Praeambulum

TRACTATUS TERTIDUS. DE ANIMA. PROOEMIUM.

1. Praesentis tractatus introductio, et consecutio ad preecedentem.— Praesentem tractatum tum ad complementum posterioris partis summae Theologicae, in qua versamur: tum etiam ad quamdam reliquae Theologiae, quae de ipso Deo, ut fine ultimo disserit, inchoationem, seu praeparationem, non modo utilem, sed etiam necessariam judicavimus. Etenim post absolutam Dei, ut Unus et Trinus est, cognitionem, in priori parte traditam, ejusdem notitiam, ut auctor et gubernator est rerum omnium, in posteriori parte, quam a tractatione de Ángelis inchoavimus, tradere proposuimus. Et quoniam ejus omnipotentia, sapientia et majestas in invisibili et visibili mundo, hoc est, Angelis, et sex dierum operibus maxime elucet, ideo in duobus proxime praecedentibus tractatibus de illis disputavimus. Quapropter ad consummandum hoc bipartitum opus, quod de Deo in se spectato, et ut effectore creaturarum agit, operae pretium est, ut de homine, qui utrumque mundum summatim continet, quatenus ex corpore et animo constat, omnesque rerum gradus in se complectitur, disseramus. Nam licet in superiori tractatu nonnulla de primi hominis creatione, et statu dixerimus: ibi tamen non tam hominis naturam, facultates et operationes, quam sacram de creatione hominis historiam explicuimus: ideoque optime in hunc locum cadit naturae nostrae accuratior contemplatio. Ita enim fiet, ut nos ipsos clarius, ac penitus cognoscendo, Deum etiam ipsum melius asscquamur: facilius enim, et perfectius ex nobis ipsis, quam ex aliis ejus effectibus ad ipsius intelligentiam provchimur.

2. Nostra anime cognitio accommodatius quam Ángelorum nos ducit ad cognitionem Dei. — Etenim licet angelica natura perfectior, quam humana sit, ac proinde suapte conditione Deum magis referat, ac repraesentet: nihilominus ab homine in hac vita difficilius, et tenuis cognoscitur: nam ipsos etiam Angelos per quamdam cum mente nostra similitudinem, vel analogiam investigamus et attingimus :. ideoque humana mens excellentiam et virtutem suam attentius considerando, et imperfectiones, quas in se conspicit, removendo, ad divinam naturam, ejusque perfectiones contemplandas magis provehitur et assurgit. Quamvis autem homo ex corpore et anima constet, ac proinde utriusque partus cognitio ad totum hominem cognoscendum necessaria videatur, praesertim quia ncec materia sine forma, nec forma sine matcria, teste Aristotele 2 Physicorum, cap. 2, exacte cognosci potest, nihilominus de sola hominis anima tractatum hunc inscribimus, non quia corporis cognitio omnino necligenda sit, sed ut significemus, intentionem nostram in animam ipsam per se, et (ut ita dicam) directe dirigi, de corpore vero illa tantum delibanda esse, quae ad cognitionem animae, et facultatem ejus, quae corpore ad functiones suas, ut organo utuntur, fuerit necessarium, et ob causam similem (ut Augustinus alias dixit, libro de Quanut. Animae, capit. 33). Amputabo lectort lutissimam quamdam, et infimitam expectationem, ne me de omni anima dicturum putet, sed de sola humana, quam solam curare debemus, si nobismetipsis curae sumus. Ita enim nos de anima tantum rationali tractare proponimus ; quia propria hominis excellentia in mente posita est; per illam enim ad imaginem Dei factus est, et felicitas aeternae ac liberarum, moraliumque actionum capax existit. Nihilominus tamen alios animarum gradus non omnino omittemus, quia in una rationali anma caeteri virtute continentur, et ex conjunctione ad intellectualem gradum singularem perfectionem participant, et secundum suas operationes, et effectus, etiamsi in se, vel in corpore insint, vel per illud exerceantur, intellectui ministrant, liberamque voluntatem mirum in modum adjuvant, vel impediunt.

3. Utilitas, et necessitas hujus doctrina pro tractatu de fine hominis, actibusque moralibus. — Ex quo facile intelligi potest alterum, quod in principio posui, nimirum tractatum hunc veluti introductionem quamdam esse ad alteram Theologiae partem, quam, Deo bene juvante, et vitam concedente, post istam complebimus. In illa enim de ultimo fine, ac beatitudine hominis, ac subinde de virtutibus, et vitiis, ac moralibus actibus, quibus vel comparatur beatitudo, vel amittitur, dicturi sumus. Est autem anima horum omnium principium, ac fundamentum, et quamdiu corpori conjuncta est, non solum a sensibus in intelligendo pendet, sed etiam in volendo, et operando ab effectibus appetitus, et a corporalibus motibus, seu passionibus, quae ab illis in corpore excitantur, vehementer ducitur, et quodammodo trahitur. Hanc igitur ob causam necessarium est, eum qui de moribus disceptare voluerit doctrinam de anima perspectam habere, ut Aristoteles tradidit in Ethicis, lib. 1, cap. 13, et lib. 2, cap. 6, etc., lib. 1, Magn. mor., c. 4. Qui etiam lib. illo 1 Ethic., cap. ultimo dixit, quod sicut medicus, qui remedia corpori curando adhibere cupit, ut suo munere recte fungatur, prius in cognitione corporis multam operam ponit ; ita potiori ratione, qui de moribus doctrinam traditurus est, ea quae ad scientiam de anima spectant, habere perspecta curare debet.

4. Differenter philosophus ac Theologus de anima tractant, sicut et de angelis.— Etenim dicet aliquis, quamvis moralis doctrina scientiam animae requirat, non propterea expedire, aut conveniens esse, ut Theologus in ea tradenda, vel addiscenda immoretur, cum ex naturali philosophia supponenda sit. Respondemus negando assumptionem, quia Philosophi etiam morales de humana faculiate, voluntariis actibus, virtutibus ac vitis doctrinam tradunt, et nihilominus sacra Theologia sub altiori ratione, et per divina principia eamdem moralem materiam contemplatur. Ut igitur in ordine suo completa, et integra sit, non tantum naturalem animae cognitionem aliunde sumit, vel supponit, sed etiam ipsammet, sub divino lumine, et principiis revelatis, excellentiorem et pleniorem animae cognitionem investigare, ac tradere necessarium est. Quod potest ex his, quae in superioribus de Angelis diximus, satis apte declarari. Nam licet naturalis Theologia, seu Metaphysica intelligentias speculetur: nihilominus supernaturahs Theologia ex suis divinis principiis pleniorem, ac certiorem doctrinam, de natura et proprietatibus earumdem substantiarum separatarum tradit. Idem ergo in cognitione animae humanae observari debet. Quapropter eamdem fere methodum, quam explicando naturam Angelorum in priori parte illius tractatus, observabimus. Nam posterior pars illius doctrinae, quae est de gratia et gloria culpa et poena Angelorum, in praesenti de Anima consideratione locum non habet; quoniam partes omnes Theologiae, quae post istam sequuntur, in illo munere versantur.

5. Partitio preesentis tractatus. —lgitur praesentem tractatum in sex libros dividimus. Primus animae naturam, seu essentiam, ejusque attributa substantialia declarabit ; quatuor vero subsequentes de facultatibus animae disserent, eritque in ordine Secundus de potentiis animae in communi, et primo de vegetativis ; harum enim doctrinam neque D. Thomae, in sua Summa praeterivit, nec parum theologo deservit ad rimandas appetitus humani passiones. Tertius de potentus sensitivis. Quartus de intellectiva. Quintus de appetitivis facultatibus, quibus loco motiva cohaeret. Sextus de statu animae separatae, illius enim consideratio valde theologica est, multumque naturalem scientiam transcendit ; et in hac scientia commodiorem locum non habet, et per quemdam proportionem ad ea, quae de Angelis diximus; facile poterit in praesenti expediri.