Caput 13

CAPUT XIII. UTRUM IN STATU INNOCENTIAE POTUERINT HOMINES PECCARE, SIMUL IN EODEM STATU PERSEVERANDO.

1. Duplex quaestionis sensus. — Duobus modis intelligi potest, primum hominem in primo statu potuisse peccare uno modo in sensu diviso, ut aiunt, id est, amittendo statum illum felicem si peccaret, alio modo in sensu composito, id est, perseverando in illo statu etiam committendo aliquam culpam , quae ipsum ab illo statu felici non dejiceret. De priori sensu nulla est quaetio, nam de fide certum est, potuisse hominem perdere illum statum peccando, nam de facto ita deliquit, et statum amisit, ut constat ex Gen. 3, et aliis frequentibus Scripturae locis, et ex defiuitionibus Conciliorum, praesertim Milevitani, Arausicani et Tridentini, session. 5, ut intra latius videbimus. In secundo igitur sensu movetur quaestio, potestque de peccato mortah, et de veniali tractari: et de utroque possunt duo inquiri, unum est, an aliquod tale peecatum posset committi, et an si committeretur, per tale peccatum status ille amitteretur.

2. Primum punctum an mortale aliud ab esu ligni vetiti potuerit Adam commüittere.—4A ssertio prima communis affirmans. — Circa peccatum ergo mortale, quamvis de fide sit, ut dixi, potuisse homines peccare comedendo de ligno vetito, et perillud peccatum justitiam, et statum amittere. Nihilominus dubitari potest, an potuerint alia peccata mortalia committere et an illa committendo statum amitterent. Sed de priori puncto nulla est controversia, omnes enim fatentur, potuisse primum hominem alis modis peccare mortaliter, etiamsi de ligno vetito non comederet. Probatur, quia fuit simpheiter liber ad peccandum, ut effectus probavit, nec legimus, fuisse determinatam ejus voluntatem ad bonum, vel quoad exercitium, vel quoad specificationem, magis in una materia, quam in alia: ergo cum talis determinatio non sit homini naturalis, nec possit, nisi ex singulari gratia Dei haberi, non potest cum fundamento affirmari. Praesertim cum Exccl. 15, absolute dicatur: "Deus ab initio constituit hominem, et religuit illum in manu consilii sui". Et infra: "Appostit tibi aquam et iguem, ad quod volueris porrige manum" tua:n, "ante hominem vita et mors, bonun et inalum, quod placuerit ei dabitur illi". Per quae verba explicatur libertas, etiam prout fuit in prima conditione in ipso Adamo: ergo non possumus dicere, in illo statu fuisse privilegium quasi stabih lege concessum, ut homo non sineretur peccare mortaliter in aliis materiis, quamdiu praeceptum de non comedendo de ligno vetito non transgrederetur: ergo simpliciter potuit tunc homo peccare mortaliter in quacumque materia. Accedit, quod non magis erat necessaria ad perfectionem illius status, vel ilh debita impeccabilitas in una materia, quam in alia. Neque etiam solet Deus nisi forte per valde extraordinarium privilegium confirmare hominem in bono in materia unius virtutis, et non aliarum. Denique de facto constat ante transgressionem illius praecepti positivi peccasse primos homines saltem in mente, contra alia praecepta, et virtutes, ut infra videbimus: neque in hoc est aliqua difficulias.

3. Secundum an per tale aliquod mortale, amitteret statum suum. — Negant Abulensis et Catherinus. — Nonnulla vero superest in altero puncto, scilicet, an per quodcumque mortale peccatum amitteretur ille status quoad internam hominis rectitudinem, et bonam compositionem, quam explicuimus. Aliqui e- nim theologi negarunt, amitti justitiam originalem per alia peccata, etiamsi amitteretur gratia: justitia enim originalis aliam rectitudinem includit. Ita opinatur Abulensis, Gen. 3, q. 6 et 7, et Catherinus ibid. Fundantur primo, quia de facto putant, Evam peccasse per superbiam, vel aliis modis antequam comederet de ligno vetito, et tamen non amisisse originalem justitiam donec comedit: quod probant, quia antequam comedecret, non erubuit, nec sensit defectum originalis justitiae. Quod si instetur inde sequi, Evam non amisisse justitiam, donec Adam comedit, quia antea etiam non erubuit. Respondent concedendo sequelam. Putatque Catherinus, in Opusc., de peccat. Orig., legem Dei fuisse, ut illa justitia in nulla persona etiamsi peccaret, amitteretur, quamdiu Adam tanquam caput totius generis humani non peccaret comedendo de ligno vetito. Quam legem ex illo tantum effectu colligere videtur. Ratione id declarant, quia illa rectitudo justitiae non fiebat per gratiam gratum facientem, quia per se non elevabat hominem ad finem supernaturalem, sed tantum rectum ordinem in naturalibus constituebat : ergo quamvis per quodlibet peccatum amitteretur gratia, non erat necessarium amitti illam rectitudinem, vel justitiam. Probatur consequentia: tum quia rectitudo illa erat veluti quaedam gratia gratis data, quae non tollitur, etiamsi gratia gratum faciens amittatur: tum etiam quia naturalis rectitudo per se non pendet a supernaturali ordine: ergo potest integra manere, licet gratia amittatur: tum denique quia propter solum esum de ligno vetito Deus est mortem comminatus, dicens: In quacumque hora comederis, morte morieris. Gen. 2, ergo propter alia peccata non incurreretur mors: ergo nec justitia amitteretur.

5. Assertio prima contra Abulensem et Catherinum. — Sed omnino dicendum est, non potuisse rectitudinem illam simul esse cum aliquo peccato mortali, ac proinde quamvis in sensu diviso potuerint homines in illo statu peccare moraliter in quacumque materia, non tamen in sensu composito, quia per quodcumque mortale peccatum amitteretur rectitudo illius status. Hoc manifeste supponit D. Thomas ubicumque sentit, justitiam originalem, vel esse idem cum gratia gratum faciente, vel rectitudinem ejus in gratia fuisse fundatam, ut patet ex 1. p., q. 95, a. 1, etq. 100, a.1 et 1, 2, q. 85, a. 2, ad 2. Quod sequuntur Soto, l. de Nat. et grat., c. 5, et alii Thomistae, qui saltem in hoc conveniunt, quia justitia non poterat a gratia separari. Unde cum certum sit, gratiam amitti per omne peccatum mortale. consequenter justitiam etiam amitti necesse fuit. Hoc autem, quod haec ratio supponit, scilicet illam rectitudinem fuisse in gratia fundatam, infra tractabitur, et confirmabitur. Nunc probatur secundo, nam etiamsi daremus, illam rectitudinem potuisse a gratia separari, imo de facto separatam fuisse, ut Bonaventura, Scotus et alii volunt: nihilominus non potuisset esse simul cum peccato mortali, quia omne peccatum mortale est contra rectitudinem rationis, et ideo repugnat cum rectitudine justitie, quae in debito ordine rationis per subjectionem ad Deum ut ultimum finem fundabatur, ita ut inferior ratio esset subjecta superiori, quamdiu superior esset subjecta Deo: ergo ablata subjectione superioris rationis ad Deum per quodlibet peccatum mortale, auferebatur fundamentum, et basis illius rectitudinis, et consequenter tota caderet, ac everteretur. Tertio eo ipso quod homo peccaret mortaliter, fieret reus aeternae mortis, et consequenter constitueretur in statu capaci poenae, ac doloris et mortis, quod repugnat rectitudini illius status.

5. Probatur retorquendo primam probatioem adversariorum in n. 13. — Ultimo possumus argumentari retorquendo argumentum ab effectu, nam Eva statim ac interius peccavit per superbiam, amisit originalem justitiam : ergo signum est, per quodcumque peccatum mortale amittendam fuisse. Consequentia est clara, et antecedens probatur ex Augustino, l 11, Gen. ad hlt., c. 30, dicente, ideo statim fuisse deceptam, quia jam peccaverat: ergo per peccatum facta est capax deceptionis : ergo jam amiserat privilegium rectitudinis justitiae, quae hominem reddebat incapacem deceptionis, ut supra dixi. Neque potest dici, amisisse justitiam quoad hunc effectum, et non quoad alios, quia non est major ratio de uno quam de altero. Unde non mihi placet, quod Cajetanus, d. q. 95, respondet ad argumentum de Eva, scilicet illam peccando amisisse originalem justitiam non totaliter, sed quoad aliquid: indicans amisisse illam quoad alios effectus, quamvis non amiserit quoad subordinationem fomitis a qua proveniebat, ut non erubesceret. Non inquam, hoc mihi placet, quia sine ratione, vel necessitate dictum est, imo est valde probabile, per illa verba Gen. 3. "Fidit igitur mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque deiectabile" indicari aliquam deordina- tionem factam in portione sensitiva. Indicant enim illa verba subreptionem quamdam, et inconstantiam in motu oculorum, et phantasiae, imo et aliquem motum affectionis in appetitu, ratione cujus fructus arboris pulcher, et delectabilis longe aliter, quam antea apparebat. Quod significavit Benedictus Pereira, 1. 5, ubi supra, et latius docet in l. 6 Gen., notans in illis verbis tria vitia, curiositatem, voluptatem, et vanitatem ex Ruperto, 1. 3, de Trin., c.9, et Bernardo, in tr. de Gradib. humil.

6. Eva interius peccans ante esum ligni tolam justitiam amisit. — Non tamen tunc erubuit, vel ex defectu objecti.—Absolute ergo dicendum est, statim ac Eva interius mortaliter peccavit, totum privilegium internae rectitudinis, et integritatis naturae, seu justitiae originalis amisisse. Non erubuisse autem, nec motum libidinis habuisse, antequam et ipsa, et maritus, de ligno vetito comederent, non ex speciali dono, aut privilegio, sed ex defectu objecti provocantis, et ex nimia applicatione, et attentione ad aliquid peragendum. Dico er parte objecti defuisse occasionem erubescentiee, et libidinosi motus, quia imprimis seipsam non videbat dum fructum arboris aspiciebat, sumebat et gustabat, et marito porrigebat, et quamvis maritum necessario videret, quando cum illo loquebatur, fortasse ab illo etiam ut ab objecto non provocabatur, quia Adam nondum donum innocentia perdiderat, et probabile est per illud donum datum esse, non solum ut persona non posset ab aliis provocari, sed etiam, ut nec alios provocaret ad libidinosos motus. Hoc enim privilegium beatissimae Virgini datum esse, alibi cum sanctis Patribus docuimus: ideoque satis credibile est, idem fuisse datum hominibus in statu innocentiae.

7. Vel ex defectu advertentiae. — Deinde quamvis objectum non omnino deesset, nihilominus impyediri potuit ejus excitatio ex magna attentione, et occupatione circa res alias. Nam imprimis toto tempore tentationis serpentis usque ad esum de ligno vetito Eva tota erat cogitabunda circa divinum praeceptum, et comminationem et circa verba, et promissiones serpentis. Et postquam coepit appetitum excellentiae concipere, vehementer intendit ad considerandum fructum arboris, donec illum comedit. Deinde vero nimirum desideravit, virum habere sui facti socium, et ideo sollicita fuit ad quaerendum, et persuadendum maritum, nec illam sollicitudinem remisit, donec effectum consecuta est: ideoque otium non ha- buit, ut ita dicam, erubescendi, aut libidinose concupiscendi ; et ob eamdem fortasse rationem, non animadvertit ad alios effectus peccati, quos jam passa fuerat, quia illud tempus breve fuit, et illi non vacavit, quasi in suos internos actus, et effectus reflecti, vel certe licet illi essent effectus peccati, et privationis justitiae, non poterat illos cognoscere sub ratione effectuum, quia non oportet, ut omnia privilegia illius status prius cognosceret.

8. Ad probationes adversariorum in n. 3.— Et per haec rationibus in contrarium satisfactum est. Quia licet rectitudo illa, seu integritas naturae non esset formaliter per gratiam gratum facientem, nihilominus in illa fundabatur. Et praeterea formaliter repugnabat cum obliquitate peccati mortalis, et ideo non est comparabilis cum aliis gratiis gratis datis. Ad ultimum vero de poena mortis in fine numeri 3, respondetur imprimis, quod licet Deus solum dixerit: /n quacumque die comederis, morte morieris, non excludit reliqua, nec dixit tantum propter hanc causam morte morieris, sed quia illud tantum praeceptum tunc sanciebat, ideo illius poenam explicuit, ut gravitatem transgressionis simul explicaret: de aliis vero tacuit, quia de illis tunc non agebat. Ex paritate autem rationis, et gravitate cujuscumque peccati mortalis intelligi potest idem dicendum esse de reliquis. Deinde vero addo, ibi specialiter Deum fuisse locutum ad Adam, ut erat caput totius naturae, et ita comminatum fuisse illi mortem, non tantum pro sua persona, sed etiam pro tota natura, et in hoc sensu poenam illam fuisse propriam illius delicti comedendi de cibo vetito, nam propter alia peccata posset Adam mortem sibi mereri, non autem toti naturae, sicut de amissione gratiae, et justitiae in sequentibus dicetur.

9. Tertium punctum an etiam amitteret Adam justitiam originalem peccando venialiter tantum.— Arguitur pro parte negante. — Circa alteram partem de peccato veniali eadem duo puncta tractanda sunt, quae mutato ordine expediemus, quia ita utriusque resolutio melius constabit. Primo ergo interrogamus, si primus homo in illo statu permitteretur peccare venialiter absque gravi lapsu (ut sine dubio fieri posset), an per tale peccatum amitteret justitiam originalem, seu donum naturalis rectitudinis. Et ratio dubitandi esse potest,.quia per tale peccatum non amitteretur gratia, alias non esset veniale, quia animam occideret, et de se aeterna gloria privaret: ergo nec amitteretur justitia apud Deum: ergo nec naturalis rectitudo. Probatur haec ultima consequentia, quia rectitudo illa tunc dabatur ratione justitiae originalis: ergo manente principali non amitteretur accessorium; tum etiam, quia donum illud magnum bonum erat: ergo privatio illius gravissima fuisset poena: ergo non est verisimile peccatum veniale, quod leve est, dignum fuisse tanta poena. Tum praeterea, quia, ut dicebat Abulensis, illud donum erat veluti quaedam gratia gratis data, quae per peccatum saltem veniale non amittitur; tum denique quia justitia originalis data est sub illa conditione, "In quacumque die comederis ex eo, morte morieris": ergo licet peccaretur venialiter, non auferretur ille status, quia non impleretur illa conditio. Et hanc partem tenet Scotus, in 2, dist. 21, et latius ibi defendit Herrera, disp. 22.

10. Assertio tertia in ordine et affirmans.— Nihilominus dicendum est, non potuisse statum originalis justitiae integrum permanere, si homo venialiter peccaret. Probatur, quia ipsummet peccatum veniale formaliter est diminutio quaedam illius status: ergo non posset cum ejus integritate consistere. Antecedens probatur, quia rectitudo illius status in hoc consistebat, ut quamdiu homo esset conjunctus Deo, ut ultimo fini, non deficeret circa media, quae ad illum ducunt, sed peccatum veniale est defectus circa media ad verum ultimum finem conducentia, juxta doctrinam D. Thomae, 1, 2, quaest. 88, art. 1, ergo ex se inducit defectum repugnantem illi statui, saltem quoad integritatem ejus. Item pertinebat ad rectum ordinem illius status, ut quamdiu portio animae superior esset Deo subjecta, omnia inferiora ei perfecte essent subdita, teste Augustino, lib. 14, de Civit., c. 26. Sed per veniale peccatum inferior rationis pars deficit a superiori, et illi aliqua ex parte reluctatur: ergo per tale peccatum necessario rectitudo illius status immutaretur. Tertio immunitas ab omni poena ad illius status felicitatem pertinebat, sed haec per veniale peccatum amitteretur, quia per illud fit homo reus alicujus poenae: ergo.

11. Evasio quorumdam. — Respondent aliqui haec argumenta probare, peccatum veniale repugnare statui innocentiae, quia innocentia dicit carentiam omnis culpae, non tamen probare quod repugnet statui justitiae originalis. Verumtamen in peccato duo sunt: culpa et poena, seu poenae reatus, et ratione culpae repugnat veniale peccatum perfectae innocentiae, ratione autem poenae dicimus repugnare statui justitiae, non quoad statum gratiae, sed naturae, seu rectitudinis integritatem. Et hoc modo procedunt argumenta facta, quia quodlibet peccatum veniale invertit justitiae ordinem, et de se subdit hominem alicui poenae, imo secundum rectam rationem est objectum tristitiae et doloris: ergo repugnabat rectitudini illius status.

12. Duo assertionis sensus. — De uno procedit manafeste.— Est tamen circa hanc assertionem considerandum, statum illum non constitisse in aliquo particulari effectu, vel perfectione actuali vel habituali, sed in quadam collectione plurium bonorum constituentium quemdam felicitatis modum et integram rectitudinem illius status. Duobus ergo modis potest intelligi statum illum amittendum, vel diminuendum fuisse si in illo venialiter peccaretur, primo in eo tantum, quod formaliter et intrinsece adversatur peccatum veniale illi rectitudini. Secundo non solum in ea parte, sed etiam in aliis bonis illius status. Sic enim in qualibet perfectione, quae in collectione et convenienti ordine plurium rerum consurgit, duplex modus diminutionis, aut corruptionis fieri potest. Ut patet in sanitate, nam potest amitti quodammodo, vel diminui, si in aliquo humore nimia alteratio fiat, vel si fiat in omnibus, et idem est de pulchritudine et similibus. Ita ergo duplex immutatio in illo statu justitiae, vel integritatis naturae intelligi potest. Rationes igitur factae probant quidem, diminuendum fuisse illum statum per peccatum veniale priori modo, scilicet secundum quid, et auferendo particulam quamdamintegritatis et perfectionis ejus, et in hoc sensu accipienda est assertio posita.

13. De altero non item. — An vero per peccatum veniale amitterentur omnia alia privilegia illius status, affirmare non possumus. Imo de aliquibus certum videtur non fuisse amittenda, de aliis autem res est incerta. Nam si ille status includebat gratiam et habitus per se infusos, certum est, non fuisse excludendos per peccatum veniale, sicut nec nunc excluduntur. Item si includebat omnes habitus virtutum moralium per accidens infusarum, non est verisimile fuisse amittendos per peccatum veniale, quia de se non sunt incompossibiles cum peccato veniali, et ex se non postulat, vel meretur tale peccatum, ut Deus non conservet hujusmodi habitus, quos semel infudit, nam illa conservatio, supposita productione naturaliter depita est, quando forma contraria non inducitur. Unde existimo etiam per grave peccatum non amisisse primum hominem hujusmodi habitus per accidens infusos voluntati, vel appetitui, sicut nec scientias amisit, nam hae sunt perfectiones de se ita naturales, ut in homine lapso, et in peccato existente, et in puris etiam naturalibus esse possint: Deus autem non privat his naturalibus bonis propter peccata secundum communem legem. Praeter haec autem fuerunt in illo statu alia privilegia, ut carentia fomitis, praeservatio ab omni errore, et donum cujusdam immortaltatis et impassibilitatis corporis, ut videbimus. De hujusmodi ergo incertum est, an propter solum veniale peccatum, si fieret, amittenda essent, quia ex vi solius rationis id affirmare non possumus, quia peccatum veniale de se non habet repugnantiam cum illis bonis, nec videtur ex se illorum privationem mereri. Neque etiam constat, hujusmodi legem fuisse a Deo statutam, imo probabilius est, non fuisse: quia ita est ille status iustitutus, ut in eo non esset illa lex necessaria, vel potius ut illius capax non fuerit, ut in ultimo puncto monstrabimus.

14. Ad rationes in n. 9, quatenus proaime dictis obstare possent. — Atque ita est facile rationes in contrarium solvere, nam illae procedunt de amissione totius doni, quoad omnes effectus et privilegia ejus, et sic fatemur, non fuisse amittendum per solum veniale peccatum, quia hoc omnes contirmationes ibi factae sufficienter ostendunt. Nihilominus tamen non probant integritatem et rectitudinem illius status aliqua ex parte non fuisse immutandam, id est, vel tollendam, vel minuendam, veniali peccato intercedente, quia peccatum ipsum veniale et per se, ac formaliter illum rectum ordinem inverteret, ratione suae intrinsecae inordinationis: vel aliquam etiam poenam illi statui repugnantem mereretur. Neque obstat ratio ibi facta, quia si maneret justitia, maneret etiam rectitudo naturalis, quia accessorium sequitur principale: nam contrarium hujus ponitur in ipsa hypothesi, nimirum, quod veniale peccatum committatur manente justitia originali, saltem quoad reliqua. Unde tunc consequenter dicendum esset, justitiam illaesam perfectam rectitudinem et integram contulisse, nihilominus tamen potuisse aliqua ex parte diminui. Atque ita licet potissima pars illius justitiae esset unio cum Deo, nihilominus potuisset ab illa separari aliquod accessorium, seu minus principale, quia est quid posterius, et separabile per humanam libertatem.

15. Dubium insurgens an potuerit Adam peccare venialiter antequam mortaliter. — Videndum ergo superest, utrum absolute fuerit possibile id, quod in illa hypothesi supponitur, vel potius aliquid repugnans in illa hypothe- tica quaestione involvatur: id est, an absolute loquendo homo in dicto statu conditus, antequam peccatum aliquod committeret, posset venialiter peccare. Et in hoc sensu multi theologi aftirmantem partem docuerunt, sed non eodem modo. Nam duplex est peccatum veniale, unum quod ex surreptione vocatur, quia ex imperfecta deliberatione per motum aliquem illam praevenientem committitur, quomodo etiam in materia gravi peccare venialiter conungit, aliud, quia cum perfecta deliberatione fit, et ideo solum in materia levi locum habet.

16. Prima opinio affirmans de utroque genere peccati. — Secunda affirmans de peccato venidli ea defectu materie, et negans de venial ec defectu deliberationis. — Tertia communis negans de utroque peccato.—Prima igitur opinio est, Adam potuisse utroque modo peccare veniahter. Ita tenet Scotus, in 2, d. 21, et sequitur Gabriel ibi, d. 22, q. 1, art. 3, dub. 1, et Major, ac Bassolus, in d. 21. Fundatur praecipue in hoc, quod peccatum veniale non est contra praeceptum, sed contra consilium: potuit autem Adam non violando praecepta, nec deserendo ultimum finem aliqua facere, quae vel non maxime expedirent, vel aliquo modo a fine retardarent, quod ad peccandum venialiter sufficit. Item poterat hoc facere vel plenaria libertate in materia levi, ut dicendo verbum otiosum, vel leve mendacium, aut in materia gravi per surreptionem insurgentem saltem in voluntate, ut, verbi gratia, per motum dubitationis indeliberatum circa materiam fidei. Secunda sententia admittit in illo statu peccatum veniale in materia levi cum plena deliberatione, quia hoc peccatum non supponit aliquem motum praevenientem contra rationem, sed servato recto ordine in motione ex parte objecti et inferiorum potentiarum, ex vi solius libertatis potest committi. Et ideo in priori parte repugnat rectitudini illius status: posterior vero pars ex plena libertate sequitur, quae in illo etiam statu servanda fuit. Ita tenuit Altissiodorensis, lib. 2, sum. tract. 10, cap. 3, q. 4, principali, et Almainius, tract. 3, Moral., cap. 22. Tertia vero opinio utrumque genus peccati negat fuisse possibile in illo statu. Haec est sententia D. Thomae, 1, 2, q. 89, a. 3, ubi est communis omnium scribentium, et Thomistarum in aliis locis, Capreolus et Hispalensis 2, d. 21, Soto, lib. 1, de Natura et Gratia, c. 6, in fine. Eamdem tenuit Albertus 2, d. 21, q. 10. Alensis, 2 part., q. 103, memb. 6, et Bonaventura, in 2, d. 21, art. 3, q. 1, et ibi Durandus, quaest. 4, Richardus, art. 3, q. 1. Marsilius, in 2, q. 14, art. 1, part. 1, Egidius, eadem dist. 21, quaest. 2, art. 3, et Argentina, q. 1, art. 1, et ibi fere omnes. Et hanc sententiam veram censemus, eamque per duas breves assertiones confirmabimus.

17. Quarta assertio in ordine. — Propria assertionis ratio. — E fugium adversariorum. — Dico ergo primo, in Adam nullum potuisse peccatum veniale ex surreptione ante peccatum mortale inveniri. Haec assertio probari potest rationibus omni peccato veniali communibus, quas in sequenti assertione afferemus. Nunc ergo probatur ratione propria, quia omnis surreptio repugnat perfectioni et rectitudini illius status, qualis in praecedenti capite declarata est et probata, et traditur ab Augustino, lib. 14, de Civit., cap. 10 et sequentibus, usque ad 26. Respondent, duplicem esse surreptionem, alteram ex praevia motione sensualitatis, seu concupiscentiae et objectorum sensibilium. Et de hac fatentur repugnasse illi statui. Et Major, in 1 concl., statuit, non potuisse in primum hominem cadere peccatum veniale ex surreptione sensualitatis, et ita exponit Augustinus, quia justitia originalis omnes hos motus cohibebat: alia vero est surreptio in ipsamet voluntate ex praevia et repentina repraesentatione intellectus, quae maxime accidit circa res superiores spirituales, vel quae a materialibus objectis aliquo modo abstrahunt. ut sunt in temporalibus honor et fama, in aeternis vero, quae ad Deum et animam pertinent, et praecipue si supernaturalia sint. Ex hujusmodi ergo surreptione dicunt, potuisse committi peccatum veniale in eo statu, quia justitia originalis hos motus non fraenabat, sed eos tantum, qui in potestate sensitiva insurgunt.

18. Refutatur primo ex Avgustino. — Secundo refutat.r ex dctis capitibus preecedentibus.—Sed hoc imprimis gratis dicitur. Primo quia Augustinus qui statum illum praecipue declaravit, generaliter loquitur, ut patet ex lib. 14, de Civit., cap. 10, ibi. NVec aberat quidquam, quod bona voluntas adipisceretur, nec inerat, quod carnem, animumve hominis feliciter vivenLis offenderet. Notetur ver5bum animumve, nam motus surreptitius inclinans ad malum, et praesertim peccaminosus non poterat animum hominis feliciter viventis non offendere. Adjungit Augustinus: Amor erat imperturbatus in Deum. At certe motus infidelitatis usque ad venialem culpam non poterat amantis animum non turbare. Item infra: Frat devitatio tranquilla peccati, qua manente, nullum omnino aliunde malum, quod contristaret, irruebat. Si nullum omnino, multo minus motus infidelitatis, vel similis, quam reliqui. Secundo, quia caetera omnia, quae capite praecedenti adduximus. non minus de motibus surreptitiis voluntatis, quam de caeteris procedunt, et in universum probant, fuisse integram et perfectam rectitudinem in interioribus potentiis, et in qualibet earum per se spectata, ita ut quando voluntas adhaereret Deo per dilectionem et obedientiam, nihil inordinatum per se pati posset, non solum circa inferiora, sed multo minus circa ipsum Deum, nam haec multo major deordinatio fuisset.

19. Tertio, ex repugnantia ipsius effugii.— Instant adversarii. — Tertio involvitur repugnantia in illis dictis, nam in voluntate animae conjunctae corpori non insurgunt motus surreptitii contra rationem, nisi praecedant similes motus in sensu. Nam ante motum voluntatis necessaria est apprehensio intellectus, quae illum excitet, illa vero apprehensio intellectus naturaliter non potest excitare seipsum: ergo ante motum surreptitium voluntatis, praecedit surreptio, vel in appetitu sensitivo, vel saltem in phantasia: ergo e contrario, si in parte sensitiva non erant motus inordinati, nec in voluntate esse poterant. Sed instant aliqui, quia necessarium fuit in statu innocentiae, ut cositatio intellectus praecederet motum voluntatis, et rursus naturale erat, ut cogitatio intellectus prius esset imperfecta, quam plene deliberata: ergo etiam potuit in voluntate insurgere motus indeliberatus ex vi imperfectae cogitationis, et ita posset in illo esse veniale peccatum.

20. Ad primam partem instantia. — Ad secundam partem. — Sed respondetur idem argumentum fieri posse de motibus surreptitiis circa sensibiles delectationes, quia etiam quando de illis homo cogitat, necesse est, ut aliqua cogitatio intellectus praecedat voluntatem, et ut cogitatio imperfecta deliberationem perfectam antecedat. Negatur ergo prior pars illatiois, nam vel in illo statu ita essent res orlinatae, et Deus cum illis et cum homine ita concurreret, ut vel intellectus ipse nunquam haberet cogitationem aliquam in ordine ad opus, nisi cum plena advertentia, vel deliberatione, vel certe licet talis cogitatio imperfecta esset in intellectu, nihilominus voluntas usque ad plenum judicium non moveretur. Quod certe, et per divinam providentiam et adjutorium facile fieri posset: et naturae ac rationt esset valde consentaneum, supposito alio privilegio, quo in appetitu sensitivo praevenientes motus in ordinati non insurgerent. Quia voluntas non necessitatur, aut vehementer ducitur ad hos motus ex sola cogitatione imperfecta intellectus, nisi simul ab appetitu et importuna imaginatione trahatur. Denique negatur etiam altera pars illationis, nam licet aliquis motus voluntatis excitari posset ante plenam deliberationem, Deo providente et gubernante fieret, ut nunquam esset de objecto turpi, vel rectae rationi contrario. Quia, ut dixi, cogitatio intellectus etiam deliberata a phantasia semper ortum haberet: phantasia autem non posset exctare intellectum ad cognitionem de se malam, alioqui etiam in parte sensitiva non esset rectus ordo suflicienter constitutus, ut supponebatur: non possunt ergo haec duo privilegia, seu partes unius privilegii inter se convenienter, vel consequenter separari.

21. Assertio quinta in ordine.— Qua ratione quidam probent assertionem.—Refelluntur primo a D. Thoma. — Dico secundo. Non potuit Adam in eo statu venialiter peccare ex perfecta deliberatione, nisi prius mortaliter peccando statum amitteret. Aliqui ex auctoribus, qui nobiscum in hac assertione conveniunt, illam probare nituntur ex intrinseca perfectione et dignitate hominis in illo statu. Nam erat in excellenti gradu sanctitatis, et habebat perfectissimas virtutes, et plenam cognitionem et deliberationem, et ideo vel non poterat male eligere in materia levi, vel respectu illius non esset levis; et ideo jam peccaret mortaliter. Sed hoc fundamentum quomodocumque spectetur, conveniens non est, meritoque a divo Thoma rejicitur. Quia imprimis non possumus negare homini in illo statu intrinsecam libertatem ad volendum, seu eligendum in quacumque materia particulari, etiam de se levi, ut est verbum otiosum vel mendacium. Quia nihil erat, quod necessitaret voluntatem hominis, sive quoad exercitium, sive quoad specificationem in tali materia magis, quam in alia. Nec sola sanctitas, aut virtutes habituales in quovis gradu perfectae poterant hanc necessitatem imponere voluntati, quia habitibus utimur, cum volumus, et ex parte intellectus poterat esse inconsideratio, vel alius similis defectus non minus in materia levi, quam in gravi, quantum est ex naturali modo cognitionis humanse, etiam supposita perfecta scientia habitual illius status: ergo impotentia peccandi venialiter dicto modo non potuit oriri ex intrinseca necessitate, vel carentia libertatis.

22. Refelluntur secundo. — Deinde non pos- sumus dicere, materiam illam respectu hominis in illo statu fuisse gravem solum propter excellentiam status, aut virtutum, quia talis circumstantia personae non transfert peccatum veniale in mortale, neque mutat in speciem mahtiae, quae potest esse ex suo genere venialis, cum qua sola peccatum non sit mortale, nisi ad aliam speciem transferatur, ut patet in verbo otioso et mendacio. Imo etiam peccatum ex genere mortale, quod fit veniale ex levitate materiae tantum, si materia ipsa non augeatur, nunquam fit mortale, ex sola dignitate, vel sanctitate personae, nisi alia circumstantia interveniat, quae speciem, seu modum cravitatis mutet, ut tanquam certum suppono ex materia de peccatis.

23. Aliorum quoque ratio improbatur. — Praeterea non est probabile, quod quidam dicunt, peccatum illud in eo statu ex modo peccandi futurum fuisse mortale, quia esset ex contemptu, cum non esset ex passione, vel ignorantia, sed ex mera libertate. Hoc, inquam, gratis, et sine fundamento dicitur, quia sine ignorantia, vel passione potest aliquis hbere operari propter aliquam delectationem, vel commoditatem contra rationem, et sine fine honesto, de quo nunc non considerat, vel non satis advertit, quod totum fieri potest sine contemptu Dei, aut legis, aut alio simili, qui gravis sit. Ergo non est verisimile in illo statu necessarium fuisse ut formalis contemptus Dei vel legis cum peccato ex genere suo, vel ex levitate materiae veniali, semper conjungeretur. Quin potius nec peccando mortaliter, videntur primi homines hunc formalem contemptum habuisse, sed tantum virtute propter rei gravitatem: ergo nec peccando in materia levi, erat necessarius ille formalis contemptus. Unde enim esset talis necessitas, cum nec sit intrinseca actioni, aut voluntati, neque ex Deo esse posset: neque etiam venialis contemptus ibi esset, quia supponitur objectum esse grave. Denique non minus improbabile est, quod Albertus ait, omne peccatum futurum fuisse mortale in illo statu, quia tunc homo nullum haberet incitans ad peccandum in levi materia, et ideo debuisset tale peccatum illi ad mortem imputari. Haec enim illatio nullum fundamentum habet, quia ille modus peccandi ad summum auget libertatem in eo genere peccati, non vero transfert peccatum veniale in mortale, et deinde licet intrinsecum incitans ibi deesset, objectum ipsum sub alqua ratione boni spectatum incitare posset, ut voluntas illud libere amando solum haberet de ordinationem illi objecto proportionatam, quamvis plene liberam, non tamen morte dignam.

24. Fera ratio pro assertione.—Verum ergo fundamentum assertionis ex divina lege in illo statu posita sumendum est. Statuit enim Deus, ut status ille integer, et illaesus permaneret, quamdiu homo a suo ultimo fine non averteretur quia illam voluit esse quasi primam, et essentialem rectitudinem illius status, ratione cujus nullus posset esse defectus in inferioribus potentiis, vel actibus quamdiu duraret: et ideo consequenter fuit necessarium ita Deum homini providere in eo statu, ut nunquam venialiter peccaret, quamdiu ipse peccando mortaliter non se privaret tota illius status felicitate. Haec est ratio D. Thomae, et ad eam revocantur omnes aliae, quae in hoc puncto fieri solent. Probari autem potest fundamentum illud ex Augustino 14, de Civit., cap. 10, cujus verba supra retuli. Verumtamen in cap. 26, addit alia, quae pro hoc puncto videntur expressa, Vivebat, inquit, homo in Paradiso, sicut volebat, quamdiu hoc volebat, quod Deus Jusserat vivebat fruens Deo, ex quo bono erat bonus: vivebat sine ulla egestate. Quod verbum ultimum ponderari potest, nam pejus est peccatum veniale, quam quaelibet egestas, imo ipsummet veniale peccatum magna est miseria. Addit infra: Summa in carne sanitas, in animo tota tranquillitas. Quomodo autem animus sapiens, et justus cum peccato veniali posset esse tranquillus, et si in corpore summa sanitas, cur non magis in anima ? at ubi est peccatum veniale, non est summa animmae sanitas. Et subjungit inferius, Nihil omnino triste, nihil inaniter letum. Est autem inanis laetitia quoddam genus venialis peccati: ergo, sicut hoc ab illo statu Augustinus excludit, ita censet de reliquis, est enim eadem ratio.

25. Ft inductio pro ipsa assertione.—Unde potest fieri quasi inductio quaedam: nam quamdiu homo esset conversus ad Deum, ut ultimum finem, ejusque praeceptum in eo statu servaret, nunquam moreretur, ut capite sequenti videbimus, et Scotus fatetur, etiam per peccatum veniale non fuisse amittendum illud bonum. Deinde nullam molestiam corporis pateretur, nam, ut Augustinus supra ait, neque esuriret, neque sitiret, neque in corpore, vel ex corpore ullas molestias ullis ejus sensibus, quidquam ingereret. item nullum inordinatum motum in animo sentiret, ut jam ostensum est, ergo majori ratione debuit ab omni peccato veniali praeservari, quia est in se majus malum, et secum affert rationem tristitiae, et poenae, ut jam diximus. Responderi autem potest esse differentiam inter hoc peccatum veniale, et caeteros defectus: nam reliqui sunt involuntarii, et non est in hominis morali potestate illos omnes vitare: et ideo conveniens fuit per divinam providentiam hominem in illo statu ab eis praeservari. Venialia autem peccata plene libera facillime poterant ab homine in illo statu vitari, et ideo expedire potuit relinquere hominem in manu consilii sui quoad haec peccata venialia, sicut relictus est quoad mortalia.

26. Refutatur. — Sed hoc discrimen si attente consideretur nullum est. Nam caetera mala licet per se non requirant formalem libertatem, sicut veniale peccatum, nihilominus non vitabantur ab homine in illo statu sine conveniente usu libertatis suae, ut supra cum D. Thoma diximus, et in capite sequenti magis explicatur. Ut autem infallibilis esset talium malorum carentia, seu evitatio, Deus sua providentia ita dirigebat hominis voluntatem, ut semper convenienti modo omnem occasionem talis mali effugeret. Ergo licet peccatum veniale libere vitandum esset, potuit Deus hominem praeservare, ne illud committeret, quamdiu in peccatum mortale non incideret ; ergo supposita institutione illius status, credendum est ita factum esse: tum propter rationem factam, quia magis minueret, et perturbaret ordinem, ac perfectionem illius status peccatum veniale, quam caetera mala. Tum quia alias, durante illo statu, homines possent acquirere habitus vitiosos, et per venialia peccata disponi ad peccandum mortaliter, et multiplicatis hominibus, possent hujusmodi peccata multiplicari per mendacia, fraudes, ambitiones honoris, et potestatis, et similia. Quae omnia non possent non perturbare aliquo modo felicitatem illius status, et perfectionem ejus minuere. Tum denique, quia si homo in illo statu venialiter, peccaret, non posset cum illo ingredi beatitudinem, sed prius oporteret pro illo satisfacere. Respondet Scotus per actum dilectionis potuisse omnino deleri sine alio dolore, vel satisfactione. Sed contra hoc obstat ratio justitiae, ut quantum quisque in malo delectatur, tantum poenae sustineat. Et praeterea ipsemet Dei amor cum conscientie accusatione quasi naturalem dolorem aliquem, et tristitiam de offensa etiam veniali contra Deum commissa excitaret. Est ergo hujusmodi malum, tametsi in suo genere leve, illi statui contrarium.

27. Concluditur et explicatur dicta impotenltia peccandi venialiter unde proveniret. — Ex quibus constat, qualis fuerit impotentia peccandi venialiter in illo statu, nam imprimis censeo, non fuisse ex solis habitibus intrinsecis, neque ex carentia fomitis, nam hcet haec faciliorem multo redderent potentiam vitandi omnia peccata venialia, non tamen auferrent libertatem ad sic peccandum ; tum quia habitibus utimur, cum volumus, tum etiam, quia sine praecedente passione, et cum quadam habituali virtute poterant in illo statu peccare mortaliter: ergo quantum erat ex parte illorum principiorum, multo magis potuissent venialiter peccare, quia et habitus magis inclinant ad vitandum grave malum sibi contrarium, quam leve, et alioqui motus fomitis, neque ad leve, neque ad grave malum inclinarent: ergo illa principia non sufliciunt ad impediendum infallibiliter peccatum veniale. Addenda ergo est divina protectio, quae ita regebat mentem hominis, ut infallibiliter in hujusmodi peccatum non consentiret. Quod duobus modis fieri potuit a Deo. Primo necessitando voluntatem primi hominis saltem quoad specificationem, respectu hujusmodi actuum, seu negando concursum ad hujusmodi actus. Sed hic modus minus perfectus est, minusque moralis, et ideo non videtur asserendus. Alter ergo modus esse potuit per divina auxilia excitantia congrua, data in omni occasione peccandi venialiter, ut voluntas non consentiret. Quod quidem ipsa integra libertate, et infallibiliter faceret, quia illa non esset necessitas simpliciter, sed composita, supponens congruitatem auxilii ex praescientia con litionata boni usus liberi arbitrii cum tali auxilio futuri. Et hic modus praeferendus est, quia est aptior ad meritum, et ad moralem gubernationem humanae voluntatis.

28. Objectio bimembris pro Gcoto contra prosime dicta. — Sed instant aliqui pro Scoti opinione pugnantes, quia hinc sequitur, Adam non obstante originali justitia potu'sse peccare venialiter, ac proinde non fuisse repugnantiam inter peccatum veniale, et justitiam originalem, et ita conceditur Scoto, quidquid ipse intendit. Nam quod Deus potuerit non obstante illa potestate peccandi facere, ut homo illa non uteretur, nemo dubitare potest, et an facturus esset. non constat. Imo, quo gravius est, addit quidam, ex effectibus constare Deum id non fecisse, quia de facto Eva, et Adam venialiter peccarunt, priusquam mortaliter. Eva quidem, loquendo cum serpente, et exponendo se periculo saltem remoto deceptionis, et gravioris lapsus: at vero exponere se tai periculo aliquod peccatum fuit, et nondum erat mortale: ergo saltem veniale, nam tenebatur statim vitare colloquium cum serpente, vel consulere Adamum, ut vel ipse cum serpente disputaret, vel alio modo illam a periculo custodiret. Adam vero priusquam de cibo vetito ederet, peccavit nonreprehendendo Evam, vel nimium amando illam, in quo potuit saltem venialiter peccare. Imo Augustinus 14, de Civit. cap. 11, dicit, Adamum existimasse, veniale futurum fuisse peccatum, si ad conveniendum uxori de cibo comederet.

29. Ad primum membrum. — Ad priorem partem objectionis respondeo, illam procedere ex falsa existimatione, quod justitia originalis sit aliquis particularis habitus, cui non repugnat peccatum veniale, quod nos in superioribus reprobavimus. Imo in sequentibus ostendemus, justitiam originalem non addere aliquem habitum, ultra omnes virtutes per se, et per accidens infusas, et Spiritus sancti dona. Unde sumendo justitiam originalem pro aliquo habitu, vel habituum collectione tantum, conceditur non repugnare peccatum veniale simul esse cum illis, neque in hoc sensu tractatur a nobis quaestio: sed nos loquimur de justitia originali, ut includit omnes perfectiones illius status, prout a Deo de facto institutus est, et sic dicimus includere peculiarem Dei protectionem ad non deficiendum, neque patiendum aliquod malum non solum poenae, seu naturale, sed etiam culpae, et morale, quamdiu rectitudo justitiae ad Deum sine aversione ab ipso conserva:etur. Et ita non admittimus in voluntate primi hominis absolutam impotentiam peccandi venialiter, sed tantum compositam cum dono justitiae, ut illam protectionem divinam includente.

30. Secundum membrum. — Unde ad alteram partem omnino negamus de facto peccasse homines venialiter, priusquam mortaliter. Id enim repugnat fere omnium theologorum opinioni, nam licet aliqui potestatem admittant, de facto non ita loquuntur Nec est fundamentum ad id asseren lum: nam Augustinus 14, de Civit., cap. 13, expresse docet initium omnis peccati in primis hominibus fuisse superbiam, juxta iilud Tobiae 4: "Superiam nunguam in tuo sensu, nec in tuo verbo dominari patiaris, in ipsa enim initium sumpsit omnis perditio". Et Eccles.: "Initium omnis peccati est superbia". Et aperte constat, illam superbiam fuisse peccatum mortale, nam fuit de gravi objecto, et plene deliberata; ergo ex sententia Augustini primum peccatum hominis mortale fuit. Unde quae in contrarium ponderantur nullius sunt momenti. Nam quantum ad Evam, illa certe audiendo serpentem non peccavit, quia actus ille de se indifferens erat, imo in potestate illius non fuit, non audire loquentem, et quamvis potuisset non respondere, nec responsum postea expectare, ad hoc non tenebatur, quia nulla ratio periculi tunc occurrebat: vide inferius libro quarto, capite secundo, in capite vero tertio, ad alteram partem de peccato Adae respondebimus.