Capitulum 3

§. 3. Responsio ad argumenta in contrarium.

NUnc ad ea argumenta respondendum, quibus ostendi videtur Deum ex rebus creatis saltem demonstrative cognosci non posse.

Primum tale est: Ea quae sunt fidei non demonstrantur. Nam demonstratio facit scire, id est, certo & evidenter cognoscere; fides autem secundum Apost. Hebr. 11. est rerum non apparentium, quemadmodum & plenius docetur ad dist. 24. l. 3. Atque fidei est, Deum esse, juxta illud Symboli: Credo in Deum, & illud Apostoli ubi supra, Credere oportet de Deo quia est. Ad hoc argumentum respondet Sanctus Thomas 1. quaestion. 2. art. 2. quod Deum. esse, & alia ejusmodi quae per rationem naturalem nota possunt esse de Deo, ut dicitur, Rom. 1. non sunt articuli fidei, sed praeambula ad articulos. Sic enim, inquit, fi des praesupponit cognitionem naturalem, sicut gratia naturam, & ut perfectio perfectibile: nihil tamen prohibet illud quod secundum se demonstrabile est, & scibile, ab aliquo accipi ut credibile, qui demonstrationem non capit. Sed huic responsioni videtur obstare, quod fides hujus articuli, Deus est, non tantum exigatur ab iis qui rationum naturalium sunt incapaces, sed ab omnibus Christianis & ad baptismum venientibus, quantumcunque doctis & ingeniosis, id quod satis & ex simbolo & sententia Apostoli allegata, imo & ex consuetudine Ecclesiae eam fidem exigentis, videtur probari. Quod etiam sic ostenditur, si enim fides illius articuli tantum exigeretur ab iis qui demonstrationem non capiunt, eo quod alii hoc idem tenerent per demonstrationem, cum fides sit notitia certior scientia demonstrativa, sequeretur homines indoctos & hebetes habere certiorem cognitionem hujus propositionis, Deus est, utpote per fidem, quam alios doctos atque subtiles, & in rerum divinarum contemplatione multum versatos, utpote habentes tantum demonstrativam de Deo scientiam, quod est absurdum. Sequeretur etiam eum qui fidem haberet dictae propositionis, si postea ejusdem demonstrationem acciperet, fidem ejus quam prius habebat amittere, atque ita propter demonstrationem supervenientem certiorem notitiam cum minus certa commutare, quod non minus est absurdum. Quocirca respondendum videtur secundum ea quae diximus ad distinct. 24. libri tertii, & quae eodem loco tradit Sanct. Bonaventura articulo secundo, quaestion. 1. 2. & 3. & super 4. distinction. 21. quaestione ultima, quod quamvis in plena ratione fidei includatur obscuritas, sive inevidentia rei cognitae, quantum videlicet ad modum cognoscendi attinet; quatenus tamen in fide tantum consideratur certitudo cognitionis accepta ex revelatione divina, sic consistere poterit fides cum demonstratione; nec id mirum cum simul consistant in eodem scientia & opinio ejusdem, id est, altera ex necessariis, altera ex probabilibus accepta notitia; quemadmodum dicta quaestione secunda recte docet Sanctus Bonaventura. Proinde non videtur negandum quin hujus propositionis, Deus est, possit m eodem esse scientia & fides, nec quidem obstante eo quod fides sit non apparentium; quia quamvis scientia sit certa & evidens cognitio, non tamen adaequat certitud: nem fidei, neque evidentiam visionis ad quam fid s ducit. Unde habita scientia alicujus articuli, non cessat officium ac ratio fidei, nec quoad certitudinem qua superat scientiam, nec omnino quoad inevidentiam, quam non ita abstulit scientia ut coaequaverit visioni, quae erit in patria.

Secundum argumentum, Omnis demonstratio est ex necessariis, atqui nihil est absolute necessarium praeter Deum, ergo non poterit ex effectis demonstrari Deum esse. Respondetur demonstrationem omnem hactenus esse ex necessariis, quia debet esse necessaria connexio medii cum extremis. Nam & alioqui ex effectu contingenti causam item contingentem & contra, dum tamen neccssaria sit connexio, demonstrative colligimus.

Tertium, ex effectu non demonstratur causa, nisi causa sit effectui proportionata, nullus autem effectus est, nec esse potest Deo proportionatus. Respondetur ex quocunque effectu posse demonstrari quod causa sit, licet non ex quocunque possit haberi perfecta cognitio causae. Neque enim ullus est effectus, per quem Deus perfecte cognosci possit secundum suam essentiam.

Quartum, Athanasius libro de Spiritu Sancto: Deitas, inquit, non demonstratione rationum tra ditur, sed fide & pia cogitatione cum religione Respondetur Athanasium loqui de deitate quoad mysterium Trinitatis, de quo infra dicetur.

Postremo objicit quidam contemplationem creaturarum esse semperque fuisse viam ad errores & superstitiones, dum earum pulchritudine delectati homines in iis divinum aliquid inesse putaverunt. Unde Sap. 14. testatur Scriptura creaturas Dei in odium factas esse & in tentationem animabus hominum, & in muscipulam pedibus insipientium. Quare cum non sit idem causa contrariorum fieri non posse ut ex iisdem creaturis in unius veri Dei cognitionem veniatur. Respondetur sententiam Sapientis de hac re clarissimam esse ca. 13. ut supra satis ostensum est, eodemque accedit quod saepe in Scripturis creaturae invitantur ad laudandum Deum nominatim Psal. 148. & in cantico trium puerorum, non ob aliud, quam quia quantum in illis est, sufficiens argumentum praebent homini ad cognoscendum & laudandum Deum. Quod ergo dicit Sapiens creaturas in odium & tentationem & muscipulam factas, &c. non finem significat propter quem factae sint & institutae, vel ad quem per se ducant; s.d eventum qui consequitur ex hominum coecitate & malitia. Non enim ait generaliter hominum sed addit insipientium, homines enim, factura Dei per insipientiam abutentes, divinitatem iis attribuerunt. Itaque contemplatio creaturarum non est ad errorem via, nisi per accidens, nimirum ex vitio hominis coeci ac depravati, rebusque visibilibus addicti & ad invisibilia assurgere non volentis: per se autem via est regia ad cognitionem creatoris, quia naturaliter effectus manifestat causam, & opus monstrat opificem. Quamquam lapiens non de quibuscumque loquitur creaturis, sed de iis quae in imagines quas¬ dam artificum opera efformatae, stultorum animos ad sui venerationem & cultum allexerunt.