Capitulum 5

§. 5. Quem sensum habeat interrogatio serpentis?

HAEc serpentis interrogatio: Cur praecepit vobis? Deus ut non comederetis ex omni ligno paradisi? in hunc fere sensum a vetustioribus exponitur: Quid causae est cur praeceperit vobis Deus, ut de nullo ligno paradisi comedatis? Juxta quam expositionem diabolus mendacii pater mendacium hac interrogatione supponit; scilicet Deum prohibuisse primis hominibus, ne de ullo paradisi ligno comederent, simulque tacite Deum accusat, tanquam crudelem & invidum ac praeter rationem cum homine agentem, quem in tanta fructiferorum lignorum abundantia vetet quicquam attingere. Ita exponunt sanctus Ambrosius libro de paradiso, capite 12. Joannes Chrysostomus homilia decimasexta in Genes. sanctus Augustinus libro undecimo de Geness ad literam, capite 30. sanctus Cyrillus libro tertio contra Julian. & Rupertus libro tertio in Genes. capite quarto.

Possunt autem interrogantis verba etiam in hunc sensum accipi: Cur prohibuit vobis Deus, ne de omni ligno paradisi comedatis, sed exceptionem fecit, praecipiens ab aliquo, scilicet a ligno scientiae boni & mali, vobis abstinendum esse? ut illud, non omne, non universalem, sed particularem faciat sensum negantem, idque juxta leges dialecticorum. Quae expositio multorum est recentiorum.

At vero priorem sensum magis arguit tum praeceptum quo dictum fuerat, De omni ligno paradist comedes, &c. tum subsequens responsio mulieris, quasi corrigentis interrogationem serpentis dum ait: De fructu lignorum quae sunt in paradiso vescimur, &c. quasi dicat, non ita est ut opinaris. Neque enim praecepit nobis Deus ut non comederemus ex omni ligno paradisi, sed unius tantum esum inhibuit. Sane juxta posteriorem sensum responsio mulieris supervacanea videtur. Hoc enim respondet quod interrogatio supponebat. Nec obstat priori sensui illa locutio, Num ex omni; Neque enim rarum est in scripturis, ut, non omne, idem sit quod, nullum. Exempla sunt Daniel. 3. Ne adorarent omnem Deum, excepto Deo suo. Psalm. 143. Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. In Evangelio Matth. & Marci, Non fieret salva omnis caro. Apostolus ad Rom. & Gal. Ex operibus legis non justificabitur omnis caro. Jam quod ad interrogationis modum attinet, quibusdam placet ironiam quandam esse in verbis serpentis, quam sic interpretantur: Stulte putatis Deum vobis praecepisse ne comedatis de omni ligno paradisi. Favet huic interpretationi versio Chaldaica quae sic habet. Verumne est quod dixit Deus: Non comedetis ex omni arbore horti? id est: Itane existimatis hoc Deum vobis dixisse? Quocirca & illud quod postea dicitur a serpente: Scit enim Deus, &c. pro quo Chaldaeus interpres habet, manifestum coram Deo, & ab iisdem authoribus ita exponitur: Testis mihi est Deus, quod cum primum comedetis ex eo, aperientur oculi vestri, &c. ut sint verba affimantis cum jurejurando. Juxta hanc expositionem verba serpentis nullam continent Dei accusationem, sed laudem potius & reverentiam. Sic autem locutum dicunt serpentem, ut hac boni specie facilius mulier ad consentiendum suae suasioni induceretur. Hoc quippe artificio ad fallendum homines uti solere diabolum, qui teste Apostolo 2. Corinth. II. Transfigurat se in angelum lucis, cujus exemplo & pseudoapostoli ac Satanae ministri se transfigurant in Apostolos Christi & ministros justitiae. Unde & eodem capite seductioni mulieris a serpente comparat idem Apostolus seductionem Corinthiorum a pseudoapostolis. Qua ex re videri potest, serpentem sub specie honoris & commendationis divini nominis aggressum esse hanc tentationem mulieris, non autem cum accusatione invidiae & crudelitatis. Si quidem eam blasphemiam mulier statim exhorruisset. Probabilis etiam fit hic intellectus ex verbis Epiphanii in haeresi Cainanorum, dicentis diabolum mendacio amicitiam cum creatore ostendisse. Haec autem ut probabilitate aliqua nitantur; simplicior tamen & tam nostrae quam 70. versioni accommodatior sensus est, serpentem quasi intellexisset prohibitum esse hominibus a Deo, ne de ullo paradisi ligno comederent, interrogasse mulierem ejus rei causam. Nam praeterquam quod huic interrogationi aptissime quadrat mulieris responsio, ut supra ostendimus; hoc etiam modo fallaciam suam diabolus magis occultavit, dum statim initio non apertum persuadere vult mendacium, quale, erat Deum nihil praecepisse de non edendo alicujus ligni fructu; sed ignorantiam, imo errorem simulans circa praeceptum, causam ejus sciscitatur, ut hac ratione mulierem ad colloquium provocet, utpote quam non dubitaret libenter correcturam errorem interrogantis.

Quod autem opinantur nonnulli, serpentis interrogationem quam Moyses scribit, abruptam esse, quasi serpens post multa alia a Moyse omissa, quae mulieri dixerat, Deo obtrectans; tandem etiam hoc subjunxerit: Et jamne verum est quod praecepit vobis? &c. non satis respondet statui integritatis & innocentiae mulieris. Neque enim longum sermonem quo continebatur accusatio Dei tanquam maligne tractantis hominem, quod eum multis bonis privasset, patienter audire sustinuisset mulier sine peccato, cum tamen constet apud omnes fere Theologos, mulierem ante istam a Moyse expressam interrogationem non peccasse.