Capitulum 3

§. 3. An gratia fuerit primo homini naturalis?

NOn est hoc loco praetereunda quaestio a nonNnullis agitata: Utrum gratia in qua primum? hominem conditum diximus, fuerit ei naturalis, an supernaturalis. Nam utrique parti sua non desunt argumenta, tum ex Patribus, tum ex ratione.

Pro priori parte proferuntur haec Patrum testimonia. Primum: Leo sermone primo de jejunio decimi mensis aperte testatur, hanc esse naturalem nostri generis dignitatem, si nobis quasi in quodam speculo divinae benignitatis forma resplendeat. Ad quam, inquit, quotidie nos utique reparat gratia Salvatoris; dum quod cecidit in Adam primo, erigitur in secundo.

Secundum: Idem Leo serm. 13. de passione Domini, innocentiam primi hominis naturalem vocat his verbis: Libertatem itaque innocentiae naturalis, quam primorum parentum praevaricationt perdidimus, nulla per se Sanctorum praecedentium merita receperunt. Rursus idem sermone 14. per Christum dicit naturalem hominis libertatem reparari.

Tertium: Augustinus lib. 12. de civitate capit. 1. ita scribit de angelis: Cum vitium creaturae angelicae dicitur, quod non adhaeret Deo, hinc apertissime declaratur, ejus naturae ut Deo adhaereat, convenire. Est autem eadem ratio de homine. Atqui non potest angelus aut homo adhaerere Deo nisi per gratiam. Simile est illud libri 11. de civitate capite 17. Non esset vitium recedere a Deo, nisi naturae, cujus id vitium est, potius competeret esse cum Deo.

Quartum: Ejusdem Augustini sententia est Enchir. capite 11. Animorum quaecunque sunt vitia naturalium, sunt privationes bonorum. At carere Dei gratia, vitium est animi; ergo est privatio bon naturalis; & consequenter ipsa gratia bonum naturale.

Quintum: Rursum Aug. lib. 13. de civit. cap. ult. dicit animam carentem spiritu Dei, esse mortuam, eo quod spiritus Dei sit ejus vita; ergo naturale ei est vivificari a spiritu Dei, quod fit per gratiam Non enim recte mortua diceretur ex eo solo quod C careat supernaturali.

Sextum: Prosper lib. 2. de vita contemplativa cap. 18. dicit hominem peccato corruptum perdidisse beneficia Dei sui, quae in natura suae conditionis acceperat.

Septimum: Idem Prosper contra Collatorem scribens cap. 18. Dubitare fas non est, inquit, primum hominem tale accepisse liberum arbitrium; ut si auxiliantem sibi dominum non desereret, posset in bonis, quae naturaliter acceperat, perseverare.

Octavum: Cassiodorus lib. de anima cap. 15. beatitudinem primi hominis, id est, felicem illum statum in quo conditus est, naturalem vocat.

Nonum: Author quaestionum novi testamenti apud Aug. parte 2. qu. 41. affirmat, hominem per fidem Christi redire ad naturalem justitiam.

Decimum: Caelestinus papa in epistola ad episcopos Galliarum cap. 14. definit, in praevaricatione Adae omnes homines naturalem possibilitatem & innocentiam perdidisse.

Undecimum: Concilium Arausicanum capite 25. credendum esse docet, antiquis sanctis illam praeclaram fidem, quam in ipsorum laudem praedicat Apostolus Paulus, non per bonum naturae, quod prius in Adam datum fuerat, sed per gratiam Dei fuisse collatam. Quibus verbis infinuatur, fidem quae fuit in primo homine, ad bonum naturae ejus pertinuisse.

Duodecimum testimonium est ipsius Apostoli Pauli, qui Rom. 2. de fidelibus ex praeputio sic loqui tur: Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter ea quae legis sunt, faciunt, &c. Hoc autem non dicitur, quasi legem impleant sine gratia, quod est contra manifestissimam Apostoli doctrinam; ergo ideo dictum videtur, quia ipsa gratia, veraque justitia, ad quam per Christum fideles reformantur, homini naturalis est. Unde Augustinus libr. de spiritu & litera cap. 27. Nec moveat, inquit, quod naturaliter dicit eos quae legis sunt, facere; non spiritu Dei, non fide. Hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem Dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. Hinc etiam dicunt interdum Patres, quod naturale nobis sit credere in Deum, & diligere Deum, eique adhaerere, ut Fulgentius libro de incarnatione & gratia Christi cap23. Potest, inquit, Deo donante, homo in Deum naturaliter credere: contra naturam quippe homi¬ nis est, quod in Deum non credit. Quod ipsum repetit capite 24. & 25. Item Basilius in regulis fuse disputatis capite 2. & 3. dicit, charitatem Dei & proximi nobis esse naturalem, atque ex natura profluere. Quomodo & Damascenus loquitur lib. 3. de fide capite 14. Vide etiam Cyrillum libro i. in Joannem cap. 9. & Ambrosium in Lucam, citante Augustino libro 1. contra Julianum cap. 3. & libr. 2. capite 5.

His Patrum testimoniis videtur etiam ratio suffragari, qualis haec imprimis: Naturalis finis intellectualis creaturae est aeterna beatitudo, qua Deus videtur sicuti est. Sic enim docet S. Thomas 1. p. quaest. 12. artic. 1. Sic & veteres, ut Basilius epistola 141. ad Caesarienses, ubi contemplationem Dei etiam qualis in futuro erit, sic nobis naturalem facit, quomodo visus naturaliter discernit colores. Quo pertinet etiam illud Augustini libro 1. confess. cap. 1. Fecisti nos ad te, Deus, & inquietum est cor nostrum donec requiescat in te. Non enim esset inquietum, nisi naturalem haberet appetitum ad illum finem, qui est requiescere in Deo. Quod si ita est; ergo & gratia, qua ad illum finem tenditur ac pervenitur, naturalis est; nam ad finem naturalem Deus ordinavit media naturalia, ut observare est in aliis creaturis, quae omnes fines suos na turales naturalibus viribus ac mediis assequun tur.

Alia ratio: Nulla natura bene se habet, nisi aut fine suo jam potiatur, aut congruo modo tendat in finem. Nam bene esse cujusque rei aestimatur a fine: Atqui creatura intellectualis non potest obtinere finem suum, neque ad eum tendere, nisi per gratiam; ergo sine gratia non potest se bene habere secundum naturam, & proinde gratia bonum est ei naturale.

Tertia ratio: Caelestis beatitudo, quam per gratiam meremur, & ad quam gratia directe ordinatur, passim a Patribus appellatur patria nostra, ut ab Augustino tractatu ultimo in Joannem & ab aliis, Patria autem est natale solum, in quo naturalia nostra accepimus, ergo sic conditus est homo, ut tam beatitudo quam gratia ei esset naturalis.

Quarta: Homo per transgressionem non solum spoliatus dicitur; sed etiam vulneratus, scilicet propter amissionem bonorum, quae in creatione acceperat, uti docent Patres quos citavimus ad dist. superiorem; ergo sicut sanitas corporis & membrorum integritas, quae tollitur inflictione vulneris pertinet ad naturam, est que bonum naturale, ita & gratia cujus amissione vulnerata dicitur hominis natura, pertinebat ad naturalia ejus bona.

Quinta: Ea naturalia sunt alicui speciei, quae omnibus insunt ejus individuis. Inde enim cognoscimus aliquid alicui speciei naturale esse, si in omnibus singularibus reperiatur. Hoc enim argumento docet S. Thom. de veritate q. 24. art. ult. gratiam non dari omnibus; quia sequeretur eam esse donum naturale. At si homo non peccasset, omnes homines semper habuissent gratiam, imo cum gratia nati fuissent; er go in illo statu erat gratia naturalis.

Porro pro ea sententia, quae gratiam asserit esse donum supernaturale, tam angelo quam homini, sunt haec Patrum testimonia.

Primum: Dionysius libro de divii nominibus capite 4. parte 4. de daemonibus inter alia sic dicit: Nec angelica munera his tributa aliquando permutata, sed integra sunt penitusque conspicua,

Ex quibus Dionysii verbis acceptum est illud commune pronunciatum: Naturalia in daemonibus post casum mansisse integra. Cum ergo gratia in eis non permanserit, plane consequens est, eam ad naturalia bona non pertinere, sed supra naturam esse.

Secundum, Athanasius oratione 1. contra Arianos: Disciplinae quidem, inquit, & gratiae Dei in nos collocatae, magnae haud dubie sunt, & supra hominem; ut est caelestis politiae specimen, potestas contra daemones, adoptio jusque filiorum,

Tertium: Basilius lib. de Spiritu sancto cap. 16. sic ait: Sanctificatio non est absque spiritu. Non enim natura sanctae sunt caelorum virtutes, sed juxta proportionem eminentiae inter ipsas, sanctificationis mensuram a Spiritu sancto habent.

Quartum: Cyrillus lib. 1. in Joannem cap. 9. dicit creaturam supra naturam suam glorificantis Dei gratia, & variis donorum honoribus coronantis ascendere. Et paulo post subjungit haec verba. Misericors enim vere Dominus est, qui creaturam parvam atque abjectam secundum naturam, magnam atque mirabilem sua efficit bonitate.

Quintum: Idem Cyrillus cap. 13. ejusdem libri tractans illud. Dedit eis potestatem filios Dei fieri. Ascendamus, inquit, ad supernaturalem dignitatem per Christum. Et iterum: Creatura autem cum serva sit, nutu solum & voluntate patris ad supernaturalia vocatur. Et post pauca in caput 14. Qui fide Christi in adoptionem filiorum vocati sunt, humilitatem naturae suae deposuerunt; & honorantis Christi gratia quasi splendida induti purpura, in supernaturalem dignitatem ascendunt.

Sextum: Idem author libro decimo ejusdem operis cap. 23. exponens illud; Vos amici mei estis. Quid majus, inquit, quid clarius, quam Christi amicum & esse & appellari? Excedit haec certe dignitas naturae humanae terminos. Et iterum: Ad supernaturalem gloriam servantes mandata sua Dominus redicit, non servos sed amicos appellans. Similia repetit lib. 12. cap. 51.

Septimum: Rursus idem in libro quod spiritus sit I Deus, sub initium ita scribit: Cum posse facere & concedere creaturis dignitatem quae creaturam excedit, amplius sit quam ferat creaturam natura, & spiritus deificet: quomodo esset creatura, & non magis Deus, utpote deificus? Vide etiam librum de adoratione in spiritu ante medium.

Octavum: Bernardus sermone primo de annunciatione dominica dicit, Adam praevaricando amisisse Dei similitudinem, non autem imaginem, quia haec, inquit, non erat assuta, sed insita, atque ipsi impressa naturae. Vult ergo Bernardus similitudinem Dei, quam de gratia & virtutum ornamentis exponit, non fuisse insitam & impressam naturae; sed extrinsecus superadditam, & proinde supernatura lem.

His testimoniis adde, si placet, scripturas, maxime eas quibus Cyrillus fere utitur locis praedictis; ut Joannis. 1. Dedit eis potestatem filios Dei fieri, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Et cap. 15. Vos amici mei estis, si feceritis, &c. Rom. 11I. Si tu ex naturali excisus es oleastro, & contra naturam insertus es in bonam olivam, &c. 2. Petri 1. Maxima & preciosa nobis promissa donavit, ut per haec efficiamini divinae consortes naturae.

Jam etiam rationes quae pro hac doctrina faciunt subjiciendae sunt. Prima, naturalis qualitas dicitur, quae ex naturae principiis oritur: At nemo dixerit justitiam Agdae, quae tantae excellentiae fuit, ut eum divinae naturae consortem faceret, Deique filium & regni caelestis haeredem constitueret, ex anima ejus & corpore tanquam ex efficiente causa, naturaliter exortam esse; non ergo dicenda est ei fuisse naturalis, quasi ex naturae viribus orta, sed supra naturam divino munere collata.

Secunda: Peccatum non est ejus naturae, ut tollat principium aut donum aliquod naturale: sed tan¬ tum per illud amittatur donum gratiae supernaturalis, & acquiratur propensio quaedam ad similia peccata, simulque minuatur inclinatio ad virtutem illi peccato contrariam; quemadmodum patet in peccatis quae ab hominibus post lapsum Adae committuntur; ergo non est existimandum peccatum Adae, quod actuale fuit, & ejusdemgeneris cujus sunt caetera, tantae virtutis fuisse, ut aliquod principium aut donum naturale tolleret. Sustulit autem gratiam; ergo gratia in primo homine non erat donum naturale, sed supernaturale.

Tertia: Homo propter amissionem gratiae non dicitur vulneratus, sed spoliatus; nam & ipsa gratia vocatur indumentum. Dicit enim Ambrosius libro de Isaac & anima capite 5. Nec Adam nudus erat quando eum innocentia vestiebat, & lib. de Elia & jejunio cap. 4. Opertus erat Adam virtutum velamine, priusquam praevaricaretur, sed tanquam exutus praevaricatione vidit se esse nudum; quia indumentum quod habebat, amiserat. Et August. lib. 4. contra Julianum cap. ult. Qui ergo vestitus gratia, non habebat in suo corpore quod puderet, spoliatus gratia sensit quod operire deberet: Atqui indumentum extra naturam est corporis quod tegitur, quare nec si detrahatur, vulnus in corpore relinquit; sic ergo nec gratia pertinet ad naturam hominis, nec ablata relinquit vulnus, licet propter ejus ablationem, tanquam propter nuditatem, homo magis sit expositus vulneri. Atque hoc significare videtur Ambrosius scribens in Lucam cap. 10. dum exponit historiam de eo qui incidit in latrones: Qui sunt, inquit, isti latrones, nisi angeli noctis & tenebrarum? Hi ante despoliant, quae accepimus, indumenta gratiae spiritualis, & sic vulnera inferre consueverunt.

Quarta ratio potest accipi ex ipso nomine gratiae, quam patres contra naturam distinguunt, etiam in primo homine & in Angelis. De his enim notus est illud Augustini lib. 12. de civit. cap. 9. Simul in eis condens naturam & largiens gratiam. Ubi etiam observari potest largiendi vocabulum, quod cum meram liberalitatem significet, in iis quae naturalia sunt, & proinde quodammodo debita, locum habere non videtur. Alia loca tum Augustini, tum aliorum Patrum, quibus primam hominis justitiam gratiam vocant, vide supra ubi docebimus primum hominem conditum in gratia.

Quinta: Deus potuit hominem creare sine gratia; nam & multi sentiunt ita factum esse, quos supra recensuimus. Alii vero licet de facto negent, non dubitant tamen fieri potuisse, ac nominatim Aug. lib. 3. de libero arbitrio cap. 20. 22. & 24. ita docet. Neque retractasse id videtur lib. 1. retractationum cap. 9. sed magis confirmasse, praesertim cum etiam in libro de dono perseverantiae, cap. 11. & 12. concedat, Deum potuisse hominem creare sine ea felicitate in qua eum creavit. At si gratia naturalis esset, non potuisset Deus sine ea creare hominem, nisi animal quoddam natura imperfectum condere voluisset, velut si hominem crearet line pedibus aut manibus, quod divinae sapientiae non congruit.

Sexta: Omnis creatura Dei serva est, juxta illud Psal. 11. Omnia serviunt tibi, & alibi: Dominus universorum tu es; ergo quod aliqua creatura assumatur in adoptionem filiorum Dei, & in amicitiam ejus, & in consortium divinae naturae (quod quidem fit per gratiam) superat conditionem creatae naturae estque prorsus supernaturale. Utitur hoc argumento Cyrillus non semel.

Septima: Ideo creatus est homo extra paradisum, & postea in eo positus, ut intelligeret sibi non esse naturale neque ex natura debitum, quod in gratia conditus esset, sed agnosceret in ea re beneficium supernaturale.

Accedit his omnibus communis in hanc partem Scholasticorum sententia, de qua vide Dom. Soto lib. 1. de natura & gratia cap. 13. & Bartholomaeum Medinam in 1. 2. q. 83. art. 3. & 6.

Accessit denique reprobatio quorundam articulorum authoritate sedis apostolicae facta, inter quos erant quibus asserebatur; Humanae naturae sublimationem & exaltationem in consortium divinae naturae debitam fuisse integritati primae conditionis, & proinde naturalem dicendam, non autem supernaturalem. Item: Integritatem primae conditionis non fuisse indebitam humanae naturae exaltationem, sed naturalem ejus conditionem. Item: Eos absurde sentire, qui dicunt hominem ab initio dono quodam supernaturali & gratuito supra conditionem naturae suae fuisse exaltatum, ut fide, spe, & charitate Deum supernaturaliter coleret. Item, falsam esse doctorum sententiam, primum hominem potuisse a Deo creari & institui fine justitia.