Rubrica 1

QUarte partis primus liber tractat de temperantia et intemperantia et pertinentibus ad eam sub his titulis.

¶ De temperantia et modestia modo atque nimietate. Rubrica. i SAlomon in prouerbiis. c. 30. et antepenul. "Qui fortiter premit vbera ad eliciendum lac exprimit butyrum: et qui vehementer emungit elicit sanguinem. Ad hoc et caetera. Terentius infra."

/ Idem in ecclesiast. c. 7. "Noli esse iustus multum: neque plus sapiens quam necesse est."

¶ Cronica de nugis philosophorum. c. 8 scilicet de periandro: "Periander comithius vnus de. vii. sapiententibus ait: Modestus esto."

¶ Aristotelis ethicorum: li. 2. c. 2. "Corrumpitur temperantia et sortitudo a superabundantia et defectu: a medietate autem saluatur. Ex recedere a voluptatibus efficimur temperati: et affecti maxime possumus recedere ab ipsis. Qui recedit a corporalibus voluptatibus: et hoc ipso gaudet temperatus est: qui autem tristatur intemperatus."

/ Lib. 3. c. 9. "Medietas est circa delectationes temperantia."

/ Idem magnorum moralium: li. i. c. 39. "Temperantia est circa delectationes et tristitias in tactu et gustum factas."

/ Lib. 2. c. 7. "In exterioribus bonis que circa corpus sunt superabundantia facta peiores facit: puta diuitie multe facte despectores et fasti diosos facit. similiter autem et in aliis bonis. principatu honore: pulchritudine: magnitudine: honor magnus factus peiores facit."

/ 24. c. "Est temperatus qui non habet desideria praua."

/ Idem rethoricorum: li. i. c. 10. "Quodcunque fuerit maius quam oportet malum est."

/ 13. c. "Temperantia est virtus propter quam ad delectationes corporis ita se habent singuli vt lex precipit: in continentia autem contrarium."

/ Li. 2 c. 16. "Sunt iuuenes quidem viriles et intemperati: senes autem temperati et formidolosi."

/ Idem politicorum: li. i. c. 8. et fi. "Intemperatus existens et formidolosus nihil faciet eorum qua oportet."

/ Li. 4 c. 9. "Bene fortuitorum est possessio que media omnium. facillima enim rationi obedire super pulchrum: aut super forte: aut super ingenuum: aut super diues: aut contraria his super egenum: aut super debile: aut valde vile difficile est rationem sequi."

/ Lib. 7. c. i. "Bonorum que circa animam vnumquodque quanto quidem vtique excedit: tanto vtile est. Iustus nullus neque temperatus a fortuna: neque propter fortunam est."

/ Idem topicorum: libro 3. "Superabundantia spernendorum videtur esse: similiter autem et egestas."

¶ Terentius in andria. c. 2. "Id arbitror apprime in vita esse vtile vt nequid nimis."

/ In heautontumerumenon. c. 16. "Ius summum sepe summa malitia est."

¶ Uirgilius enid. li. 10 circa med. "Nescia mens hominum fatis sortisque future. Et seruare modum rebus sublata secundis."

¶ Oratius in epistolis: lib. i. e. 6. "Insani sapiens nomen feret equus iniqui. Ultra quam satis est virtutem si petat ipsam."

/ Idem in sermonibus: li. i. sermo. i. "Est modus in rebus: sunt certi denique fines. Quos vltra citraque nequit consternere rectum."

¶ Tullius retho. artis vereris: li. 2. c. 9. "Temperantia est rationis in libidinem atque in alios non rectos impetus animi firma et moderata dominatio. Temperantie partes sunt continentia clementia modestia. Modestia est per quam pudor honestus puram et stabilem comparat auctoritatem."

/ Idem retho. artis noue li. 3. c. 2. "Modestia est in animo continens moderatio cupiditatum."

/ Idem de officiis: li. i c. 79. "Modestia est scientia rerum que aguntur aut dicuntur loco suo collocandarum."

/ Idem in oratione pro rege deiotaro: "Fru galitatem. i. modestiam temperantiam virtutem maximam iudico."

¶ Paulus apostolus epistola ad roma. c. 12. "Non plus sapere quam oportet sapere: sed sapere ad sobrietatem."

¶ Seneca tragediarum in hercule furente. c. 3. "Arma non seruant modum. Nec temperari facile nec reprimi potest Stricti ensis ira."

/ Introa. c. 4. "Moderata durant."

/ Idem epistolarum ad lucillum: li. 4. e. i. "Omnis virtus est in modo. Modus certa mensura est."

/ Li. 11. e. 3. et fi. "Nunquam pernitiosa seruant modum."

/ Li. 14. e. 2. "Nunquam immoderata durant: nisi illa moderatrix ratio compescuit."

/ Idem de benesiciis: li. 2. "Eque peccat qui excedit quam qui deficit."

/ Idem de tranquillitate animi. "Uiciosum est vbique quod nimium est."

¶ Statius thebe. libro 10. "Secundis Pone modum."

¶ Plinius de naturali: hysto. li. 11. c. 43. et fina. "Pernitiosissimum est in omni vita quod nimium est."

¶ Iuuenalis: li. 2. saty. i. "Imponet finem sapinens in rebus honestis."

¶ Lex dige. titu. ad leg. iul. de adulteriis. l. si adulterium cum incestu. §. imperatores: "Difficillimum est iustum dolorem temperare."

/ Lex auten. "vt determinatus sit numerus clericorum circa princpium:Pene nihil immensum bonum est."

¶ Marcialis cocus l. vndique suscepto. c. 2. "Uirtus absque modo nomen habet vicii."

¶ Ualerius maximus: li. 4. ti. de moderatione: "Theopompus rex spartanorum cum primus instituisset vt ephori lacedemonie crearentur: ita futuri regie potestati oppositi quemadmodum rome consulari imperio tribuni plebis sunt obiecti: atque illi vxor dixisset id egisse illum vt filiis minorem potestatem relinqueret relinquam inquit: sed diuturniorem. optime quidem: ea enim demum tuta est potentia que viribus suis modum imponit. Igitur theopompus regum legitimis vinculis constringendo quo longius a licentia retraxit hoc ad beniuolentiam ciuium propius admouit. Nihil est tam preclaru: aut tam magnificum: quod non moderatione temperari desideret."

¶ Auctor l. de for. hone. vite. c. 2. "Non tibi dabis impetus liberos: sed circunspiciesquo eundum sit vel quousque."

/ 4. c. "Continentiam si diligis circuncide superflua et in artum desideria tua constringe. Nec extollas quemquam nec deicias."

¶ Ambrosius de officiis: libro. i. c. 23. "Temperantia modum ordinemque seruat omnium que vel agenda vel dicenda arbitramur."

¶ Cato capitulo 3 "Quod nimium est fugito."

¶ Cassiodorus epistolarum: li. i. e. 4. "Uoluntas recta in grauibus passionibus non est."

/ 10. e. "Assidue dimicantibus difficile est morum custodire mensuram."

/ 18. "Modus vbique laudandus est."

/ Libro. 2 e. 26 "Cum temperantia diligitur: velociter profutura succedunt."

/ 41. e. et fina. "Is vincit assidue qui nouit omnia temperare."

/ Li. 3 e. i. "Moderatio prouida est que gentes seruat furor autem instantiam plerunque precipitat."

/ 11. e. "Modesta dilige."

/ Lib. 4. e. 4. "Modus raro letis rebus imponitur: qui magis in tristibus inuenitur."

/ Li. 9. e. 15. "Omnia decet sub ratione moderari: nec possunt dici iuxta que nimia sunt."

/ 25. e. et fi. "Indubitata gloria morum est custodisse mensuram."

/ Li. 10. e. 3. "Nimium non placet: etiam quod bonum putatur."

/ 11. e. "De modestia laus sumitur: de elatione odium concitatur."

/ Idem de anima. c. 7. "Contra delectationes illicitas et voluntates feruidas moderatrix nobis temperantia suffragatur."

¶ Isydorus solliloquiorum: li. 2. c. 46 "Etiam in bonis immoderatus esse non debes. Omnia in suo modo perfecta sunt. Bona immoderato vsu noxia efficiuntur. Nimietas omnis in vicio deputatur."

/ 49. c. "Omne quod nimis est vicium est."

¶ Auctor l. qui dicitur facetus. c. 5. "Sed tamen in contractis placidus modus est adhibendus. Nam sine mensura nil valet esse bonum."

¶ Auctor rudium doctrine: li. 2. "Et modus in rebus res facit esse bonas."

¶ Heinricus samariensis: lib. 2. "Preualet in cunctis discreta modestia rebus.Qua sine virtutum grande peribit opus."

¶ Iacobus beneuentanus. c. 22 "Nam decet omnes Actibus in cunctis semper habere modum"

¶ Gaufridus in poetria. c 31. "In omnibus vna Est virtus seruare modum."

¶ Ricardus iudex venusinus: li. de pertractatione nuptis. c. 33. "Quas agimus cunctis modus est in rebus habendus. Iusque rectumque perit deficiente modo."

¶ Montenarius in luna cleri. c. 92. "Qui nimis emungit fundit pro lacte cruorem."

¶ Prouerb. metri c. extraord l. vag. "Omne quod est nimium vertitur in vicium. Semper ad omne quod est mensuram ponere prodest."

¶ Prouerb. vulg. "Mesura dura. Ogno tropo nose. Chi a mesura per amiga la el traze dogna briga. Chi tutto vole tutto perde Chi tropo abrama pocho strenze Chi tropo parla spesso pecca Chi piu monta che non de: piu tosto caze che no cre. Chi ha troppo peuere en polenta en mete. Chi. troppo mesura pocho lauora. Omne soperchio rompe couerchio."