Quaestio 1
Quaestio 1
An Christus passus est verum dolorem cum tristitia
CIrca hanc distinctionem quintandecimam: in quamagister loquitur de passions christi: tres mouebo questiones. Prima erit: an in christo erat verus dolor cum tristicia. Secunda: an erat dolor in christo secundum sensum et omnem anime portionem. Tertia: an cruciatus christi fuit maximus inter reliquos quos sanctorum aliquis pertulit.
¶ Primo ergo queritur: an christus passus est verum dolorem cum tristicia. Proquestionis solutione in primis declarandum est quid sit dolor / tristitia / et de modo generationis eorum holor est qualitas extensa sensui extetiori vel interiori inherens: vt. xvi distin secundi diximus. potemtias sensitiuas ab anima distingui: intellectum tamenet voluntatem idemptificari cum anima ponimus. Applicando hoc circa materiam de dolore: dicitur: conium ctio obiectorconuenientium sensui causat delectatio nem: hoc est passionem extensam conuenientem sensui: vt in patientefamen velsitim cibus vel potyus conue¬ niens appositus voluptatem causat in sensu gustus et tactus. sic dulcis sonus cymbalorum benesonantium: et pulchra visibilia apprehensa: delectationes in suis sensibus causant. per oppositum: obiecta disconuenientia dolorem in sensibus generant: vt patet de asinorum rugitibus: turpibus visibilibus: setoribus / et ceteris id genus. et forte sensationes obiectorum coniunctorum: sine actibus appetitus sensitiui preuiis: causant has passiones dolorem / et voluptatem in sensibus. tristitia autem et gaudium sunt passiones spuitales anime inherentes. et per consequens indiuisibiles extensiue. aliqui tamen hec vocabulaconfundunt: dolorem pro tristitia ponentes: et contra: sed de nominbus non est certandum. sufficit in re quod sint tales qualitates extense et inextense suis subiectis inherentes: que vsitate apud sapientes his nominibus vocantur: quibus vsi sumus. gaudium causatur ex volitione reidesiderate: quando putatur haberi. et quato magis desiderata fuerit / et intensiore volitione: maius gaudium generatur
¶ Tristitia ex nolitione generatur. et hoc multiplicitemr primo generatur tristitia a nolitione cathegorica: vt quando cognoscitur aliquid esse vel fore circa quod homo habet nolle: generatur tristitia. si quis autem habuerit nolle circa a. et credit quod a. non erit: illud nolle non generat in eo tristiciam. sed si existimat b. futurum quod nult: tunc generatur in eo tristitia mere naturaliter. declaro hoc exemplariter: si nollem sortem habiturum a. honorem: et iudicem ipsum habiturum a honorem: in me generatur tristitia. sed si alius nolit idem obiectum: et iudicet sortem non consequuturum illud: alius non tristabitur. Ex isto patet quod sola nolitio non est causa productiua tristitie. patet: est nolitio in alio sicut in me: et tamen in eo non est tristitia. immo stat quod sit gaudium in eo. ergo nolitio in mecirca obiectum nolitum: et iudicium quod obiectum eueniet: naturaliter causant tristiciam: sicut due cause partiales.
¶ Sed contra istud arguitur sic. petrus et Magdalena in patria iudicabunt quod peccauerunt: et respectu peccatorum suorum habent no litiones: et tamen non tristantur. ergo iste due cause partiales recitate: non generant tristitiam. cum eam non generent in omne passum susceptiuum.
¶ Secundo arguitur. generatur tristitia: et a nulla nolitione preuia: ergo non requiritur nolitio ad generationem tristitie. antecedens patet: posito quod ego velim amicum meum viuere: quem protinus iudico moriturum. iam tristor: et non habeo nolle.
¶ Ad primum respondetur concedendo quod nolitiones ille non generant tristitiam in beatis: quia habent excellentia gaudia. modo excellens gaudium tristitiam impertinentem non admittit: hoc est tristitiam non a tota specie contrariam. vii. ethicorum. Secundo: deus non concurrit ad illam tristitiam generandam.
¶ Ad secundum argumentum concedo quod in illo casu tristor. et potest dici forte / quod volitio vite amici mei: cum iudicio quod morietur: naturaliter producunt nolitionem mortis. modo ex nolitione mortis amici: et iudicio quod morietur: generatur tristitia. Aliqui dicerent quod volitio alicuius rei est nolitio sui oppo¬ siti: sicut assensus vnius propositionis est distensus sui oppositi. sed hoc alias reprobauimus.
¶ Sed contra hoc arguitur. si michi nunc significetur aliquod grande infortunium michi vel amicis meis accidere: non possum non tristari: saltem sine magno iuuamine preuio: vt post hoc statim dicemus: et tamen possum non elicere volitionem aut nolitionem: hoc patet ex libertate voluntatis: ergo ex sola apprehensione alicuius multum displicibilis (sine aliquo actu voluntatis preuio) generatur tristitia. et per consequens inane erat in solutione precedente dicere / quod volitio illa cum iudicio naturaliter producat nolitionem: et nolitio tristitiam: cum tristicia sine nolitione potest haberi. nec susficienter constat: an illa volitio et illud iudicium naturaliter illam nolitionem producant.
¶ Confirmatur hoc: secundum alios sola sensatio sine actu appetiius sensitiui preuio producit dolorem vel voluptatem sensitiuam: ergo per idem non est negandum quin noticia poterit producere tristiciam.
¶ Istud argumentum michi suadet sufficienter quod tristicia et ad prehensione magna displicibilis geneoratur naturaliter: sine aliquo actu voluntatis praeuio.
¶ Et iste sit secundus modus generationis tristicie: et per consequens in casu illius argumenti quo volo amicumviuere quem iudico moriturum: tristor sed illa tristicia generatur a solo illo iudicio qui iudico talem moriturum stante amicitia habituali. et si amor actualis insurgat augetur tristicia: potest ergo tristicia generari a volitione: cum iudicio quod non eueniet illud quod est volitum. sed communiter a nolitione generatur: secundum illud Aug. xiiii. de ciuitate dei. ca. xv. tristicia est de his rebus que nobis nolentibus accidunt.
¶ Tertio arguitur: nolo mortem amici ita intense post mortem eius ad duos annos sicut quando primo offertur intellectui meo: sed tunc non tristor sicut quando primo presentatur mihi: et tamen cum hoc iudico ita certitudinaliter quod est mortuus sicut in principio: ergo nolitio et iudicium nullo modo generant tristiciam.
¶ Quarto arguitur: ex dictis sequitur quod tristicia non est in potestate tristantis. consequens est falsum: consequentia patet: quia mere naturaliter producitur.
¶ Tertium argumentum querit difficultatem qualitercumque dicatur de generatione tristicie: siue per apprehensionem displicibilis: siue per nolitionem et iudicium. Ad quod argumentum dico: diu post mortem non habeo ita intemsum nolle sicut in principio: nec habitus amicitie in me erga amicum est ita magnus sicut erat in pricipio: ergo cause productiue tristicie sunt minores: et per consequens tristicia est minor. et si ille cause adhuc non sunt diminute: tristicia erit ita magna sicut erat in principio: si non ponatur obex alius.
¶ Pro cuius intelligentia scito: si ponatur patientia in viro: cause iste naturales parum tristicie producent. et si patientia fuerit mirabiliter magna: stat quod nihil tristicie generent: vt patet in Iob. etiam homo munit se successu temporis: et suam animam disponit ad non susceptionem tristitie considerando fragilitatem humanam: et quod moriendum est: et in domino gaudem dum: et sic in ceteris huiusmodi displicibilibus: propterea ex industria callidissimus demon vnum infortuitum repente post aliud fecit reserare ipsi Iob: quatenus ipsum tristicia absorberet. et contra deum murmuraret: ne posset se munire contra tristitiam si tmpristus sufficiens haberet inter infortunia. sed Iob magnanimus patientia habituatus antea. protinus infortuniis auditis: dicebat: domins dedit domins abstulit: sicut dmno placuit ita factum est: sit nomemn domini benedictum: ergo nichilifecit tam bona caduca fortune quam filiorum mortem: in domno iactans cogitatum suum. etiam a deo erat specialiter adiutus: hoc apprehendebat demon / deo inquiens: nonne tu vallasti eum et domum eius: vniuersamque substantiam eius per circuitum.
¶ Contra istud arguitur: christus erat patientissimus: in eo tamen generabatur tristitia magna: ergo solutio nulla. Ad hoc respondebitur post hac.
¶ Ad quartum nego sequelam. est mediate in potestate nostra: quia sue cause sunt in potestate nostra: scilbe velle vel nolle: mediantibus quibus producitur noticia. et licet a solis noticiis apprehensiuis et iudicatiuis producatur: adhuc tristitia est in potestate nostra: cum possumus nos munire ne cause productiue tristitie possunt in nos aliquid generare: tamen noticie sunt in potestate nostra: cum eas possumus ad nutum abolere. ¶Tertio modo tristitia generatur de obiecto non absolute nolito: sed absolute volito: et conditionaliter nolito. Exemplum: quando sortes mercator eiicit caras merces in mari gratia nauis exonerande temporetempestatis: tunc tristatur: et tamen efficaciter libere et cathegorice vult res suas eiicere: vt libertas contra coactionem distinguatur: non autem contra timo rem: cum membris motiuis imperet vel aliis in naui vt res suas eiiciant. proiicit libere: vel facit alios eiicere res suas: ergo absolute vult: et tamenconditionaliter nult. quia si posset aliter euadere: res suas nolet eiicere. illa nolitio conditionata si non sit sufficiens ad exeundum in opus: tamen sufficienter generat tristitiam: vt in multis casibus in nobis experimur.
¶ Contra illud arguitur: sequitur quod mercator magis gaudet quam tristetur res suas eiiciendo: illic est magis de volito quam nolito: secundum Aristot. iii. Ethicorum. i. et iam diximus. velle causat gaudium sicut nolle tristitiam: ergo magis gaudet mercator de eiectione rerum.
¶ Respondetur gaudium de vno obiecto et tristitia de alio non repugnant. nec de eodem obiecto: dummodo a variis noticiis causantur. si res non sint ei multum cordi: et credit per earum eiectionem saluari: non multum tristabitur. si contra: multum tristabitur. sufficit ergo nobis quod nolitio conditionata tristitiam generet: dato quod volitio causet gaudium.
¶ Quarto modo secundum communem viam generatur tristitia a nolitione naturali cum cognitione. illa nolitio naturalis non est aliquis actus positiuus a voluntate distinctus: sed est ipsa voluntas. dicit enim modus communis quod voluntas vt natura / aliqua refugit: vt puta omne quod est ei nociuum: vt separationem a corpore: q uia appetitu naturali appetit corpori vniri. et taunc si intellectus voluntati ostendat separationem anime a corpore: causatur in voluntate tristi¬ tia sine aliquo actu voluntatis positiuo preuio: et hic modus a secundo non plurimum differt.
¶ Quinto modo causatur tristitia a dolore. volun tas pro hoc statu sic est sensui coniuncta: si dolor fuerit in sensu: tristitiam causat in voluntate. et si delectatio fuerit in sensu causatur spiritualis delectatio vel ga: dium in voluntate sine aliquo actu preuio: et sic si aliqua virgo a tyranno violente cognita fuerit: in ea generabitur gaudium sine eius culpa: que quidem delectatio spuimalis a delectatione sensus generabitur. Sic enin ponitur aliqua delectatio surrepticia precedere in voluntate omnem actum liberum voluntatis. et sicut ponitur in delectationibus surrepticiis: ita potest poni in tristiciist doloribus respectu obiectorum tristium. vt sicut intellectus cooperatur sensui fortiter immutato: si non sit circa alia distractus: ita voluntas compatitur appetitui fensitiuo patienti circa idem obiectum: si non impediatur voluntas aliunde per aliud impedimentum.
¶ Contra quartum modum arguitur sic: occidens voluntarie seipsum: quemadmodum fecit Achithophel: non tristatur secundum animam: licet doleat secundum sensum: et tamen corruptio illa est voluntati disconueniens vt natura. Preterea. martyres ibant letanter et cum mentis leticia ad mortem et ad carceres: iuxta illud Actuum. v. de apostolis. apostoli enin gaudentes ibant a facie concilii: quia digni habiti sunt pro nomine Iesu contumeliam pati: et gaudium mentis non compatitur tristiciam de eodem obiecto. res enim insensibiles habent naturalem appetitum ad sui esse: per quod naturaliter resistunt corrumpenti. sed quia non habent aliquem actum elicitum: ex eorum corruptione non habent dolorem vel tristitiam. idem videtur de voluntate vt est appetitus naturalis.
¶ Ad secundum argumentum. diceretur. quod tristicia in anima genita vt natura non contrariatur leticie habite per desiderium volendi pati: per varias apprehensiones / idem potest esse volitum et nolitum: vt alibi dicitur.
¶ Ad tertium dico appetitus rei naturalis non requirit preuiam cognitionem rei appetende vel fugiende: ideo in ea non generatur tristitia. sed voluntas vt natura habet cognitionem preuiam ministratam per intellectum. ideo licet non habeat actum elicitum: non obstante tristabitur. si vero poneretur tantus dolor in appetitu fensitiuo vel delectatio / vt intellectus non apprehenderet et non haberet vsum rationis: tunc non habebit tristiciam plusquam res insensibilis. Non nego quin quartus modus non sufficienter probatur: sicut nec sufficienter reprobatur. Nec quintus modus sufficienter probatur. Ad illum dicetur quod vio lente corrupta solum delectatur secundum sensum tactus: sed non habebit leticiam in mente: et diceretur quod volitiones surrepticie non sunt in potestate voluntatis: sed causantur ex apprehensione intellectus et a voluntate: et postea eadem naturalitate ac necessitate delectationem causant. Eccem pelore quins modos recitatos de tristitievel gaudii generatione: quorum tres primos credo veros sine scrupulo. duo postremi modi sunt probabiles: et communis scola hos ponit: propterea quinqe hos modos pono.
¶ His praesuppositis respondetur affirmatiue ad questionem per duas conclusiones Quarum prior est. christus vere prassus est dolores pro nobis. Secunda conclusio. christus passus est pr nobis tristiciam. Prior conclusio patet: fuit applicatio obiectorum disconuenientium sensibus christi. modo actiuo et passiuo approximatis secluso impedimento ponitur actio. hic non fuit impedimentum. Et patet eadem conclusio Esaie. liii. Uere dolores meos ipse portauit. et Damascenus. c. xiiii. tertii. Diuima voluntas in christo volebat et permittebat carni agere et pati propria. sed proprium est carni cum inciditur fortiter percutitur: pati dolorem: igitur.
¶ Secunda conclusio patet Mat. xxvi. cepit contristari et mestus esse. et tristis est anima mea vsque ad mortem. Et Luce. xix. de christo scribitur: quod videns ciuitatem fleuit super illam: sed fletus signum est tristitie: igitur.
¶ Contra priorem conclusionem arguitur secundum Aus. x. de trinita. c. xiii. christus mortuus est / quia voluit: et quando voluit: et quomodo voluit: ergo christus pio lesione sui corporis nullum penitus dolorem in sensu habuit.
¶ Secundo. quando mens multum rapitur circa celestia: corpus nil sentit: habinc paulus cum raptus esset ad tertium celum non sentiebat ea que in suo corpore gerebantur. vnde. ii. Corinthiorum. xii. nesciebat vtrum raptus fuisset in corpore vel extra corpus: sed christus secundum animam maxime deo coniungebatur: cum habuit charitatem infinitam. ex xiii. distinctione. et actus fruitiuus eius respectu dei fuit infinitus in gradu. ergo nichil sentiebat in corpore.
¶ Ad primum: concedo quod voluntas tationis christi pati volebat. sed ex illo non sequitur quod appetitus sensitiuus non pateretur dolorem. appetitus sensitiuus naturaliter refugit corporis tormenta. si enin quis velit quod amputaretur articulus pedis propter aliquem morbum: vel causam rationabilem: non obstante cum sensus sentit oiunctionem obiecti discouenientis dolet.
¶ Ad secundum dicendum est quod non est idem de Paulo et christo. christus enim erat comprehensor perfectissimus secundum animam: et viator perfectissimus sundum corpus. in quo actus viatoris actum comprehensoris non impediebat:nec econuerso. secus erat de Paulo: siue dicatur instantanee beatus vel ne: quia hoc est de vocabulo certare: non curo.
¶ Contra secundam conclusionem arguitur. Eccle. iii. scribitur: in tristicia non est vtilitas: sed in anima christi nulla fuit passio inutilis: ergo in anima christi non fuit tristicia. Confirmatur hec auctoritas per Esayam. lii. c. dicentem. Nono erit tristis neque turbulentus. et per sapientem prouer. xii. Non contristabit iustum quicquid acciderit. et per Arist. viii. ethicorum dicentem. Omins tristitia est malum et fugiendum. et per eundem. iii. thopicorum dicentem. Eadem sunt magis eligenda sine tristicia quam cum tristitia.
¶ Secundo arguitur per argumentum tertium contra modum primum generationis tristitie: cuius replica relinquebatur. christus erat patientissimus: ergo non habuit tristitiam.
¶ Respondetur: prime ille auctoritates intelliguntur de tristi tia que est contra imperium rationis et deiiclt hominem a recta ratione. Aristo. ii ethicorum conitra stoicons probat passiones animi cadere in sapientem sed in proposito hec tristicia fuit voluntarie assumpta a christo: sicut natura humana. et quia voluit ostendere setalem natutam cealiter accepisse: accepit defectus naturales inculpabiles nature. Sed dicis: cum primum corpus christi habuit suam beatitudinem per corporis dotes: non amplius patiebatur: ergo nec anima pati debuit cum primum habuit beatitudinem: sed illam habuit a primo instanti quo erat in rerum natura: ergo non debuit pati postea tristiciam.
¶ Rndodetur: non est simile. fuit viator secundum corpus. et decreuit pati pro nostra redemptione. et si anima afflictionis fuisset immunis: pati non poterat. cum primum habuit corpus beatum: non amplius patiebatur.
¶ Ad secundum argumentum: dico ipsum est exhis quodam modo solutum. Dico quod christus habuit patientiam et virtutes omnes in gradu heroico: que nullo modo tristiciam rationi conformem excludunt. nec Iobfuit sine tristicia. aliqua patientia munit hominem vt equanimiter ferat aduersa: et non deiiciatur a ratione. christus ergo tristatus est secundum rationem. et etiam sic timuit: secundum quod Mar. xiiii. scribitu de christo: quod pauere cepit et tedere: sed aliter quam nos qui sumus eius membra: sicut magister ex Hieronimo in littera allegat capi. vi nos enim causa peccati nostri his defectibus necessatio subiacrmus. et in nobis sunt isti defectus secundum propassionem / et passionem. sed in christo non: sed secundum propassionem. tunc vero est propassio et non passio: quando quis timet et tristatur conformiter ad rationem: sed rationis limitem in nullo transcendit. sed tunc quis habci passionem et propassionem: quando quis a ratione deiicitur per istas tristitias: ita quod mala perpetret. patet de his qui sibi mortem consciscunt ob fugiendam tristitiam: vt vticens cato / hannibal cleopatra / et huiusmodi. fortis est timidus vt homo: dicit philosophus. iii. ethicorum in materia de fortitudine: hoc est secndum recta rationem sicut erat de christo. et primo aeneidos maro non solum aeneam describens: sed talem virum qualem expeteres: dicit quod timuit. inquiens. Ex templo aenee friguerunt corpore memhra: ergo viri fortis est timere quando oportet. et tales passiones realiter stoici negant a sapiente: vt in distinc. xxxvi. huius dicemus: quod parum ad rem velnichil / ab his differebat philosophus: vt Augu. existimat. Similiter irascebatur zelo ordinarissi. mo Ioannis. ii. zelus domus tue comedit me qnamdo eiecit ementes et vendentes de templo. coniug tamen vocatur mititas quando homo irascitur secundum rectam rationem solum. secundum illud psal. iiii. Irascimini et nolite peccare. et patet per rationem: quia sicut ex apprehensione mali presentis causatur tristitia: sic timor ex apprehensio ne mali futuri: sed talis apprehensio fuit in christo. Item: tristitia est sufficiens cansa ire. ex tristitia alicui illata oritur appetitus repellendi vel vindicandi iniuriam factam. cum in christo fuit tristitia: etiam sequuta est ira: non ramen habuit excessum in ira: quam iracundiam communius dicimus: habuit volitionem efficacem¬ vindicandi malefactum contra honorem dei: vt possibilem vindicari: cum difficultate ex parte nature humane: si sibi relicta fuisset: ex parte dei nulla erat difficultas. hec tamen passio non fuit in christo contra vel preter imperium rationis. sed secundum imperium voluntatis et rationis recte. dixi cum difficultate: si apprehendatur iniuria ab aliquo probo viro vt non possibilis vindicari: tunc solum tristatur. si apprehendatur vt possibilis vindicari sine difficultate non in surgit passio ire: vt quando regens suum scolasticum mitem percutit. et patet per simile in naturalibus: leo contra animosum animal pugnaturus / terram cauda ferit: et se calefacit: paruam bestiam capiens pro preda: hoc non facit.
¶ Ecce quonam pacto doloret tristicia generentur. et quomodo in christo fuit verus dolor: timor / mititas / et tristicia realiter: sed omnia cum ratione. sapiens has passiones habet secundum rationem. auctoritates omnes que in oppositum sonant: loquuntur de excessu in his passionibus: hoc est quando sunt contra rectam ratio nem: vt prouerbiorum. xviii. iustus quasi leo confidens absqe timore erit.
On this page
