Caput 18

CAPUT XVII. UTRUM DAMNATORUM ANGELORUM MUNUS, ET VELUTI PROPRIUM MINISTERIUM SIT HOMINES TENTARE, SEU AD PECCANDUM INDUCERE.

1. Ex resolutione capitis preecedentis de vagatione demonum in hoc mundo concluditur aliquod eorun ministerium in eo.—Heec est libri hujus pars posterior, et totius tractatus de Angelis, ultima, quam D. Thomas, 1 part.. q. 114 de impugnatione daemonum inscripsit. Famque in hujus libri initio distinximus et promisimus, optimeque in hunc locum cadit; quoniam in doctrina superioris capitis fundamentum habet; nam si omnes damones ita essent in infernum detrusi, ut inde egredi non permitterentur, nulla ministeria, nullaeve actiones externae cum fundamento in eis cogitari aut distingui possent; quia omnmo jam essent in termino, neque aliquid de via participarent, vel secundum se, vel per se respectum ad viatores homines, cum quibus nullum commeritum haberent, et consequenter nulla ministeria circa homines viatores, nec etiam inter se, vel circa damna:as animas esercere possent. Non quidem circa viatores, quia non versarentur inter illos, ut ex hypothesi supponitur. Nec circa damnatos, qui nec illos tentant; cum ipsi ratione status non sint in malo obstinari, neque illos proprie puniunt: quia circa peenam ignis nullum peculiare ministerium possunt Angeli damnati habere, ut in praecedenti capite obiter notavimus; sicut ergo animabus damnatis inter se nullum peculiare ministerium, vel actiones tribuere possumus; ita nec daemonibus tribuerentur, si aeque essent infernali loco alligati; unde post diem Judicit, postquam omnes Angeli, et homines reprobi in inferno clausi fuerint, nulla ministeria, vel peculiares actiones illis inter se habebunt, quia nec necessitas, nec materia talium actionum ibi reperitur. Ob similem enim rationem etiam in sanctis Angelis post diem Judicii ministeria cessabunt, et nunc etiam, qui ad nos non descendunt, proprie, ac per se non ministrant. Si quae igitur sunt in daemonibus ministeria, vel actiones externae, supponunt existentiam eorum in hoc mundo habitabili ab hominibus viatoribus, seu potestatem ad illum veniendi; atque ita illa duo, scilicet, praesentia in hoc aere, et externa actio secundum diversa genera causarum, sunt sibi invicem causae finalis Angeli mali in hoc aere adesse permittuntur propter aliquam operationem; in genere vero causae efticientis talis praesentia ad operationem supponitur, tanquam conditio ad illam necessaria: ergo ex resolutione tradita in capite praecedenti, recte concludimus ac supponimus, daemones ad aliquam externam actionem, et quasi administrationem, usque ad diem Judicii esse destinatos.

2. Tam bonorum quam malorun Angelo- rum ministeria suo modo cadunt su divinaml providentinm. — Secundo supponendum est, omnia ministeria Angelorum tam bonorum, quam malorum divinae providentiae subordinata esse; nihil enim in hoc mundo fieri potest, quod divinae providentiae non subsit. Si quae igitur sunt demonum ministeria, sub divina providentia aliquo modo cadunt. Ut autem declaremus qualia sint, et quo modo a Deo proveniant, duas partes divina providentiae distinguere possumus: una pertinet ad regimen universi, in his, qua ad bonum ejus ordinantur, vel generaliter ad ejus conservationem et specierum perpetuitatem, per continuam individuorum successionem ac propagationem: vel specialiter al bonum hominum, vel naturale, vel morale, vel spirituale. Alia pars divinae providentiae pertinet ad mala, quae in mundo fiunt, vel permittendo, vel etiam efficiendo, aut procurando illa.

3. Ad quam partem diriue providentie malorum Ange orum ministeria pertineant et ad quam non pertinent. — Dicimus ergo, ministeria malorum Angelorum non pertinere ad priorem partem providentiae Dei. Hoc supra etiam dictum est tractando de custodia, et de ministeriis sanctorum Angelorum; et sumitur ex D. Thoma, 1 p., a quaest. 100, usque ad 114, nam in illis quatuor quaestionibus, omnia ministeria, quae al promovendum bonum universi pertinent, sanctis Angelis tribuit; postea vero in q. 114, solam puu 1 hominum, quae ad ordinatur, per malos Angelos fieri dicit. Hanc etiam veritatem tradidit nobis Augustinus, lib. 3, de lib. Arbit. c. 11, cum enim dixisset, illi angelicae naturae, 3 quae nunquam peccavit, datam esse potentiam omnia continendi in officio proprio, quod rerum ordini deesse non possit, addit: Negue ideo in Lone voluntate permanet, quia hoc acce-- pt officium; sed ideo accepit, quia a^ ilo, q - dedit permansura preevisa est, etc.; et postea dicit, cum illis Angelis, quos peccaturos esse praevidit, partem hujus providentiae non com:ae unde Tertullianus, in Apolog., cap. 22, optime de malis Angelis dixit: Auctores quidem sunt plane malorum nonnunguame, Dono um tamen nunquam. Ratio autem est, quia divina providentia non tantum fortiter, sed etiam sapienter et suaviter omnia disposuit; non erat autem decens, nec divinae sapientiae consentaneum, hanc partem sui regiminis pravis Augelis et hostibus suis committere. A deinde cum haec providentia ad bonum hominum ordinetur, nimis violentum fuisset, exe- cutionem ejus aliqua ex parte daemonibus tradere, qui omne hominum bonum summo affectu destruere procurant. Superest ergo, ut quae sunt paucorum Angelorum ministeria, omnia ad malum, scilicet culpae et poenae, et de utroque dicendum est: de priori in hoc, et sequenti capite, de posteriori vero in altero subsequente.

4. Assertio prima proprium demonum mamisteriun seu occupatio est tentare homines. — Primo ergo dicimus, proprium ac praecipuum malorum Angelorum ministerium, seu occupationem esse, homines ad peccandum inducere, seu tentare. Hoc manifestum est in fide: quia passim in Scriptura legitur; nam statim in principio generis humani, serpens antiquus, qui est Diabolus, seu Satanas sub figura serpentis primos hommnes tentavit, et ad peccatum induxit, ut habetur Gen. 3, et explicuit Christus Joannis 8: "/lle homicida erat ab initio", et Paulus 2, Cor. 11, dicens: "7imeo ne sicut serpens seduait Evam", etc., sgnificans, illam tentationem fuisse initium, et quasi exemplar reliquarum; est etiam insiguis tentatio Job, quae, et diurturna, et gravissima fuit. Multo vero insignior tentatio Christi propter singularem tanti Domini excellentiam, majoremque Daemonis audaciam ac temeritatem, ut ex Matth. 4, constat: ubi per antonomasiam, daemon appellatur ftentator: "Accedens tentator", etc., et 1, Thessal. 3, dicitur, "is qui tentat" ; et frequenter hominum tentationes dicuntur esse a daemone, talis enim fuit cogitatio Judae de vendendo Christo, de qua dicitur Joann. 13, cum "Diabolus jam misisset in cor, ut traderet eum Judas" ; ac denique 1, Pet. 5, gencraliter dicitur, "adversarius vester diabolus tauquam leo rugiens circuit queerens, quem devoret", et Paulus, ad Eph. 6, monet nos de colluctatione ardua, quam cum malis Angelis habemus, quae praetium magnum dicitur Apoc. 12, ubi Lucifer dicitur, "ille Draco magnus, serpens untiquus, qui vocatur Diabolus et Satanas, qui seducil universum orbem", utique vel per seipsum, vel per satellites suos. Qui ibidem dicuntur Angeli ejus, qui cum eo missi sunt in terram., et mittendi tandem sunt in infernum, ut Christus docuit, Matth. 25.

5. Hanc etiam veritatem omnes Patres ita frequenter tradiderunt, vt eos referre supervacaneum sit: pauca vero aliquorum verba, et ratioues indicare, non erit infructuosum. ignatius ergo, epistol. 9, ad 8myrnenses, vocat haereticos, Posteros et nepotes spiritus dilius, omnis mali primi imentoris, qui Adam fecit Deo aversari per faminam, Abel per Caim occidit, qui Job oppugnuavit, qui plebem Judaicam concitavit adversus Dominum; qui nunc vim, et efficaciam exerit in filios inobedientiem. Cyrillus Hierosoly mitanus, Catech. 2, et latius in 6, ubi inter alia dicit: Vere hostes sunt hominum diemones, turpiter illis abutuntur, et absque misericordia. Chrysostomus, hom. 31, in Genes., Mala, inquit, bestia est Diabolus, et multiplices machinationes struit, et Damascenus, lib. 2, cap. 4: Nullum vitium, nullum impurcrwum affectuum genus est, quod non a) ipsis ercogitatum sit, Tertullianus, in Apo og., c. 22: Operatio, at, deemonum est hominmunm eversio, lIrenaeus, lib. 4, cap. 23 et 24, inter alia dicit: Diabolus nunqguam qu'etus est, nec gentes vult in tranguillo agere, tantum potest seducere, et traducere mentes hominum ad transgressionem mandatorum Dei. Ubi etiam duas rationes adducit ex parte daemonis, ob quas homines persequitur. Una est, quia invidit homini, altera, ut gloriam regis sibi vindicet apud ig norantes.

6. Et prior quidem ratio communiter a Patribus dicitur. Clemens Alexandrinus, lib. 2, Stromat., Eusebius, l. 4, de Demonstrat., c.9, Antonius apud Athanasium in ejus vita, et in epist. 2, e: est Augustini, lib. contra Priscill., ad Oros., cap. 5: Non ob aliud, ait, nisi stimulis invidentie agitatur, nostra itinera, quibus in Deum tendimus, perturbare conatur. Idem sentit, lib. 8, de Civitat., cap. 21, et optime Leo papa, serm, 4, de Collectis, et alii passim. Secundam item rationem prosequitur Eusebius, lib. 3, de Demonstr., cap. 5, et illam attigit Augustinus, lib. 9, de Civitat., cap. 33. Tertiam addit Basilius, homilia Quod Deus non sit auctor malorum, videlicet, odii in Deum, nam inde etiam homines odio prosequitur, quia Dei opus, et imaginem insectatur. (uam rationem exaggerat optime Cyrillus, lib 4et 6, contra Juhan. Eamdem simul cum prima indicat Theodoretus, lib. 3, de Grec. atf.ct., dicens: Malos Angetos rabie quadam contra humanum genus incitatos, quod ad magiuem Dei factum videbat, atroa bellum adversus hominem accepisse. Similiaque habet Nazianzenus, Orat. 39, in sancta lumina. Additque notabilhter Chrysostomus, hom. 1, de Lazaro, quod Diabotus circumcursat, cupiens ocs.stere nostre saluti, non solum ipse nail lucri hinc veportanus, verumetiam suo studio gravissima detrimenta sità concilians. ianto nobis nocendi ardet desiderio, adeoque vaesanus est, u frequenter, at, et illa tentet que nequaquam fieri possunt, nec illos sotum adoriaur, quos omnino confidit se supplantaturum, dejecturumque, cerumetiam eos, quos proLabile est artibus ipsius fore superiores. Addit vero eleganter Ambrosius, epist. 84, alias 3, ad Demetriadem.: Cum Diabolus innumeris nocendi artibus humanum genus nitatur evertere, etc., plus utitur de virtute stantium, quam letetur de fragilitate labentium. Wllas autem daemonum artes consequenter ibi recenset et aperit; et late Cassianus, collat. 7, ubi praecipue cap. 21, et collat. 8, cap. 13, videndus est.

7. Potestas tentandi a Dev est concessa demoni. — At enim licet ex dictis satis ostendatur causa, unde inest daemoni voluntas inducendi homines ad malum, ratio reddenda est, ob quam data est illi talis potestas; non enim possunt illam a se habere; vam, teste Paulo, hom. 13, "non est potestas, nisi a Deo", quamvis enim Apostolus ibi loquatur de potestate hominibus data, universaliter etiam intelligendum est de omni potestate data Angelis: unde Augustinus, Ps 100, in fine, Diabolus nulli nocet, nisi acceperit potestatem a Deo, et Ps. 61, vers. ult. Dia^olo, inquit, potestas quedam est, plerumque tamen vult nocere, et non potest, quia potestas ista sub potestate est. Nam si tantum posset nocere Diabolus quantum vult, non aliquis justorum remaneret, etc. ;idemque habet Cyprianus in expositione orationis Dominicae, eujus verba infra referam, et similiter Bernardus, libro de modo bene vivendi ad sororem, cap. 67: Quamvis Diabolus, ait, semper cupiat tentare servos Dei, tamen si a Deo potestatem non accipit, non potest implere quod queerit. Damascenus, 1. 2, c. 4, de Daemonibus, ait: nullam adcersus quemquam cim, ac potestatem habent, nisi ea ipsis Dei consilio, ac dispensatione concedatur. Videtur autem alienum a divina bonitate, quod daemonibus ad inducendum homines ad malum potestatem concesserit, quia dando hanc potestatem videtur Deus auctor, seu particeps ejusdem offcii fieri.

8. Praedicta potestas physica est, seu ad malum materiale. — Respondetur, duplicem esse distinguendam potestatem in praesenti, unam physicam, alteram quasi moralem appellare possumus, sicut etiam in ipsa actione tentandi, seducendi, aut inducendi homines ad maIum distingui potest entitas physica a morah deformitate: ut ex materia de peccatis suppono. Potestas ergo physica ad illas materiales actiones exercendas per quas daemon hominem tentat naturalis est daemoni; unde a Deo tanquam ab auctore naturae illa habet; quia non aliter tentat, nisi immittendo pravas cogitatio- nes, vel interius phantasmata immutando, vel exterius objecta sensibilia incitantia ad malum offerendo, vel etiam aliquando exterius sub diversis figuris apparendo et loquendo: ut late Cassianus, collat. 7, a cap. 9, usque ad 16, declarat, et a nobis in lib. 4, declaratum est, quam potestatem naturalem ad hoc daemones habeant: nec existimandum est aliquam majorem a Deo recepisse, ut efficacius homines instigare possent. Hoc enim probat optime ratio facta, quod id foret a bonitate divina alienum; et praeterea cum supernaturaliter id fieri deberet, non solum impie, sed etiam stulte sine fundamento assereretur.

9. Exponitur Anselmus qui proxime dictis repugnare videtur. — Neque obstat, quod Anselmus, Matt. 15, scripserit, eos, qui dicunt cogitationes a Diabolo immitti, et non a propria voluntate nasci, arguendos esse verbis Christi dicentis: "De corde exeunt cogitationes male" ; unde adjungit Anselmus: Diabolus enim adjutor, et incentor malarum cogitationum esse potest, non auctor. Hoc, inquam, non obstat, quia Anselmi dictum de cogitationibus in se spectatis, et praecipue usque ad consensum consummatis intelligendum est. De illis enim loquitur Christus, Matth. 15, tractat enim de cogitationibus, quae coinquinant hominem; unde post illa verba: "De corde enim exeunt cogitationes male", subjungit, "bomicidia, adulteria", etc., et concludit, "bec sunt que coinguinant homanem", et de eisdem verum est, quod Anselmus addit: quia nec interiora, nisi per quosdam habDitus, et gestus eateriores novit, utique daemon, ut si pulchram mulierem nos crebro aspicere viderit, cor hominis jaculo vulneratum intellagit. Ubi aperte loquitur de voluntatis consensu, vel ad summum de cognitione intellectualis cogitationis in seipsa, ac per se; sic ergo solum negat daemonem esse auctorem, id est, propriam ac per se causam talium actuum, non tamen negat esse causam excitantem et instigantem ad illos ex parte phantasiae; imo in hoc sensu daemonem, incentorem malarum cogitationum vocat, id est, incitatorem, seu incitamentum illarum praebentem. Haec ergo potestas, quam physicam appellamus, naturalis est daemonis, ut in libro quarto declaravimus: unde post peccatum (juxta generalem regulam Dionysii et theologorum), integra in eo mansit.

10. Postestas moralis ad tentandum positive, aut permissice dari potest. —Postea autem moralis rursus subdistinguenda est, in positiva et privativam, seu negativam: positivam voc illam, per quam vel consilium, vel aliqua mo ralis facultas datur, vel obligatio imponitur, vel aliquid hujusmodi fit, ut daemon ad utendum dicta physica potestate inclinetur, vel ordinetur; negativam autem voco illam, quae relinquitur in voluntate libera, per hoc solum, quod non impeditur, sed finitur agere, quod alias potest absolute, etiamsi non possit licite; unde hic proprie dicitur Deus dare potestatem moralem, quando priori modo illam praebet , non autem quando tantum posteriori modo, sed tunc proprie dicitur permittere: et quodammodo dici potest dare saltem potestatem physicam per accidens, eo modo, quo removens prohibens, vel non impediens, cum possit, dici solet causa per accidens. Priori ergo modo non dat Deus potestatem moralem Angelo, quia hoc etiam repugnat bonitati ejus. Nec enim potest, vel approbare factum daemonis tentantis hominem, vel simpliciter potest velle illud; nec ex intentione directa illius facti potuit velle, ut Angeli mali in hoc aere versarentur, quia hoc esset, velle malum culpae, ut finem, et talem modum incarcerationis daemonum, ut medium ad illam, quod divinae bonitati repugnat; sequela quidem est clara, quia totum hoc ministerium malorum Angelorum, quo in tentandi hominibus versantur, vera culpa est, et peccatum, ut ex supradictis constat, etiamsi probabilius sit, illis ad novam poenam non imputari, licet multi graves auctores etiam hoc secundum asserant, qui fortasse de accidentali poena loquuntur.

11. Quo sensu Patres aliqui dimerint, demonem nihil posse, nisi Deus concesserit— Posteriori igitur modo est haec potestas daamonum a Deo, scilicet, permissive tantum: et haec est differentia constituenda inter custodiam bonorum Angelorum, et impugnationem malorum, quod custodia est per se ex intentione Dei, ideoque quidquid ad illam ordinatur, est ex positiva Dei providentia ordinante et procurante talem custodiam, et dante omnem potestatem, et facultatem ad illam necessariam, velconvenientem. Impugnatio vero daemonum, quoad hanc partem solum est ex permissione divina; unde quamvis Deus reliquerit daemonem in hoc aere, propter hominum exercitium, non tamen ideo putandum est, voluisse, ut daemones tentarent homines, nam satis est, ut voluerit id permittere, vel ut noluerit illud impedire, vel denique ut voluerit, quod daemones si vellent, possent id facere, non solum potestate physica remota, sed etiam proxima, quae omnes conditiones necessarias ad agendum, si quis velit, requirit. In hoc ergo sensu dixerunt Patres allegati, daemones non habere vim, et potestatem in aliquem, nisi Deus illam concesserit, vel, ut Damascenus ait, nisi ea ipsis Dei consilio, et dispensatione concedatur, utique permittendo: nam ipsa permissio, magno, et secreto Dei consilio fit, et denique vocatur dispensatio, et concessio Dei, non quia Deus dispenset, vel ita licentiam concedat, ut licite fiat, sed quia non impedit, sed permittit, et forte concedit, ut a demonibus impune fiat: unde Cyprianus supra exponendo verba illa, "et ne nos inducas in tentationem", a: Qua in parte ostenditur, nihil contra nos adversarium posse, nisi Deus ante permiserit et quod in tentationibus nostris nihil malo liceat, nisi potestas inde trahatur, et ita procedunt optime exempla, quae Damascenus adducit de Job, et de porcis illis, de quibus in Evangelio mentio fit. Quia nec Deus ordinavit daemoni, ut tentaret Job, nec Christus jussit legioni demonum intrare in porcos, sed utrumque permisit.

12. Atque ex eisdem exemplis confirmatur optime, et declaratur, quod Patres communiter dicunt, daemonem in tentandis, et impugnandis hominibus, non plus posse, quam ei fuerit desuper, datum, seu concessum. Intelligitur enim de potestate proxima, quae omnia requisita ad agendum includit, et de concessione permissiva, non ordinativa (ut sic dicam); et sic est veritas certissima, quia sine divina providentia praebente, seu offerente necessarium concursum, nihil potest agere creatura: ut autem Deus concursum suum offerat, vel non neget, saltem necessarium est, ut effectum fieri permittat, et in malis hoc suflicit, ut Deus non ar lius praebet: quia nec ipsum decet, nec ad effectuum, ut fieri possit, amplius necessarium est, et ita explicuit illa loca Gregorius, lib. 4, Moral., capit. 4, alias 6, et cap. 6, alias 10. Unde concludit: S'atanae voluntas semper iniqua est, sed munquam potestas ipjusta, quia voluntatem habet, sed a Domino potestatem. Quam sic statim declarat, Quod enim ipse facere inique appetit, hoc Deus fieri, non nisi juste permittt. Idem fere habet Bernardus, in dict lib. de Modo bene viv., c. 67, nam, post verba supra citata, statim addit, unde, et omnis voluntas Diaboli semper est injusta, sed tamen permittente Deo semper justa est potestas ejus; et sic etiam verissime dicitur, potentiam daemonis ad tentandum homines, non semper fuisse aequalem, etiamsi mala voluntas semper fuerit eadem, quia, nimirum, plus in uno tempore, quam in alio ei permissum est; et sic dicitur esse in lege gratiae ligata potestas dae- monis, ut supra tetigimus ex Augustino 20, de Civit., c. T, et serm. 197, de Temp., et Gregorius, lib. 32 Moral., cap. 21, ubi optime declarat, nunc daemonem dici ligatum; quia potentia divinae dispositionis astriugitur, ne in quantun nocere valet, efrenetur, sicut pro alio tempore solvi dicitur, non quia positiva potestas, vel facultas ei conceditur, sed quia suis viribus traditus, id est permissus, in multa contra nos virtute lacatur.

13. Circa hanc vero legis gratiae praerogativam obiter advertere oportet, Cyprianus, l. 8, ep. 4 alias ep. 77, vel potius in 76, in secunda ejus parte, quae incipit, in vers. Queesisti, ita hoc privilegium exaggerare, ut sentire videatur. post baptismum nullam relinqui daemoni potestatem ad hominem baptizatum aggrediendum; ait enim, Diaboli nequitiam pertinacein, usque ad aquam salutarem calere, in Baptisino vero omnes nequitie suce vires amittere; et inferius addit: Cum ad aquam salutarem, atque ad baptismi sanctificationem pervenitur, scire debemus, et fidere, quia illic Diabolus opprimitur, et homo Deo dicatus divina indu!gentia liberatur. Significat ergo, post Baptismum nullam relinqui daemoni potestatem ad hominem baptizatum vexandum. Posset autem quis exponere Cyprianum, ut non de sola tentatione spirituali, sed de corporali vexatione, quam in arreptitiis, et obsessis solet daemon efticere, loquatur: ita enim videtur Cyprianus, in subsequentibus seipsum exponere: non tamen satisfacit responsio, tum quia prius generalius loqui videtur: tum quia hoc etiam posterius non est ita, cum constet etiam baptizatos a daemonibus arripi et vexari, ideoque ab Ecclesia exorcizari.

14. Constat ex Scriptura et Patribus demone tentare satis in lege gratie.—Certissimum ergo est, non esse ita ligatam potentiam daemonis ad homines tentandos, vincendosque in hoc legis gratiae tempore, quin etiam fideles baptizatos et sanctificatos tentare et vexare permittatur. Hic enuim est communis Ecclesiae sensus, et supposita fide evidenti experimento compertum est. Quin potius, Baptismus initium certaninis, et puguae syirituatdis cum deemone esse censetur, ut dixit Origenes, homilia 9, in lib. Judicum, et addit Gregorius, lib. 33 Moral., cap. 6, alias 7, quod Diabolus toto nunc annisu in iltorum mortem se erigit, quos contra se regnaturos tabescit. Ideoque eleganter docuit idem Cyprianus, in praefatione libri de exhortatione ad Martyr., describens enim bellum hominum cum antiquo hoste inter alia dicit: Sex millia annorum jam pene complentur, ex quo diabolus homines impugnat. Omnia genera tentandi, et artes, atque insidias dejiciendi usu ipso vetustatis edidicit, si imparatum invenerit militem Christi, si non sollicitum, ac toto cerde vigilantem, circumvenit nescium, fallit incautun decipit imperitum. Imo ex verbis Petri 1, cap. 4, idem collisi videtur: "Sobrii estote (ait) et vigilate, quia adversarius vester Diabolus circuit, querens quem decoret", quia ibi Petrus non ad Ethnicos tantum, sed maxime ad fideles baptizatos loquebatur; sicut etiam scribebat Paulus ad Eph. 6, dicens: "Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias Diacli", etc., idemque docent passim sancti Doctores, qui hoc ita exaggerant, ut dicant, daemones majori affectu, et vehementia Christianos tentationibus prosequi: quia eos Deo, et Christo magis conjunctos esse cognoscunt, et inter hos illos magis persequi, quos sanctioris et purioris vitae esse reputant. De qua re, et in universum de his tentationibus daemonum multa erudite congerit P. Barradas, lib. 2, Concord., cap. 8, usque ad 11.

15. Exponitur jam Cyprianus de tentationibus per sensibiles apparitiones et vexationes. —Cyprianus ergo in priori sententia sine dubio loquitur de tentatione daemonis externa, et per se sensibilem apparitionem, aut corporalem vexationem. Cum enim docuisset, eos, qui infirmitate, ac in fine vitae baptismum petunt, baptizandos esse, sic objicit, guod si aliquis in illo movetur, quod quidem de his, qui egri baptizantur, spiritibus adhuc immundis tentantur, id est, vexantur, et torquentur exterius: nam de aliis seeretis tentationibus non poterat fieri talis objectio. Ipse autem respondet, sciat, Diaboli nequitiam pertinacem usque ad aquam salutarem valere, in Baptismo vero omnes nequitie sue vires amittere. Ubi pondero particulam illam pertinacem, indicat enim daemonem in non baptizatos, ad illos vexandos, habere quamdam veluti liberam potestatem et pertinacem voluntatem, quia non potest ab illis ita expelli, vel coerceri per Ecclesiam, sicut a fidelibus baptizatis; quod figuraliter explicat exemplo Pharaonis, qui resistere potuit Moysi, donec ad aquam pervenit, in qua exUnctus est: Quod hodie, inquit, etian geritur, ut per ecorcistas voce humaua, et potestate divina flagelletur et uratur, ac torqueatur Diabolus, et nihilominus mendacia obstinationis, et fraudis cxerceat, cum tamen ad salutarem aquam, etc., venitur, scire debemus, et fidere, quod illic diabolus opprimatur, etc.

16. Daemonem minus permitti eaterius debacchari vult Cyprianus. — Differentia ergo ab eo intenta est, quod major potestas sit in Ecclesia ad expellendos daemones ab hominibus baptizatis, vel qui ad baptismum perveniunt, quam a nondum baptizatis; quia licet Cathecumenos etiam exorcizare valeat, multo efficacius potest cogere daemones, ut a baptizatis exeant; et similem doctrinam habet Lactantius, lib. 2, Instit., cap. 15, cum enim praecedenti capite multa de fallaciis daemonum retulisset, quibus infideles decipiebant, fingentes se benefactores eorum, adjungit: Prodesse eos putant, cum minus nocent, qui nilil aliud possunt, quam nocere; et statim subjicit: Dicet fortasse aliquis, colendos esse ne noceant; et respondet: Nocent illi quidem, sed iis a quibus timentur, quo manus Dei excelsa non protegit, qui profani sunt a Sacramento veritatis. Justos autem, id est, cultores Dei metuunt, cujus nomine adjurati de corporibus emeunt, etc. Nec justis, quorum voce torqueutur, mentiri possunt; et infra: Cui ergo mocere possunt, nisi his, quos habent in sua potestate? At profecto necessarium semper est, has universales locutiones limitare: quia daemon etiam fidelibus et baptizatis nocere permittitur, eosque ita vexare, ut etiam cum magna difficultate ab eis expellantur. Nihilominus tamen verum est, non tam libere permitti debacchari in baptisatos, sicut in infideles, quos sub sua retinent potestate.

17. Idem quoque quoad internas ientationes sentiendum, et quo modo. — Et hoc modo etiam de tentationibus internis et ordinariis verum credimus, magis esse ligatam potentiam daemonis respectu fidelium membrorum Ecclesiae Christi, quam Ethnhicorum, vel etiam haereticorum, qui licet baptizati sint, a Christo apostatarunt. Quamvis enim daemon majori odio baptizatos et sanctos persequatur, et ideo ex se majori rabie eos aggrediatur, et dejicere cupiat; nihilominus Deus, qui suos amicos protegit ac defendit, ordinarie non permittit daemoni, tam acriter, tamque instanter illos persequi, vel, quando id permittit, majoribus auxiliis eos praevenit. Ita ut licet tentatio in se et absolute spectata gravior sit , respectu hominis sic adjuti, minor cum proportione censeatur. In quo tandem addi potest, hanc daemonis potentiam non semper limitari a Deo considerata conditione, ut statu personae, vel Ecclesiae; sed saepe Deum pro solo suae voluntatis consilio ac libera electione, hunc gravius, illum levius, hunc frequentius, illum rarius, vel in hac, vel in illa materia tentari permittere; sicut enim Christus dixit tempus persecutionis Antichristi abbreviandum esse propter electos: ita etiam in particulari aliter electorum tentationes moderatur, quam caeterorum; quia in hoc nulli facit injuriam, et cui vult, facit majorem gratiam. llla enim est veluti privilegium excipiens aliquem a generali regula et quasi ordinaria lege, quod Deus potest suo arbitrio concedere, vel cohibendo daemonem, ne tentet, vel ne tam graviter tentet, vel tale auxilium praebendo, ut respectu illius talis tentatio multo levior censeatur.

18. Cur Deus exposuerit homines a demone tentandos. — Potest autem hoc loco in universum interrogari, cur Deus hanc generalem licentiam tentandi homines malis Angelis tribuerit: nam licet per eam fiat Deus auctor mali et peccati, videtur nihilominus a sapientia et suavitate divinae providentiae alienum, humanum genus in tam evidens, et gravissimum periculum multiplicandi peccata constituere: nam adversarius est potentissimus, de illo non scriptum est Job. 41: Non est potestas in terra, que comparetur ei, etc. Homo autem natura sua fragilis est, et facile vinci ac decipi potuit. Imo ait Ambrosius, ad Eph. 6, Peccata hominum a Diabolo ministrari, cujus altitudo grandis, et hominibus impossibilis est, et Bernardus, serm. 5, in Quadrag.: Magnum (inquit) discrimen est, adversus diabolice fraudis astutias tam crebros, imo continuos habere conflictus, quem nec videre quidem possumus , et quem nimis astutum fecerit, tum natura subtilis, quam longa exercitatio malitie ejus.

19. Prima causa. — Nihilominus dicendum est, summa bonitate et sapientia Deum hoc permisisse ac disposuisse, quod est de fide certissimum: nam ut in hac parte securi reddamur auctoritas facientis sufficit. Rationes vero plures redduntur a Patribus, quas breviter insinuabimus; et imprimis videri potest Chrysostomus, hom. 1, ad Populum, ubi undecim rationes tradit, ob quas Deus permittit justos et sanctos tribulationem pati, quae omnia possunt praesenti puncto accommodari; et quaedam quidem sumuntur ex parte Dei, aliae ex parte hominis, et nonnullae possunt etiam ex parte ipsius daemonis cogitari. Prima ratio ex parte Dei est, ut excellentia divinae gratiae illustrior fieret. Primo quidem, quia ejus efticacia in hominibus ostenditur; nam cum ex se debiles sint, summa fortitudine arrogantem hostem superant. Unde cum Paulus a spiritu Satanae vexaretur, eumque ipse auferri a se postularet, illi responsum est: "Sufficit tibi gratia mea, virtus in infirmitate perficitur", 2, Cor. 12; unde Augustinus, in Soliloq., c. 16, Affuit Lentator. etc. Sed, ut non consentirem tu amne tenuisti, tu me confortasti, tu me roborasti, tu me illuminasti. De qua re plura in materia de Gratia.

20. Secunda. — Dices, imo per has tentationes saepe ostenditur inefficacitas gratiae, quia saepius vincuntur homines, quam vincant. Maxime vero ostensum est in tentatione primorum hominum: nam cum essent magna gratia praeventi, et a tentationibus propriarum passionum immunes, una et facili, ac extrinseca tentatione daemonis prostrati sunt. Respondetur ex Augustino, lib. deCorrept. et Grat., c. 11l et 12, in illa victoria daemonis ostensam quidem esse debilitatem liberi arbitrii creati, illum vero lapsum in majorem ostensionem gratiae Dei redundasse. Nam, ut ibidem, cap. 10, ait: Sic ordinavit Deus hominum vitam, ut prius ostenderet, quid posset eorum liberum arbDitrium; et deinde quid posset ipsius gratiae beneficium. Unde ex illo casu sumpsit Deus occasionem ostendendi suam potentiorem gratiam in lapsis hominibus, ut ibi late D. Augustinus prosequitur; et ex efficacia gratiae in lapsa natura ostenditur aperte,eamdem potuisse habere in prima hominis tentatione, si ipsam Deus dare voluisset; et similiter demonstratur, potuisse illam habere in pluribus hominibus, et occasionibus, quam nunc habeat, vel simpliciter in omnibus, si Deus voluisset: noluit autem, quia magis ad potentissimam bonitatem suam pertinere judicavit, ev malis majora bona facere, quam nulla mala esse permittere, ut ibidem dixit Augustinus, et in Enchir., cap. 100.

21. Tertia. — Atque ita etiam per tentationem daemonis ostendit Deus, quam vera sit gratia sua, id est, quam gratis donetur. Quamvis enim omnibus hominibus, quos a daemone tentari permittit, gratiam praebeat, qua possint, si velint, tentationem vincere: quia sine hac gratia nec vincere possent, ac subinde neque proprie vinci, ita scilicet, ut eis imputaretur,-sicut etiam Augustinus supra docuit ; nihilominus gratiam eflicacem ad vincendum Deus dat, cui vult, et tanta libertate illam confert, et multis hominibus lapsis, et peccatoribus illam postea tribuerit, et hominui recto, et innocenti illam non dederit. Tertio in his eisdem tentationibus, et gratia et aequitas Dei ostenditur: gratia quia interdum praevenit, ne tentemur, et tentatorem aggredi non sinit: et saepe ita moderari facit tentationem, ut non superemur; ut Augustinus,de cap. 16, Soliloq.., et saepe alibi tradit. /Equitas vero in hoc ostenditur, quod non nisi ad miseriam diabolum tentare permittit - unde dando tentandi potestatem, servat equitatem, ut Augustinus dixit in d. Psal. 61, et confirmat ex illo 1, Cor. 10: Fidelis Deus, qui non permitlit vos tentari ultra id, quod potestis; nec huic aequitati obstat, quod saepissime permitti eos tentari, quos praenovit esse casuros, vel interdum etiam perituros: quia hoc contra aequitatem non est. Non enim id permittit, nisi dando potestatem et libertatem ad resistendum. Ideoque, ut Bernardus dicit, in d. serm. 5 Quadrag.: 7n noDis est, sà vinci nolumus, ei nemo nostrum in hoc certamne dejicitur invitus; et hanc aequitatem significavit David, Psal. 79, dicens: "Potum dabis nobis in lacrymis in mensura" ; ut exponit Augustinus, lib. de Pastor., c. 5, et inde monet eum, qui tentatur: Tantum tu noli dimittere corripyentem et hortantem, terrentem consolantem, percutientem et sanantem. 22. Quarta.—Unde potest quarta ratio addi, quod Deus tentationem daemonum pernusit, ut sapientiam suam ostenderet, et gloriam amphlificaret, maxima bona ex majoribus malis eliciendo; quam rationem amphficat Augustinus, in citatis locis, et in multisaliis, et in materia de Incarnatione ostenditur, voluisse Deum summum opus suum, Incarnationem scilicet Filii sui, media permissione peccati, et tentationis daemonis exequi: ut altiori modo, majorique sua omnipotentia, et aliorum attributorum manifestatione illud perficeret.

22. Causae quoque ex parte hominis varim. Deinde ex parte hominis rationes multae indicari possunt, quas nunc latius persequi, necessarium non est. Una est major hominum gloria, quae ex victoria tentationum resultat. Non, enim, coronalitur, nisi qui legitime certaverit, 1, Timoth. 2: Quomodo autem certabimus, si desit qui umpugnet ? ut recte Bernardus, serm. 64, in Cant., et idem tradit Cyprianus supra, ponitque exemplum in Job; unde Chrysostomus, homil. 40, in Genes.: Ztsi aliquo modo (ait) preediti in tentationem incident, ne turbentur, scd hinc meliorem spem concipiant, quia tentamenta majoris praeudi sunt. Quam etiam rationem bene exponit Augustinus, lib. 11, Genes. ad litt., cap. 6et 22, et optime Ambrosius, lib. 4, in Lucam, praesertim in fine Commentarii de tentationibus Christi. Alia ratio est ad continendos homines in humilitate et timore, suaeque imbecillitaus cognitione. Tertia, ut necessitatem divinae gratiae agno- scant. Quarta ut ad orandum cum humiltate excitentur. Has, et alias mulias insinuant dicti Patres, et Augustinus, Psalm. 55, 60, 61 et 63, Gregorius 2, Moral. 26, alias 36, et sequentibus, et lib. 8, c. 6, alias 10, et alii passim.

24. Ex parte hominis alia fuit causa, cur in statu innocentie tentaretur, alia cur post lapsum. —Solum occurrit addendum, distinguendos esse duos status humani generis, unus fuit ante peccatum Adae, alius post illud: nam in utroque permissus est daemon homines tentare, diversa tamen ratione, si ex parte hominum causa, et ratio spectetur. Nam in priori innocentiae statu, tota ratio cur homo permissus est tentari, ex parte illius fuit, ut virtus ejus exerceretur, constantia et obedientia probaretur, et ut, intercedente pugna, gloriosior esset corona; at vero post lapsum humani generis in primo parente impugnatio, et tentatio daemonum, non tantum est virtutis exercitium, et via ad victoriam et coronam: sed etiam est poena peccati. Ideoque multo majorem licentiam tentandi habet daemon in hoc statu, quam in priori habuisset; et posset etiam nunc juste permitti nos tentare gravius, quam tentet, nisi per Christi merita, et gratiam coerceretur.

25. Denique ex parte daemonis causae datur ejus potestatis ad tentandum. — Atque hinc etiam potest reddi aliqua ratio hujus potestatis, seu licentiae ex parte ipsius daemonis; nam ante peccatum hominis, solum est data illi haec facultas ad ejus majorem confusionem et dejectionem, considerata nimirum causa ex parte ejus; nam si ab homine fuisset in prima tentatione victus, statim ejus imbecillitas ostenderetur; si vero tunc homines vinceret, ut de facto vicit, et Deus ita futurum esse praevidit, nihilominus inde pararetur via, seu praeberetur occasio Deo. altiori et potentiori modo triumphandi de Diabolo per eamdem humanam naturam, non solum in Christo Deificatam, sed etiam lapsam, et per gratiam Christi adjutam ac reparatam. Unde licet per peccatum hominis nova quaedam ratio orta fuerit ex parte daemonis, ut illi facultas tentandi homines concederetur, quia ipsos superaverat, quodammodo sibi subegerat: nam "a quo quis superatus est, ejus et servus est" 2, Pet. 2. Nihilominus tota haec potestas, in majorem ejusdem daemonis confusionem, et augmentum saltem accidentalis poenae redundavit; nec potest inde gloriari, vel (ut ita dicam) consolari, quod plures homines vicerit, et a paucioribus fuit victus; quia imprimis in his, quos vicit, solum voluntatem hominis inferiorem et infirmam vicit, non Dei potentiam, vel gratiam, quia Deus non ex impotentia, vel voluntarie propter sua secreta judicia id permisit: et quoties voluit efficaciter juvare hominem, semper daemonem vicit. Deinde quia daemon victus est ab omnibus hominibus, quos Deus ad reparandas sedes cadentium Angelorum praedestinaverat, qui erat scopus et finis totius belli; et ideo, Apocal. 12, Angeli absolute proclamarunt victoriam hominum contra daemones, dicentes: "Nunc facta est salus, et virtus, et reguum Dei nostri, et potestas Christi ejus, quia projectus est acccusator fratrum nostrorum (id est, hominum) quia accusabat illos ante conspectum Dei nostri, die ac nocte, et ipsi (id est, homines) vicerunt eum propter sanguinem agni".

26. Ad rationem dubii in n. 18 responsio. —CUnde tandem facile satisfit rationi dubitandi propositae, nihil enim in hac divina permissione potest inveniri, quod a divinae providentiae sapientia et suavitate alienum, vel non illi maxime consentaneum sit; nam si consideremus hominem in primo statu suae institutionis, cum tanta rectitudine et integritate, tantisque donis sapientiae et gratiae creatus est, ut facillime posset cum potentissimo hoste pugnare, atque illum vincere; praesertim cum haberet voluntatem, non solum a necessitate, sed etiam ab omni passione, vel ordinato motu liberam, et sine proprio, ad deliberam consensu non posset superari. Accedit, quod et Dei auxilium praesto illo non deerat, nec angelica custodia defuit. Si vero de homine jam victo et lapso loquamur, quamvis vires liberti arbitrii ejus valde debilitate fuerint, rectitudine ac integritate naturae, et gratia Dei perditis; nihilominus si Deus voluisset rigore justitiae uti, in poenam peccati commissi potuisset juste omnes homines impugnationi daemonum committere, solis generalibus auxiIiis, vel naturae, vel ad summum gratiae illos adjuvando; nunc autem propter Christum non est tanto rigore usus, sed pluribus et majoribus auxiliis, remediisque illis subvenit, sufficientibus quidem pro singulis, quamvis non aequaliter pro omnibus, sed juxta consilium voluntatis suae, et altissimam, atque abditam providentiae suae distributionem.

27. Progreditur responsio. — Unde ad objectionem sumptam ex potentia daemonis respondemus imprimis, majorem esse Dei potentiam, qui semper est paratus ad juvandum hominem, justa illud Psalm. 90: "Cum ipso sum in tribulatione", et illud Psalm. 45: "Adjutor in trilulationibus, que invenerunt nos ni- mis". Oportet autem ut homo tempore tentationis ad Deum per orationem recurrat, sicut in eodem Psalm. 90, praemittitur: "Clamavit ad me, et ego ecaudiam cum". Wmo, ut diccbam, ideo haec daemonis impugnatio permissa est, ut homines ad orandum Deum, et in eum sperandum provocarentur. Deinde addita etiam est Angelorum custodia, quae sola posset de se eequivalere impugnationi malorum: unde in eodem Psalm. 90, additur: "Quoniam Angelis suis mandanvit de te", etc. Ad haec, licet potentia daemonis in se magna sit, Deus sua providentia illam continet minuitque tentatoris potentiam, nec sinit eum, quantum vult tentare, sed quantum opus est, ut ex sacra Scriptura et Patribus probatum est, et est in illis sequentissimum.

28. Ulterius adhuc procedit. — Quod ergo Ambrosius dixit, potentiam daemonis esse impossibilem, id est, esse impossibile homini potentiae daemonis resistere, est quidem verum, si et daemon tota potentia sua contra hominem, uti permittatur, et homo Dei auxilio destitutus suis viribus solis cum illo congredi sinatur; at vero sub divina providentia daemonis efficaciam temperante, et adjutorium suum cum angelica custodia homini offerente, non solum possibilis, sed etiam facilis est victoria; nam homo potentior est sit velit debito modo dictis auxiliis uti, et dicere: "Omnia possum in eo, qui me confortat", et "non ego, sed gratia Dei mecum" ; et. su/f "ficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate per ficitur" ; et ideo cum dixisset Ambrosius, Altitudo demonis homini impossibilis est, adjecit, ideo monet Apostolus contra illum arma. Dei sumere, cujus solius virtute superantur, et destruuntur omnia machinamenta Diaboli; et similiter addit Bernardus, in loco ibidem citato, non obstante impugnatione daemonis in nobis esse illum vincere, quia non potest nos invitos dejicere; et ideo semper resistere possumus, utique divina gratia confortati.