Capitulum 1

IN DISTINCTIONEM VICESIMAMTERTIAM. §. 1. Cur fecerit aut tentari permiserit Deus. hominem, quem peccaturum sciebat.

QUinque ex Augustino quaestiunculas movet, & breviter explicat Magister initio distinctionis vicesimaetertiae, quarum prima est, cur Deus permiserit hominem tentari, quem a tentatore superatum iri sciebat; secunda, cur omnino creaverit quem peccaturum praevidit; tertia, cur non talem fecerit, qui nollet omnino peccare; quarta, cur non voluerit hominem in bono conservare; quinta, cur voluntatem ejus quando tentabatur, non verterit in bonum. Has quaestiones invicem fere connexas & cohaerentes tractat & solvit Augustinus libro undecimo de Genesi ad literam a capite quarto usque ad decimum ex quo loco sua Magister decerpsit. His affinis est quaestio, cur Deus dederit homini praeceptum, quod sciebat eum non servaturum. Quam quaestionem scribit Hicronymus libro tertio dialogorum contra Pelagianos capite secundo., fuisse Catholicis objectam a Marcionitis haereticis, Deum veteris testamenti culpantibus. Sed hujus solutio petenda est ex illa generali quaestione tractata ad distinctionem 47. libri 1. cur Deus praeceperit quae fieri non vult.

Imprimis autem harum & similium quaestionum removendae sunt falsae responsiones; qualis est Ruperti, qui libro tertio de processione Spiritus sancti capite decimo in Matth. docet Deum neminem tentari permittere ea tentatione qua scit eum lapsurum in peccatum, nisi prius ille aliquo peccato tentaverit aut offenderit Deum; & libro 13. in Matthaeum respondens iis qui quaerunt, quare Deus permiserit causas evenire propter quas oporteret eum hominem fieri & crucifigi. Et, cur non potius fecerit, ut neque homo caderet neque angelus; rationem quandam commemorat ex Augustino, quae habetur libro 14. de civitate cap. 27. his verbis: Quis enim audeat credere aut dicere, ut neque angelus, neque homo caderet, in Dei potestate non fuisse? Sed hoc eorum potestati maluit non auferre, atque ita & quantum mali eorum superbia, & quantum boni sua gratia valeret, ostendere.

Hanc Augustini responsionem tanquam insufficientem, vel potius tanquam falsam taxat Rupertus, suamque ab ea diversam profert, qua significare videtur, Deum non potuisse peccatum hominis & angeli impedire, eo quod scriptum sit Joannis 5. Non possum ego a meipso facere quicquam, sed sicut audio, judico. Hoc facere, inquit, Deo impossibile est, ut aliter judicet, quam audit sive intelligit. Unde non potuit se communicare creaturae illi quae ausa est velle seipsam sufficere sibi. Sed haec Ruperti sententia parum sana est, imo prorsus erronea, quia contradicit omnipotentiae divinae.

Quid autem velit scriptura quam ille ad suum propositum detorquet, alio loco dictum est. Rectius idem author alibi, ut libro primo de victoria verbi Dei capite vicesimoquarto huic quaestioni, quare Deus creaverit angelum, quem malum fore sciebat, respondet iis verbis quibus Paulus de Pharaone Roman. 9. In hoc ipsum excitavi te, &c. & de Judaeis reprobatis Rom. 11. O altitudo divitiarum.

At neque probari potest quod apud Hieronymum legitur scribentem in ep. ad Philemonem, ubi quaerenti cur non fecerit Deus hominem qui non posset peccare? respondet, quia aliter bonum ejus non esset voluntarium, sed necessarium, nec esset Deo similis. Constat enim hoc, prout verba sonant, verum non esse. Nam posse peccare, ut suo loco docebatur, non est de ratione voluntatis aut liberi arbitrii; & creatura intellectualis quae peccare non potest, ut sunt beati, Deo simillima est. Sed forte id Hicronymus scripsit ex aliena sententia.

Sunt qui putent primos homines ante tentationem in superbiam quandam elatos occulte peccasse, & hujus peccati merito permissos fuisse tentari. Idque probare nituntur Augustini & Prosperi testimoniis. Dicit enim Augustinus libro II. de Genesi ad literam cap te 30. mulierem non fuisse credituram verbis serpentis, nisi jam inesset menti ejus quaedam de se superba praesumptio, quae per illam tentationem fuerat convincenda & humilianda. Et Prosper lib. 2. de vita contemplativa cap. 19. Non tentarentur, inquit, nisi deserti; nec desererentur, nisi ipsi prius desererent Deum.

Hujus quidem opinionis ac rationis falsitatem facile est ostendere, tum ex eo quia scriptura Joannis 8. testatur diabolum fuisse homicidam ab initio; quod verum non esset, si ipsi homines ante diaboli tentationem se ipsos per occultam superbiam occidissent; tum quia superbiendi occasionem primi homines non aliunde acceperunt, quam ex illa promissione tentatoris: Eritis sicut dii. Qua de re suo loco plenius dictum est ad dist. 21. contra Rupertum & alios nonnullos ita sentientes. Nam quod ad August. & Prosperum attinet, non loquuntur illi de tentatione absolute, sed de tentatione conveniente ac dejiciente primos homines in peccatum manifestae inobedientiae. Sensus enim est, eos non fuisse inducendos in transgressionem praecepti divini de arbore vetita, nisi prius occulte peccassent per superbiam. Id patet ex eodem August. ibid. cap. 5.

Falsis igitur rationibus rejectis, illae recipiendae sunt, quas ex August. sumptas adfert Magister. Illud tamen in tota hac disputatione notandum, rationes sive Magistri, sive August. ad hoc tantum valere, ut ostendatur Deus non irrationabiliter sic fecisse vel permisisse, non tamen quod absolute sic melius factum sit, aut sic fieri simpliciter oportuerit. Unde in his & hujusmodi quaestionibus locum habcat illa admonitio Ecclesiastici. 3. Altiora te ne quaesieris, & illud Roman. 11. O altitudo divitiarum, &c. Ac rursum illud Ecclesiastae 8. Omne quod voluerit faciet, nec dicere ei quisquam potest, quire ita facis? Quod & Augustinus intelligens cap. 4. libri jam citati, sic praefatur: Altitudinem quidem consilii ejus penetrare non possum, &c. Et cap. 10. ad quintam quaestionem respondens. Cur ergo non fecit? ait, quia noluit. Cur noluerit, penes ipsum est. Debemus enim non plus sapere.

Unde & in epistola 106. ad Paulinum, movens sibi quaestionem superioribus similem; cur Deus creaverit homines, quos ita peccaturos, ut aeterno essent igne damnandi, sine dubitatione praescivit, respondet id Deum fecisse quia voluit. Quare autem voluerit? O homo, inquit, tu quis es respondeas Deo? numquid dicit figmentum ei qui se finxit, quare sic me fecisti, &c. ex Apostolo Rom. 9.

Ceterum quia Deus nihil facit irrationabiliter, non male a doctoribus quaeruntur & assignantur rationes, quibus ostendatur rationabile esse quod a Deo factum aut permissum est. Hoc igitur ut intelligatur, notandum est ad ornatum & perfectionem ac veluti substantiam universi pertinere, ut sint in eo varii rerum gradus perfectione & imperfectione differentes. Quaedam enim motum habent sine vita; alia vivunt sensus expertia; alia sentiunt, sed intellectu carent; alia denique vim intelligendi cum arbitrii libertate acceperunt. Et horum alia corporea sunt, alia incorporea. Quod si omnia in perfectissimo gradu essent, nihil ex hoc perfectionis universo accederet, nisi forte in numero, deessent autem ei gradus rerum inferiorum. Quocirca non perinde ut nunc, universum recte appellaretur, nam esset quidem universum, extra quod nihil, sed non tale quod varia rerum genera & gradus intra se complecteretur, quod quidem proprie & absolute est universum.

Ad hanc porro varietatem illud quoque pertinebat, ut Deus non eas tantum crearet intellectuales substantias, quas sciret non peccaturas, utique ex praeveniente dono suo, sed & eas quas peccaturas praevidisset, utique ex libro arbitrio sibi dimisso. Erat igitur rationabile ut Deus crearet angelos & homines, etiam quos praesciebat peccaturos. Sumpta est haec ratioex perfectione universi, non quod peccatum per se aliquid faciat ad universi perfectionem vel ornatum; sed quatenus creaturae peccantes & non peccantes diversum locum & ordinem sortiuntur in universo. Peccantes enim inferiores sunt & ordinantur ad poenam, non peccantes superiores sunt, & ordinantur ad gloriam. Tradit hanc rationem Aug. lib. 11. de Genes. ad litteram cap. 7.

Alia est ratio ex bonitate Dei, quam assignat Damascenus lib. 4. de fide cap. 22. Si enim Deus nolset creare eos quos praevidet malos futuros, tunc malum vinceret Dei bonitatem, malum, inquam, peccati conditionaliter praevisum, bonitatem Dei declarandam in opere creationis.

Alia ratio est ex parte providentiae Dei, cui congruit unamquamque rem gubernare secundum principia rebus in creatione indita. Quare eas creaturas quibus liberum arbitrium dedit, quo vel peccare possent vel non peccare; sic gubernat, ut in quibusdam eas deficere & ad peccatum deflectere per liberum arbitrium permittat; sicut in iis quae corruptibiles sunt, varios permittit casus particulares, alioqui evitabiles, quibus laedantur & corrumpantur. Haec enim omnia faciunt ad ostensionem divinae providentiae gubernantis res secundum modum naturae earum. Pro hac ratione valent sententiae Dionysii libro de divinis nominibus cap. 4. & Aug. lib. 7. de civit. cap. 30. quas adduximus ad dist. 38. lib. 1. ubi de providentia Dei agebamus.

Item alia ratio ex parte omnipotentiae Dei; nam ideo voluit Deus permittere peccatum, ut ostenderet se adeo potentem, qui posset etiam de malis bona elicere. Quam rationem multis locis ttadit Augustinus, ut libro 22. de civitate capite 1. Enchir. capite 11. libro de correptione & gratia capite 10. & alibi.

Rursum alia ex parte bonitatis Dei. Quippe tam bonus est, ut nullum permittat malum ex quo non eliciat bonum, ut testatur S. Thomas 2. 2. quaestione 73. articulo 4. ad 3. Imo tam bonus, ut malum nullum permittat, nisi compensatione majoris boni quam sit illud bonum, cujus privationem permittit. Quod affirmat S. Thomas

Hinc surgit alia ratio, scilicet ex parte justitiae & misericordiae Dei. Haec enim praecipue sunt bona, propter quae declaranda & exercenda, permisitu Deus peccatum tam in angelica quam in humana natura. Nam in angelis quidem declaratum est bonum justitiae divinae punientis ac vindicantis eorum peccatum. In hominibus vero partim justitiae, partim misericordiae; dum ex massa damnata alii juste puniuntur, alii misericorditer liberantur. Et hujus rationis frequenter meminit Augustinus, ut praeter loca jam citata, lib. 14. de civit. cap. 27. lib. 11. de Genesi ad literam cap. 6. & 9. lib. 3. de libero arbitrio cap. 9. & 11.

Huc etiam pertinet quod Ambrosius libro de paradiso cap. 10. mota quaestione cur Deus viro mulierem dederit, per quam erat peccaturus, ipse & posteritas ejus respondet in haec verba; Maluit enim Deus plures esse quos salvos facere posset, & quibus donaret peccatum, quam unum solum Adam, qui liber esset a culpa¬

Item alia ratio quae sumitur ea parte ipsius hominis: nam ut ait Augustinus libro 11. de Genesi ad liter. capite 4. non magnae laudis esset homo, si propterea bene vivere posset, qui nemo male vivere suaderet. Quare congruum erat ut tentari permitteretur. Cadere autem permissus est ad cautelam, & eruditionem Sanctorum, ut eodem capite docet Augustinus, sicut cadere permissus est diabolus & alii reprobi tam angeli quam homines, ad exercitium electorum, quemadmodum ibidem docet Augustinus capite 6.

Accedat denique haec ratio omnium potissima, quod ex occasione peccati hominis aeterno Dei consilio magnum illud bonum consecutum est, alias non futurum, ut Dei filius homo fieret. Ad hoc enim bonum, quod est Deus homo, certo consilio ordinavit Deus permissionem peccati primorum hominum. Qua in re & potentiam suam & sapientiam & justitiam & misericordiam mirabiliter declaravit. Unde merito canit Ecclesia: O foelix culpa! qua talem ac tantum meruit habere redemptorem

Porro praedictae rationes non tantum ut probabiles recipiendae sunt, sed ut simpliciter verae. Nam quoties finis aliquis habetur per medium, dumtaxat in bonis, non est dubitandum quin tale medium ad talem finem a Deo fuerit ordinatum, & quoties ex quocunque bono vel malo consequitur aliquid boni, non est dubitandum quin ut hoc ex illo sequeretur, ordinatum sit a Deo¬

Attamen sciendum omnes hujusmodi rationes tandem resolvendas esse in liberrimam voluntatem ac beneplacitum Dei, tanquam supremi Domini suarum actionum, ut dictum est alibi.

Jam vero ex eo quod homo permissus est peccare, non est consequens vel Deum sua intentione frustratum esse, si, quod rei veritas habet, hominem condidit ad permanendum in bono, licet id factum non sit, vel hominem a Deo conditum esse, ut peccaret, quod Calvinus asserere non est veritus. Cum enim dicitur Deus aliquid facere propter finem, non ipsius Dei vel actionis ejus, quatenus in Deo est, causa finalis intelligenda est, sed operis, id est, creaturae, qui Deus finem, ut perfectionem & bonum ejus ad quod tendat, praestituit. Quem tamen finem ipsa creatura quia defectibilis est, non semper assequitur. Itaque homine peccante non Deus fine suo frustratus est, sed ipse homo a fine ad quem conditus erat, aberravit. Quod autem de primo homine diximus, idem de caeteris quoque hominibus, etiam iis qui non reparantur ad salutem, idemque de angelis praevaricatoribus dicendum. Ita docet S. Thomas 1. p. qu. 19. art. 5.

Utrum autem sit, aut esse possit aliqua creatura natura impeccabilis, quod hoc loco disputat sanctus Thomas, a nobis disputatum est circa dist. 7. hujus libri, & monstratum ex eo quod omnis creatura sit ex nihilo, nullam intellectualem creaturam per naturam posse esse ejusmodi, ut peccare nequeat, sed hoc soli Deo proprium esse.