel in ahqua persona, aut natura per novam operationem in illam, atque adeo per mutationem alterius extremi, ratione cujus dicitur Deus esse in illo novo modo, sine mutatione sui. Angelus vero non habet hanc immensitatem, et ideo quamvis ex praecepto Dei aliquid mere internum, et spirituale in alio operetur, non potest dici mitti ad illum missione illa metaphorica, quia si distabat ab illo. non fit illi praesens, nec incipit esse in illo novo modo, cum non supponatur esse in illo. Imo licet supponantur esse simul Angelus illuminans, et illuminatus, cum antea unus non esset in alio, sed unusquisque esset in seipso, vel in alio spatio, vel corpore, in quo uterque existebat: etiamsi postea unus incipiat illuminare alium, non dicetur incipere esse in illo novo modo, quia nec antea existebat in illo, nec ex vi actionis illuminandi habet, quod sit in illo, quia illa actio de se non requirit illam praesentiam, seu existentiam illuminantis in illuminato.

17. Angelorum missio localem terminum includit. — Propter quod censeo, missionem Angeli non esse tam metaphoricam, et invisibilem, sed necessario includere localem terminum, ac subinde illos tantum Angelos mitti, qui ex imperio Dei ad aliquem locum transeunt, vel in illo ad aliquem finem a Deo intentum permanent. Dico ex imperio Dei, quia missio dicit necessariam habitudinem ad mittentem, quae in praesenti non potest fundari, nisi in impulsu moventis, seu mittentis, qui impulsus non est physicus, sed moralis, scilicet, per imperium. Quia sola substantialis emanatio, qualhs est per creationem, non sufhicit: nam Angelus malus habet illam processionem a Deo, et tamen non mittitur a Deo, quoties ipse movet se: neque etiam est necessarius impulsus localis physicus, quia ille motionis modus est imperfectus; ergo motio per imperium necessaria est, et sufficit. Debet autem esse a Deo, ut Angelus dicatur missus ab ipso. Potest autem Deus vel immediate, vel per alium mittere, quia potest etiam unus alium imperare. Et ideo etiam potest unus Angelus alium mittere, veluti ministerialiter, ut sic dicam, ex Dionysio, cap. 3, de coelesti Hierarch., Gregorio, homil. 34, in Evangel, Bernardo, homil. 1, in Missus est, et sumitur ex Zacharia 2, Apocal. 7 et 16, et aliis locis paulo post referendis. Et ratio est, quia inferiores Angeli in ministeriis suis superioribus subordinantur, ideoque ab eis mitti possunt.

18. In hoc maxime missio Angeli a missione personae distinguitur. — Dixi autem, hanc angelicam missionem fieri per mutationem localem, quia ejus proximus terminus est localis praesentia, licet ad alium finem, seu effectum referatur, et quia in hoc maxime missio Angeli a missione personae divinae distinguitur. Et sic intelligitur, quod ait Chrysostomus, oratione 3, in ad Hebraeos: Filius ne fuit quidem missus (utique illo modo imperfecto) non enim a loco in locum transit, sed carnem suscepit - Angeli vero loca mutant, et prioribus in quibus sunt dimissis ad alia veniant, in quibus non erant. Dicere vero posset aliquis interdum posse sufficere permanentiam, seu conservationem praesentiae in aliquo loco ex eodem imperio Dei ad novum aliquem effectum aut finem, ut Angelus dicatur ad illum effectum aliqualiter missus, quia illa est quaedam virtualis motio in illum locum. Ut si Rex legationem novam committat Petro jam Romae existenti, dicetur mittere illum in legatum, etiamsi non denuo illuc tendat; ergo. Et illo modo potest Angelus alicubi existens denominari denuo illuc missus, propter novum effectum, ad quem mittitur, et quia novo modo, vel ex vi novi imperii illuc residet. Respondeo imprimis in bono sensu posse hoc concedi, dummodo declaretur, in eo casu, in quo Angelus alicubi existens jubetur ibidem aliquid de novo operari, esse potius virtualem missio- nem, quam actualem, quia non est mutatio loci, sed quasi quies, seu permanentia in praeexistente loco. Addo vero, cum Angelica missio a Deo sit, hunc modum non habere, et DEO nova cogitatio non succedat, censendum esse misisse a principio ad talem effectum, licet forte a principio nihil de illo effectu illi revelaverit, sed postea illum imperet, et ideo simpliciter verum est, Angelum mitti per mutationem localem, et de hac loqui Scripturam, et Patres, ut jam notavi, et latius libro quarto dixi.

19. In alio sensu recipitur divisio missionis visibilis et invisibilis. — Nihilominus tamen haec ipsa missio vera, ut est mutatio localis Angeli ex imperio Dei facta, potest aliter dividi in visibilem et invisibilem. Quae membra distingui possunt, vel ex parte personae missae, vel ex parte effectus, ad quem mittitur, vel etiam ex parte modi, seu imperii, quo mittitur. Primo modo missio Angeli dicitur visibilis, quando mittitur in corpore assumpto: sicut missus creditur Gabriel ad Virginem sanctissimam, vel quotiescumque persona missa sensibili signo manifestatur. Et de hac missione visibili Angelorum frequenter loquitur Scriptura, ut in citatis locis Luc. 1, Exod. 23, num. 20, 1, Paralipom. 21, Tob. 3, Actor. 12. etc. Invisibilis autem erit missio, quando Angelus vere descendit ex imperio Dei ad custodiendum hominem, vel aliquid agendum: ejus tamen praesentia in loco ad quem mittitur, nullo signo visibili manifestatur, sicut ordinarie fieri credimus. Et de illa fortasse locutus est Abraham, Genes. 24, cum dicit: "7pse mittet Angelum swwmn". Atque hic sensus est valde proprius, et usitatus, et in eo maxime missio etiam personae divinae, in visibilem, et invisibilem dividi solet, ut in dicto loco explicavi.

20. Secundo modo, scilicet, ex parte effectus potest dici missio haec visibilis, quia ad eftectum aliquo modo visibilem faciendum Angelus mittitur. Et talis est quoties Angelus ad ahquod ministerium externum mittitur: quia licet interdum mittatur ad spirituales effectus in homine procurandos, ut fidem, poenitentiam, vel similes, semper fiunt ab Angelo media corporali motione, ut supra dixi, et ideo semper ex parte effectus illa missio visibilis est. Potest vero aliqua esse invisibilis, si AngeIus non ad aliquem effectum faciendum in corporibus, sed tantum ad suam substantialem praesentiam exhibendam propter cultum, vel honorem Dei, ad aliquem inferiorem locum mittatur, ut quando mittuntur ad Ecclesiam tempore Sacrificii solum, ut illi assistant, et Christum adorent, ut saepe Patres testantur: et specialiter Concilium Aquisgranense, cap. 132, et Ambrosius, Luc. 1: Non dubites assistere Angelum, quando Christus immolatur. Quod copiosus tradit Gregorius, lib. 4, Dialog., c. 58, et Chrysostomus, homil. 1, de Verb. Isaiae, et homil. 3, contra Anomaeos, et homil. 22, in Acta. Atque eodem modo dicuntur mitti Angeli ad comitandas sanctas animas, cum in coelum ascendunt, et praesertim beatissimae Virginis, ut late Damascenus describit in sermonibus de dormitione Virginis. Denique saepe in terram mitti possunt, ut ibi praesto sint ad aliquid agendum, et interim dum nihil agunt, visio est invisibilis ex parte effectus. Et sic dicit Augustinus, in Soliloq., cap. 7: Angelos sanctos vigilandi studia abesse nobis omnibus locis, et horis.

21. Tertio, scilicet ex parte modi, ordinarie haec missio est indivisibilis: quia fit per imperium invisibile, aliquando vero ipsum etiam imperium fit signo sensibili, et tunc poterit dici missio visibilis ex parte modi. Ut Zacharia 2, unus Angelus ad alium dixit, Curre, et loquere, etc. et Apocal. 71: Quidam Angelus clamavit voce magna qnatuor Angelis, et c. 9, Joannes audivit vocem dicentem Angelo, Solce quatuor Angelos, qui allegati sunt, et c. 16: Audivit vocem magnam de tevplo dicentem septem Angelis, etc., illa enim vox sensibilis fuit, et per aliquem superiorem Angeluin formata. Et simili modo Daniel 8, audivit vocem dicentem: Gabriel fac intelligere istam visionemn.

22. Primum corollarium ea dictis.— Secundun corollar umn.—Ex quibus intelligi potest, in omnibus his modis includi veram rationem missionis angelicae supra declaratam, ac subinde quemlibet illorum suflicere, ut Angelus proprie, ac simpliciter mitti dicatur. Secundo potest colligi ex dictis, non esse idem, nec inter se converti in Angelis ministrare, et mitti, sed illud prius latius patere: nam potest aliquis Angelus ministrare, licet non mittatur, quamvis e converso omnes, qui mittuntur, ordinarie aliquod peculiare ministerium exercere soleant. Utrumque patet distinguendo duplicem ordinem ministrantium: nam quidam ministrant exequendo, alii tantum dirigendo et ordinando, ut supra declaravi. Priores indigent praesentia, et propinquitate loci, ut suum ministerium exequantur, quia id faciunt per aliquam actionem corpoream, quae requirit praesentiam localem. Posteriores vero, quia immediate non exequuntur ministerium, ideo hanc praesentiam ad illud non requirunt, sed possunt suo modo ministrare in varis locis sine sui mutatione. Sicut rex existens in suo solio operatur in locis regni distantibus. Et ideo isti ex vi sui status, et dignitatis non mittuntur, vel ut ita dicam, missibiles non sunt; illi vero ita ministrantes sunt, ut etiam ex se ad missiones sunt parati, et quasi ex officio mittuntur.

23. Tertium corollarium a D. Thoma posiLu. — Tertium hinc infert D. Thomas, dicta quaest. 112, art. 2 et 4, tres tantum esse ordines Angelorum assistentium, nempe Seraphim, Cherubim, et Thronos; alios vero sex ordines Angelorum ministrantes esse, qui adaequate ab assistentibus distinguuntur. Angelos autem qui mittuntur, esse tantum quinque inferiorum ordinum. Nam Dominationum ordo, qui est primus secundae Hierarchise ordinibus, quod non mittitur, sicut nec illi. Quae fuit etiam sententia Anselmi in ad Hebr. 1, in fine. Et ratio est, quia ille ordo non ministrat exequendo, sed tantum ordinando. Quod ex ipso nomine Dominationum colligit D. Thomas: NVam proprietates (inquit) sanctorum Angelorum ea eorum nominibus manifestantur, secundum Dionysium, cap. 7, de coelest. Hierarch. At in nominibus quinque inferiorum ordinum denotatur aliquod ministerium, quod postulat executionem. In nomine autem Dominationum non denotatur executio, sed imperium, et ordinatio, et ideo licet ministrent, non tamen, ut exequentes, sed tantum, ut disponentes, et mandantes, quod per alios exequendum sit. Sicut architectus in humanis artibus, seu operibus se gerit. Et in hoc potest assignari differentia inter Angelum, et hominem: nam architectus humanus saepe indiget saltem praesentia locali, ut disponat, et ordinet: Angeli vero dominantes non indigent, nisi praesentia ordinis, quam habent ad omnes sibi subditos, cum quibus, ubicumque sint, loqui possunt, et agenda ordinare, ideoque non indigent descensu, aut mutatione loci, ut suo modo ministrent, ac proinde ex vi sui status non mittuntur.

24. Divisio pertractata in Angelos assistentes et ininistrantes, et est adequata, et amplius proponitur.—Rejicitur.— Atque haec doctrima D. Thomae satis verisimilis est in materia adeo abdita, et incerta. Et juxta illam dicendum est, divisionem Angelorum in assistentes, et ministrantes esse adaequatam. Nam prius membrum tres tantum ordines supremos, aliud vero membrum sex reliquos comprehendit. Ideoque posterius membrum subdividendum est, in ministrantes exequentes, et non exequentes, sed tantum disponentes, et ordinantes. Unde etiam possunt Angeli dividi in eos, qui mittuntur, et qui non mittuntur, eritque divisio adaequata, etiamsi divisim omnes Angelos comprehendat. Membra tamen erunt diversa: nam sub priori membro continentur quinque infimi ordines, sub altero vero quatuor superiores, ut jam explicatum est. Denique possunt omnes Angelorum ordines in tria membra adaequata dividi, nimirum, assistentium qui non mittuntur, ut sunt tres supremi ordines: non assistentium, qui etiam non mittuntur, ut sunt Dominationes, seu Angeli quarti ordinis, descendendo a supremis, et eorum qui non assistunt et mittuntur, ut sunt quinque inferiores ordines. Quorum omnium rationes, et denominationes, ex dictis satis constant. Unde immerito Pererius, lib. 8, in cap. 7, Daniel, dicit, secundum Dionysium quatuor esse ordines Angelorum assistentium sub illis comprehendens Dominationes: nam Dionysius nunquam dixit: Dominationes videre omnia in Verbo, vel ab eo notitiam omnium rerum immediate haurire, quod est de ratione assistentium, ut ipse Pererius fatetur, sed solis ordinibus primae Hierarchiae illam perfectionem Dionysius tribuit, et cum eo D. Thomas, dicta quaest. 112, art. 3, et ideo opus est, non confundere Angelos assistentes, cum his, qui non mittuntur, quia hi plures sunt, ut declaravi.

25. Plures esse Angelos ministrantes, quam assistentes putant aliqui.—Solet autem quaeri, quinam sint in majori numero, assistentesne, an ministrantes? Nam in hoc sancti Patres diversa docuisse videntur. Divus enim Gregorius, lib. 17 Moral., cap. 7, alias 9, plures censet esse ministrantes, quam assistentes cum tamen sub assistentibus omnes, qui non mittuntur comprehendat, vel (ut ipse ait) Qui ad aliqua hominibus nuntianda non exeunt. Fundatur autem in verbis Danielis, Millia wallium ministrat ant ei, et decies millies centena millia assistebant ei. Nam priorem numerum putat esse indefinitum, et poni pro innumerabilh multitudine, posteriorem vero esse definitum, ideoque minorem multitudinem indicare, et ita etiam illos numeros exponit Rupertus, lib. 1, in Dan. suo cap. 13.

26. Contrariam sententiam tenet D. Thomas.—bDivus Thomas autem 1in dicto art. 1, ad 2, majorem existimat esse numerum assis- tentium, quam ministrantium. Pro sua vero modestia (ut non omnino Gregorio contradicat) ait quoad ordines, plures ordines minis - trare, quam assistant, quod est clarum ex dictis, quia tres tantum ordines assistunt, et sex ministrant, nihilominus tamen quoad numerum personarum, plures esse assistentes. Et hoc videtur probabilius. Primo, quia est magis consentaneum verbis Danielis 7, nam utrumque numerum ponit multiplicative, et in utroque ponit definitum numerum pro indefinito, cur enim potius unum, quam aliud membrum sic exponemus? et tamen posterius membrum posuit cum majori augmento: nam in priori dixit, millia millium, in posteriori vero utrumque numerum auxit, dicens, decies millies centena millia. Et haec significat Tertullianus, lib. cont. Praxeam, cap. 3, nam referens illa verba ordine inverso, de assistentibus, ait: Millies centies centena millia assistebant ei; de ministrantibus vero tantum dicit, et millies centena millia apparebant ei. Nam apparere, apud Tertullianum idem est, quod ministrare, et ministros vocat apparitores, ut patet libr. de Spectac., cap. 13, in fin., et ibi notat Pamelus, num. 151, et in Apolog., numer. 198. Et idem sentit Cyrillus Hierosolomytanus, Cateches. 15, citans, Millia millium ininistrabant ci, et decem millia myriadum assistebant ei, et utrumque numerum indefinitum esse declarat, dicens: Non quod tanta solum esset multitudo, sed quod iajorem Propheta dicere non poierat. Et plane idem sentit Dionysius, cap. 14, de coelesti Hierarch. Rationem ibi satis congruam addit D. Thomas, quia quo sunt perfectiores ordines Angelorum, eo in majori sunt numero: ita enim de ordinibus Angelorum, quoad augmentum quantitatis discretae, sicut de coelis, quoadaugmentum quantitatis continuae, conjectare possumus, sicut in primo libro diximus. Et ideo verisimile est, plures Angelos esse in uno supremorum ordinum, quam in pluribus inferioribus, ac proinde plures esse Angelos in tribus ordinibus supremis Angelorum assistentium, quam in sex inferioribus ministrantium. Unde a fortiori sequitur multo plures Angelos, qui non mittuntur, quam qui mittuntur esse, cum Angeli, qui non mittuntur, plures sint, quam assistentes, quia comprehendunt assistentes, et addunt altiori modo ministrantes sine executione.

27. Ex his concluditur auctoris sententia in n. 8. — Ex his ergo omnibus satis declarata est, et probata tota principalis assertio supra posita. Addidimus autem in illa, membra illa distinguenda esse ex vi status, et muneris, ac perfectionis uniuscujusque ordinis angelici, quia haec est veltui ordinaria lex, quam optima rerum dispositio postulat, estque perfectioni tam gratiae, quam naturae ipsorum Angelorum consentanea. Sed, quia haec lex non est omnino naturalis, sed quasi positiva, quae pro arbitrio legislatoris solet exceptionem pati, ideo adhuc restat quaestio, inter opiniones supra citatas in num. 9, controversa, an in hac lege aliquando dispensetur, et assistentes Angeli ex Dei speciali voluntate interdum ad ministrandum mittantur; vel e contrario, qui assistentes non sunt, interdum privilegium assistentium acciplant, novas rerum notitias ab ipso Deo immediate accipiendo. In quo puncto, quia de facto est (ut sic dicam) potius quam de jure, vix possumus aliquid definire: et ideo unicuique liberum erit, quam maluerit partem defendere. Sed ut hoc etiam cum fundamento fiat, et quia hoc factum maxime pendet ex divina voluntate libera, quae in Scriptura nobis revelatur: ideo in sequenti capite videbimus, quid de hoc puncto verisimilius ex Scriptura colligatur, et inde quid nobis de tota re probabilius videatur, concludemus.