Rubrica 8

¶ De labore oportuno et torpore seu mollitie Rubrica. 8.

SAlomon in prouerb. c. 6 "Uade ad formicam o piger et considera vias eius: et disce sapientiam: que cum non habeat ducem: nec preceptorem nec principem parat estate cibum sibi et congregat in messe quodcomedat. Si impiger fueris veniet vt fons messis tua: et egestas longe fugiet a te."

/ c. 10. "Egestatem operata est tibi manus remissa. Manus autem fortium diuitias parat. Qui congregat in messe: filius est sapientie. Qui autem stertit estate: filius confusionis."

/ 12 ca. "Qui operatur terram suam saturabitur panibus. Qui autem sectatur ocium stultissimus est."

/ 13. c. "Uult et non vult piger: anima autem operantium impinguabitur."

/ 19. c. "Pigredo immittit soporem: et anima dissoluta esuriet."

/ 20. c. "Propter frigus piger arare noluit: mendicabit gero estate et non dabitur ei. Noli diligere somnum ne te egestas opprimat: aperi oculos tuos et saturare panibus."

/ 21. c. "Cogitationes robusti semper inabundantia. Quis aut piger semper in egestate est."

/ 22 c. "Uidisti virum velocem in opere suo: coram regibus stabit: nec erit ante ignobiles."

/ 24. c. "Per agrum hominis pigri transiui et per vineam viri stulti: et ecce totum repleuerant vrtice: operuerant superficiem eius spine: et materia lapidum destructa erat: quod cum vidissem posui in corde meo: et exemplo didici disciplinam."

/ 28. c. "Qui operatur terram suam saturabitur panibus Qui sectatur ocium replebitur egestate."

/ Idem in ecclesiast. c. 5. "Dulcis somnus est operati: siue parum: siue multum comedat. Saturitas autem diuitis non sinit eum dormire."

/ 11. c. "Qui obseruat ventum non seminat: et qui considerat nubes nunquam metet."

¶ Aristotelis ethicorum. lib. 10. et f. c. 5. "Uita operatio quedam est. Unusquisque circa hoc et in his operatur que maxime diligit. Sine operatione non fit delectatio. Coauget operationem propria delectatio. Magis singula indicant et certius exquirunt cum delectatione operantes. Propria delectatio confirmat operationcs:et diuturniores et meliores facit. Corrumpunt operationes proprie tristitie."

/ Idem magnorum moralium: lib. 2. c. 18. "Mollis est qui non sustinet labores"

/ Idem polliticur. li. 7. c. 11. "Plurime ciuitatum bellantes quidem saluantur: postquam autem obtinuerunt principatum pereunt: rubiginem enim contrahunt sicut ferrum: pacem ducentes."

/ Idem hycon l. "Surgere oportet prius dominos seruis: et dormire posterius. Oportet quecumque decet facere: neque nocte: neque die omittere."

¶ Iesus filius sirach. in ecclesiast. c. 10. "Melior est qui operatur et abundat in omnibus: quam qui gloriatur et eget panem."

/ 22. c. "In lapideo luto lapidatus est piger: et omnes loquantur super aspernationem illius."

/ 31. c. "In omnibus operibus tuis esto velox: et omnis infirmitas non occurret tibi."

/ 33. c. "Multam malitiam docuit ociositas."

¶ Phylon: vel phylemon. li. Sapientie. c. 3 "Bonorum laborum gloriosus est fructus."

¶ Salustius in catilinario: "Ubi labore ac iustitia res publica creuit reges magni bello domiti. nationes fere et ingentes populi subacti sunt. Charthago emula romani imperii a stirpe interiit: cuncta maria terreque patebant. Uigilando agendo bene consulendo prospera omnia cedunt. Ubi socordie te atque ignauie dederis: nequaquam deos implores: irati infestique sunt."

/ Idem in iugurtino: "Populus et senatus romanus ante charthaginem deletam placide modesteque inter se rem publicam tractabat: neque glorie neque dominationis certamen inter ciues erat. Metus hostilis in bonis artibus ciuitatem retinebat. Sed vbi illa formido mentibus discessit: scilicet ea quae secundas res amant la sciuia atque superbia incesseres: ita quod in rebus aduersis optauerunt ocium. Postquam adepti sunt asperius acerbiusque sit: namque cepere nobilitas dignitatem populus libertatem in libididinemvertere: sibi quisque ducere rapere trahere."

¶ Catullus. c. 5. "Ocium et reges prius et beata Per odit vrbes."

¶ Uirgilius in georgicis. "Labor omnia vincit Improbus: et duris vrgens in rebus egestas"

¶ Oratius in sermonibus. lib. i. serm. 3. "Neglectis vrenda filix innascitur agris."

¶ Ouidius sine titulo: seu amorum li. 2. c. 8 "Stulte quid est somnus gelide nisi mortis imago. Longa quiescendi tempora fata dabunt."

/ Idem de ponto. lib. i. c. 5. "Cernis et ignauum corrumpunt ocia corpus. Ut capiunt vicium ni moueantur aque. At puto fructus adest iustissima causa laborum. Et fata cum multo fenore reddit ager. Mors nobis tempus habetur in eis."

¶ Quintilianus declama. 2 declama. "Uacat viciis: nostris et ad omne votum fluente fortuna lasciuit ocium."

/ 5 declama. "Et labori oportet incumbere vbi effectus promittitur. Stulta cura est que spem non habet."

¶ Paulus apostolus: epistola. 2 ad thessalonocenses. c. 3. et fi. "Si quis non vult operari nec manducet."

¶ Seneca epistolarum ad lucillum. li. i. c. 7. et fi. "Durius tractandum est corpus ne animo male pareat."

/ Li. 5. c. 2. "Senerosos animos labor nutrit."

/ Li. 7. c. 3. "Nullum laborem recusant manus que ad arma ab aratro transferuntur."

/ Li. 16. c. 2. "Piger sibi ipsi obstat."

/ Idem declama. seu ciuilium causarum. c. 2. "Mollit vim ocium: ferrum situ rubiginem ducit."

/ Idem de naturalibus questionibus. li. 6. et fi. "Tarde magna proueniunt vtique. si labor cessat."

¶ Lucanus li. 4. "Uariam semper dant ocia mentem."

¶ Plinius de naturali hystoria in prohemino: "Uita vigilia est."

¶ Paladius de agricultura. c. 6. "Fecundior est culta exiguitas quam magnitudo neglecta."

¶ Lex dige. ti. pro socio. l. societates. §. i. "Plerumque pauperioris opera supplet quantum ei per comparationem patrimonii deest."

¶ Uegetius de re militari. li. 2. ti. 14. "Quis credat militem bellicosum cuius dissimulatione situ ac rubigine arma fedantur."

¶ Ualerius maximus. lib. 2. ti. de institutis antiquis: "Marsilia. ciuitas omnibus qui per aliquam religionis simulationem alimenta inertie querunt clausas portas habet: mendacem et fucosam superstitionem sum mouendam esse existimans."

/ Li. 7. t. "sapienter dicta aut facta: Apius: claudius crebro solitus erat dicere: negocium populo romano melius quam ocium committi. Non quod ignoraret quam iocundus tranquillitatis status esset: sed quod animaduerteret prepotentia imperia agitatione rerum ad virtutem capescendam excitari. nimia quiete in desidia dissolui."

¶ Auctor l. de for. honeste vite. c. 2. "Prudens nuniquam ocio marcet animum aliquando remissum habet: nunquam solutum."

¶ Fulgentius nutologiarum: li. 3. fabula. 2. "Semper delicata consuetudo laborioso fert preiudicium operi."

¶ Cato capitulo. 2. "Nam diuturna quies viciis alimenta ministrat."

/ Capitulo. 4 "Segnitiem fugito que vite ignauia fertur. Nam cum animus languet consumit inertia corpus."

¶ Cassiodorus epistolarum libro primo. c. 23. "Laborem quippe non refugit qui virtutis gloriam concupiscit."

/ 38. c. "Natura siquidem humana sicut duris laboribus instruitur: ita per ocia torpentia fatuatur."

/ Libro. 11. c. 32. "Diutius labor sibi vendicat quod inexperta vix potest inuenire nobilitas."

/ 38. c. "Labores reddunt homines semper instructos."

¶ Gregorius in pastorali. c. 40. "Plerunque piger dum necessaria agere negligit: quedam sibi difficilia opponit: quedam vero incante formidat: et dum quasi inuenit quod vel iuste metuat ostendit quod in ocio quasi non iniuste torpescat."

¶ Isydorus in sinonymis: soliloquiorum: libro. 2 c. 41. "Per torporem vires et ingenium defluit."

¶ Auctor l. qui dicitur pamphylus. c. tertio "Labor improbus omnia vincit."

/ Capitulo. 13 "Prouidet et tribuit deus et labor omnia nobis. Proficit absque deo nullus in orbe labor."

/ Capitulo 39. "Improbus interdum dubios labor expedit actus. Magnaque tollit iners commoda segnities."

¶ Auctor l. qui dicitur facetus. c. 2. "Ocia nullus amet: non sint coniuncta labori. Nam nimia requie mortificatur homo."

¶ Auctor rudium doctrine: libro primo: "Absque labore graui vix munera magna dabuntur. Gratus et est plenus vtilitate labor."

¶ Gualterius de castellione. li. 10. et finali: "Uincit. Cuncta labor."

¶ Mattheus vindocinensis de hystoria tobie: capitulo 36. "Ex requie surgit pestis seuissima luxus. Armiger: et fame prodigus hostis amor Labora. Languescit vicium nil age morbus adest."

¶ Henricus samariensis l. partis. 2. "Non sine sudore probitatis scanditur arbor."

¶ Iacobus beneuentanus. c. 16. "Nam labor assiduus premia digna gerit."

/ Capitulo. 17. "Fomentum viciis dat diuturna quies. Num quam habens homo poterit sibi multa parare: Solicitus vero multa parare solet. Tempore quoque miser desidiosus erit."

¶ Belinus in speculo vite. partis. 1. et. 2. "Qui fieri dominus vult primo fuiat: et qui vult requiem noscat quid petit ipse labor."

¶ Prouerbia vulgaria. "Chi se ahia divio lahia. Deo da le noxe: mel no le rumpe. Chi tropo mesura poco lauora. Homo lento no troua tempo. Mal lauora chi no regona."