Capitulum 21

§. 21. Artes Magicas esse prorsus illicitas.

VOcabulum artis magicae omnem eam notitiam Vseu observationem complectitur, qua aliquid ab homine fit cum exspectatione alicujus effectus a daemone per pactionem quocumque modo, sive expresse, sive tacite cum eo initam. Patet autem latissime. Nam imprimis huc pertinet totum genus superstitionis divinatricis, sub qua plurimae species continentur pro varietate rerum corporearum, circa quas aut in quibus haec superstitio exercetur, & a quibus ipsae species nomina fere sortitae sunt, ut pyromantia, aeromantia, hydromantia, geomantia, necromantia, chiromancia, scyomantia. Item augurium, omen, aruspicium, pythonia, responsum ex tripode, ex specu, ex idolo, divinatio per somnium, per speculum, per fumum, per pelvim, per securim, per dolabram, per cribrum, per sortes, per constellationes, per sternutationes, per characteres, per vocabula peregrina, per inspectionem scripturae sacrae, & per ipsum evangelium, per temporis, diei, horae observationem, & per alia innumera quae ab hominibus superstitiosis ex pacto diabolico ad divinandum futura aut alioqui occulta adhiberi solent aut possunt. De quibus vide sanctum Thomam 2. 2. quaestione 95. per totum. Deinde pertinent huc artes seu observationes omnes quibus interveniente pacto daemonum aut scientia quaeritur, aut corporum immutationes procurantur, vel exspectantur, ut ars notoria de qua S. Thomas ibidem qu. 96. art. 1. & artes maleficiandi, per quas scilicet nocumenta inferuntur. Denique huc revocantur ligaturae, quas vocant, certo modo aut figura aut ex materia certigeneris factae, nec non alia infinita observationum genera, quae a superstitiosis adhibentur ad morbos pellendos, ad avertenda infortunia, & alios hujusmodi effectus, de quibus idem S. Thomas ibidem art. 2.

Universum autem hoc genus artium & observationum ideo prorsus illicitum est, quia pactum aliquod aut societatem continet cum daemone.

Est autem societas cum daemone duplex. Altera manifesta, quam vocant explicitam, qua nimirum quis expresse daemonem consulit per se vel per alium, aut ei quocumque alio modo aperta societate conjungitur. Altera occulta seu tacita, quam implicitam vocant, quae contrahitur, quoties nihil quidem expresse cum daemone agitur; sed tamen aliquid fit cum exspectatione alicujus effectus, qui non debet a Deo vel natura rationabiliter exspectari. Cujusmodi plurima partim a daemonibus sacramentorum Christi aemulis instituta & hominibus tradita, partim ab ipsis hominibus qui vel scientes vel nescientes diabolicae nequitiae serviunt, excogitata sunt. De quibus videre est Augustinum libro vicesimoprimo de civitate capite sexto, & libro secundo de doctrina Christiana capite vicesimo & quatuor seqq.

Quod si dubitet quis, an effectus possit rationabiliter a Deo vel natura exspectari an non, stante ea dubitatione non licet illud facere aut exercere, per quod effectus exspectatur, quia nemini facere licet id de quo dubitat, sitne peccatum. Quod si

vero existimet rem valere naturaliter, etiamsi forte non valeat, modo rationabiliter ad sic existimandum moveatur, ut interdum contingit medicis attribuentibus herbae virtutem quae ei non competit, atque ea sic utentibus, is alienus est a vitio superstitionis.

Porro utraque cum daemone societas, tam occulta quam manifesta, prohibetur lege divina, Deuteronom. 18. his verbis: Non invematur in te qui ariolos sciscitetur, & observet somnia atque auguria, nec sit maleficus, nec incantator, neque qui pythones consulat, nec divinos, & quarat a mortuis veritatem. Omnia enim haec abominatur Dominus, & quae sequuntur. Eadem prohibitio est Lev. 19. Non declinetis, inquit, ad magos, nec ab ariolis aliquid sciscitemim, ut polluamini per eos

Sunt & aliae scripturae quibus hujus peccati gravitas indicatur, ut Exodi vicesimosecundo. M aleficos non patieris vivere, I. Reg. 15. Quasi peccatum ariolandi est, repugnare, 1. Paral. 10. Mortuus est Saul propter iniquitates suas, & inter alia, quod pythonissam consuluerit nec spera verit in Domino, & 4. Regum I. graviter reprehenditur ac morte punitur rex Ochozias, quod de morbi eventu consuluisset Bcelzebub Deum Accaron. Tale etiam erat consilium Achab quando dicebat: Dii regum Syriae auxiliantur eis, quos ego placabo hostiis & aderunt mihi. 2. Paralip. 28. Alia scripturae loca sunt Isa. 8. & 47. Gal. 5. & Apoc. 21. Denique generaliter dictum est ab apost. 1. Corinth. 10. Nolo vos socios fieri daemonum, & 2. Cor. 6. Quae societas luci ad tenebras? aut quae conventio Christi ad Belial? Notandum autem quod haec scripturae testimonia non solum probant lege divina, verum etiam naturali totum hoc genus diabolicae societatis prohibitum esse, & proinde non pertinere hanc prohibitionem ad leges mere positivas. Est enim communis haec lex utrique testamento, ut ex scripturis allatis patet, sicut universus decalogus; idque etiam ex eo clare docetur, quod Moyses in memorato Deut. loco testatur Chananaeos populos qui legem Dei positivam nullam acceperant, propter istiusmodi scelera (sic enim scriptura loquitur) delendos esse. Quare indubie tenendum est secundum scripturas sacras omnem cum daemone societatem tam implicitam, quam expressam, etiamsi sit in re minima & proximis innoxia vel etiam ut ili, & prohibitam atque illicitam esse; neque id modo lege divina aut ecclesiastica, verum prorsus ipsa lege naturae. Cujus etiam rei argumentum, quod apud paganos quoque artes magicae semper ut illicitae atque infames habitae fuerunt, ut patet ex legibus Romanis, & tam Romanorum quam externorum historiis. Propter quod & Romani inventos libros Numae Pompilii, qui de superstitionibus & secretis daemonum pactis tradebant, publico senatus decreto jusserunt comburi, quos nec ipse Numa fuerat ausus publicare, sed in suo sepulchro recondi fecerat, ut refert Augustinus lib. 3. de civitate cap. 9. & lib. 7. Quod certum & indubitatum est naturalis dictaminis argumentum.

Sed quaeritur, quae sit hujus naturalis prohibitionis ratio. Plerique hanc rationem reddunt, quia daemonum intentio semper mala est & ad fallendum spectat, ideóque ne fallamur & pertrahamur ad peccatum, omnis eorum societas, inquiunt, vitanda nobis est, nec ullum ab iis beneficium exspectandum, quia beneficia daemonum, ut ait Leo serm19. de passione Domini, omnibus sunt nocentiora vulneribus. Verum haec ratio non videtur sufficiens. Cum enim diabolus neminem ad peccatum inducere possit nisi volentem, nihil per hanc rationem videretur obstare, quo minus quis exempli gratia, fame pressus, panem a diabolo peteret, vel oblatum acciperet. Nam licet diabolus non sit daturus, nisi A cum ca intentione ut in anima gravius noceat, poterit tamen homo constantia bonae voluntatis frustrare intentionem diaboli, sicut non est illicitum accipere panem ab homine etiam pessimo atque incorrigibili, & de quo nobis constet, quod intentione spiritualiter nocendi panem porrigat, dummodo ejus malitiae nullo modo consentiatur.

Alii rationem hanc adferunt, quia cum constet, perfectam cum daemone societatem per se illicitam esse (non enim licitum esse potest omnia eadem velle & nolle cum daemonibus, quod ad perfectam societatem, id est, amicitiam pertinet) consequens esse volunt etiam imperfectam cum eo societatem per se illicitam esse. Sequelam probant; quia in moralibus ejusdem sunt rationis inchoatio, progressus & consummatio operis, ut in peccatis libidinis, odii fraterni & similibus declarari potest. Quare cum imperfecta cum diabolo societas, qualis est dum exiguum aliquod subsidium ab eo petitur, sit inchoatio quaedam perfectae societatis cum eo contrahendae, similiter erit per se mala & illicita. Quod autem sit inchoatio perfectae societatis probant, quia per eam fit ut homo saltem imperfecte daemonem amare incipiat, tanquam benefactorem. Amor autem socialis imperfectus natus est perducere tandem ad amicitiam perfectam.

Quibus si objicias imperfectam societatem recte contrahi cum Turcis aliisque infidelibus aut malis hominibus, quibus tamen perfecta societate junginon debemus; respondent non esse simile, eo quod si converti possint ad veram pietatem, atque ita perfecta amicitia tandem nobiscum copulari, quale aliquid de daemonibus sperare non licet, cum quibus proinde non aliter nobis perfecta societas constare poterit, nisi nos eis ad omnem suggestionem consentiamus. Cum enim daemones jam sint a sua malitia immutabiles, non poterit eis homo perfecta societate jungi, nisi mutatione sui ad ipsorum perversam & incorrigibilem voluntatem. Sed neque haec ratio satis solida videtur. Nam etsi sciremus, hominem aliquem nobiscum degentem reprobum esse, adeo ut perversa ejus voluntas nunquam, ne ad horam quidem, esset mutanda in melius, modo non esset declaratus hostis Dei, liceret nobis & impendere ei temporale beneficium, & vicissim ab eo accipere, quae esset societas quaedam imperfecta, nec tamen ob id dici posset inchoatio perfecta societatis, quia perfecta societas quae vocatur amicitia, versatur circa multo plura volita, quam societas imperfecta. Neque consequens est, si quis sit alicui socius in quibusdam, eundem illi socium esse inchoative in aliis quae sunt prorsus diversi generis.

Aliam rationem innuit Joannes Gerson in trilogio astrologiae theologizatae propositione decimaoctava. Non est licitum, inquit, participare cum angelis malis tanquam excommunicatis a Deo & ecclesia tota. Sed nec haec ratio sufficit, nisi urgeatur quidam specialis modus excommunicationis daemonibus proprius. Nam constat multis casibus nos cum excommunicatis posse communicare.

Rectius igitur videtur hujus doctrinae ratio petenda ex eo quia diabolus est inimicus & hostis Dei, non quomodocumque, sed talis qui Deiatque universalis Domini nostri honorem & gloriam ex professo & irreconciliabiliter oppugnet, eamque rapere & ad se transferre studeat, omnemque suum conatum in hunc finem convertat, multo magis quam fit inter homines, dum unus alium capitali persequens odio simul ipsum & omnes ei adhaerentes omni studio perdere funditusque delere conatur. Sicut ergo lex naturae dictat nullam subditis habendam esse locietatem cum connumeratis hostibus regis, maxime si omnia faciant in odium & perniciem regis, sic & nobis qui lumus ex parte Dei, prohibet eadem naturae lex omnem etiam minimam cum diabolo & angelis ejus societatem. Unde dictum est diabolo Genesis tertio. Inimicitias ponaminter te & mulierem, & inter semen tuum & semenillius. Hinc etiam est quod ne angelis quidem bonis qui ad peccatum seduci, & ad perfectam cum daemonibus amicitiam attrahi non possunt, licita sit vel minima cum illis societas, sed contra potius perfectam adversus eos inimicitiam pro gloria Domini Dei sui, quam illi totis viribus oppugnant, exercere student, quorum zelum & studium nos homines imitari debemus, ac dicere illud ex psalmo, Nonne qui oderunt te Domine, oderam, & super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos, inimici facti sunt mihi.

Hanc rationem penitus interdictae nobis societatis cum daemonibus insinuant scripturae, dum significant eos qui daemones consulunt, a Deo recedere, spem ac fiduciam quae in Deo habenda est, derelinquere, auxilium ab eo qui hostis Dei sit, exspectare & petere, quasi Deus ipse, aut non possit, aut nolit si rogetur; auxilium ferre & beneficia desiderata praestare. Nam 4. Reg. 1. sic ait Elias ad Regem Ochoziam: Haec dicit Dominus: Quia misisti inimicos ad consulendum Beelzebub Deum Accaron, quasi non esset Deus in Israel a quo posses interrogare sermonem, ideo de lectulo super quem ascendisti, non descendes, sed morte morieris. Similiter Saul ex eo quod Pythonissam consuluit, arguitur non sperasse in Domino 1. Paralip. 10. Ejusdem rei significatio est apud apostolum 1. Corinth. 10. cum dixisset; Nolo vos secios fieri daemoniorum; non potestis calicem Domini bibere & calicem daemoniorum, mox subjunxit: nunquid aemulamur, id est, provocamus & lacessimus Dominum? Sicut enim irritatur princeps aliquis videns subditos suos communicare & commercium aliquod habere cum hostibus, ita Deus de quo scriptum est Exodi 34. Dominus Zelotes nomen ejus, provocatur ad iram; & quasi zelotypia commovetur, cum videt nos aliqua in re sociari cum daemonibus hostibus suis. Quem sensum post Chrysostomum expressit Theophylactus in ejus loci commentario. Nec alio spectat illud ejusdem apostoli 2. Corinth. 6. Quae conventio Christi ad Belial. Significat enim propter extremam inimicitiam quae est inter Christum & Relial (quam quidem eodem loco aptissime declaravit ex contrarietate lucis & tenebrarum, justitiae & injustitiae) nemini qui sit ex parte Christi, licere ullam cum Belial habere conventionem.

Huc denique pertinet quod Chrysost. hom. 5. de patientia Job, disserens contra eos qui vates, id est, divinos consulunt de rebus amissis, affirmat eos qui id faciunt, Deo adversari & Deum suum negare. Deo quippe adversantur in eo quod adversario ejus sociantur; negant autem Deum suum, quia per hoc quod hostium ejus castra petunt pro consequendo beneficio, ipsum quasi impotentem aut involuntarium ad praestanda beneficia causantur. Atque hinc est, quod superstitionis vitium ex toto genere ad ea peccata referatur, quae contra primum decalogi praeceptum committuntur, uti docetur ad distinctionem tricesimam septimam lib. tertii. Porro similes sententias etiam alibi in scriptis Patrum reperire est. Nostram autem hanc rationem breviter indicat S. Tho2. 2. q. 69. art. 2. & 3. dicens homini contra daemones esse bellum indictum. Unde, inquit, nullo modo licet homini daemonum auxilio uti per pacta tacita vel expressa. Ad quae verba Cajetanus: Nota radicem, inquit, quare omnis societas cum daemone ex suo genere est peccatum mortale, quia scilicet est cum hoste jam indicto bello a principe universi inter nos & daemones. Eandem rationem erudite explicat Dominicus Soto libro octavo de justitia & jure quaestione 3. art. 3. docet enim omnem societatem, pactum & commercium daemonum nobis illicitum esse, non ideo tantum quia prava eorum voluntas nihil nisi in malum nostrum molitur, sed quia hostes Dei sunt. Quam ob causam petere aut accipere ab illis aliquid beneficii esset desciscere a Deo & ad hostium ejus castra transfugere. Unde tandem concludit omnem hujusmodi societatem esse peccatum apostasiae, quomodo in terrenis regnis apostatae seu desertoris crimen incurrit, ac violatae fidei reus fit miles, qui aliquod donum ab hoste receperit.

Verum ex hac ipsa comparatione quispiam forte movebit argumentum in contrarium. Non enim illicitum est ab hoste regni aut reipublicae petere subsidium in necessitate, ut panem in extrema fame, aut liberationem e periculo ignis aut aquae, aut morbi remedium. Quare videri potest etiam nobis in simili necessitate constitutis permissum esse ut daemonum opem imploremus non obstante hostilitate quae est inter ipsos & Deum reipublicae nostrae principem. Sed facilis responsio est, comparationem hanc quae sumitur a regno terreno ac rebus humanis, etsi bonam, non tamen esse prorsus exactam, neque ad amussim convenire posse cum re proposita. Nullus enim rex terrenus est Dominus universalis, ne quidem respectu suorum subditorum, quia multa sunt in quibus subditi non dependent a suo principe, & in quibus proinde non sunt ei subjecti, ut natura cum toto genere actuum naturalium, item actus interni, supernaturalia, & alia hujusmodi, & ob id talium subditorum non potest neque debet esse omnino perfecta hostilitas cum hoste regis, quia poterit hostis aliquid eis praestare, quod rex aut non potest, aut difficile potest, quo casu si regiaut reipublicae per id non noceatur, non erit illicitum ab hoste beneficium sibi necessarium accipere, neque hanc cum hoste communicationem merito poterit rex autm prohibere, aut indigne ferre. Deus autem est Dominus universalis quoad omnia sine exceptione, idemque omnipotens & summe beneficus, qui etiam illud ipsum beneficium praestat quod a daemonibus praestari videtur, quia nec ipsi daemones quicquam possunt nisi ipso volente & praestante. Quocirca nulla potest esse ratio petendi subsidii aut ineundae alicujus societatis cum iis qui contra hunc Dominum, ejusque summum & universale dominium hostiliter se opponunt, & ut hostes perpetui atque irreconciliabiles sunt jam olim declarati.

Ex his autem quae dicta sunt perspicuum est, non modo artes magicas prorsus illicitas esse; sed & ipsos magos seu maleficos, qui daemonum interpretes & internuncios se praebent consulere, nemini licere. Qua de re dicta sunt a nobis nonnulla circa dist. 34. lib. 4. ubi & ea tractata est quaestio, utrum maleficii signa removere liceat.